Búgin – Iadrolyq synaqtarǵa qarsy Halyqaralyq is-qimyl kúni, dep habarlaidy QazAqparat.
1991 jyly 29 tamyzda Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Semei iadrolyq poligony jabyldy. Al 2009 jyly Qazaqstan BUU Bas Assambleiasynyń Birinshi komitetine 29 tamyzdy Búkilálemdik iadrolyq qarýdan bas tartý kúni dep jariialaýdy usyndy.
Qyryq jyl boiy qazaq dalasyn ýlap kelgen Semei poligondaǵy alǵashqy iadrolyq jarylys 1949 jylǵy 29 tamyzda, sońǵysy 1989 jylǵy 19 qazanda júrgizilgen bolatyn. SSSR zamanynda bul aýmaq asa mańyzdy strategiialyq nysannyń biri boldy. Atom bombalaryn synaqtan ótkizý úshin Qazaqstan aýmaǵynan 18 mln ga jer bólinip, alǵashynda halyq pen tabiǵatqa tikelei zardabyn tigizgen, ashyq synaqtar jasaldy. Keiin synaqtar jer astynda jasala bastady. Saldarynan sol mańda turatyn 500 myńdai adam tikelei zardap shekti. Óitkeni tájiribelik alańdarda 456 iadrolyq jáne termoiadrolyq jarylys jasaldy.
1989 jyldyń aqpanynda tanymal aqyn jáne saiasi qairatker Oljas Súleimenov bastaǵan «Nevada - Semei» halyqaralyq antiiadrolyq qozǵalysynyń alǵashqy mitingi ótti. Osydan keiin iadrolyq synaqtyń qateri týraly barlyq buqaralyq aqparat quraldary ashyq aqparat tarata bastady. Al Qazaqstan Respýblikasynyń egemendigi týraly Deklaratsiiada el aýmaǵy iadrosyz aimaq dep jariialandy. Osylaisha, 1991 jyldyń 29 tamyzynda Semei iadrolyq poligony jabylyp, 1992 jyldyń mamyrynda Kýrchatov qalasyndaǵy Ulttyq iadrolyq ortalyq quryldy.
Búgingi álemde Qazaqstan jahandyq antiiadrolyq qozǵalystaǵy kóshbasshylyq ornyn saqtap keledi. Qazaqstan bastamasymen máni barlyq adamdardy iadrolyq qarýǵa jappai tyiym salý jolyndaǵy kúreske jumyldyrý bolyp sanalatyn ATOM (Abolish Testing. Our Mission) jobasy júzege asyrylýda.
Aita keteiik, Elbasy Nursultan Nazarbaev 2019 jyldyń 12 qarashasynda Astana Club plenarlyq otyrysynda iadrosyz álem úshin jahandyq kóshbasshylar aliansyn qurýdy usyndy.
«BUU sessiialarynyń birinde «Álem jáne HHI ǵasyr» manifesimde soǵys pen iadrolyq qarýdan túbegeili bas tartyp, Turaqty álem geografiiasyn qalyptastyrý qajettigin aitqan edim. Jappai qyryp-joiý qarýyn taratpaý halyqaralyq júiesi negizderiniń joǵalýynan jáne Iran men Koreia halyqtyq demokratiialyq respýblikasynyń iadrolyq baǵdarlamalarynyń shielenisýinen bul másele ózektilene tústi. Álemde iadrolyq qarýsyzdandyrý men taratpaýdy nasihattaityn bedeldi jahandyq platforma qurý qajettigi artyp keledi. Osyǵan bailanysty, Iadrosyz álem úshin jahandyq kóshbasshylar aliansyn qurý bastamasyn kóterý qajet dep esepteimin», - dedi Elbasy.
