Densaýlyq saqtaý ministrliginde Qazaqstanda temekini paidalaný boiynsha zertteý nátijeleri talqylandy, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Búgin Densaýlyq saqtaý ministrliginde vitse-ministr Ajar Ǵiniiat halyqaralyq uiymdardyń, memlekettik organdar men úkimettik emes uiym ókilderimen onlain-kezdesý ótkizdi.
Kezdesý barysynda 2019 jyly elimizde ótkizilgen eresekter arasynda temeki tutynýdy jahandyq zertteýdiń (GATS) nátijeleri, sondai-aq odan ári áriptestiktiń perspektivalyq baǵyttary talqylandy.
«Qazaqstan álemdik qaýymdastyqtyń temeki shegýdi azaitý jáne zertteý boiynsha bastamalaryn qoldaidy jáne atsalysady. Elimizde Qazaqstan Respýblikasynyń densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Onyń basty mindeti - densaýlyq saqtaý qyzmetin damytý, turǵyndar arasynda salaýatty ómir saltyn ustanýdy qalyptastyrý, temeki shegý siiaqty ziiandy ádetterdiń aldyn alý», - dep atap ótti A.Ǵiniiat.
Birinshi ulttyq GATS zertteýi 2014 jyly Qazaqstanda halyqaralyq talaptarǵa sáikes júrgizildi. Zertteý barysynda elektrondy málimetter jinaý júiesi qoldanyldy.
Saýalnama búkil eldi, eń shalǵai aýdandardy da qamtydy. Zertteýlerdi Ulttyq Salaýatty ómir saltyn qalyptastyrý ortalyǵy statistika organdarymen birlesip júrgizdi.
Nátijesinde temekini tutyný boiynsha senimdi ári salystyrmaly derekter alyndy. Dál osy málimetter sońǵy tórt jylda halyqtyń densaýlyǵyn jaqsartý jáne eldi temeki tútininen qorǵaý boiynsha memlekettik saiasat pen ulttyq baǵdarlamalardy qurýǵa negiz boldy.
2019 jyly júrgizilgen GATS zertteýin Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ulttyq ortalyǵy men QR Densaýlyq saqtaý ministrliginiń qadaǵalaýymen Statistika biýrosynyń Aqparattyq-esepteý ortalyǵy júzege asyrdy.
Tehnikalyq kómekti AQSh-tyń Aýrýlardy baqylaý jáne aldyn alý ortalyǵy, DDSU jáne RTI International usyndy.
Zertteý barysynda 15 jáne odan úlken jastaǵy azamattar arasynda ulttyq irikteý júrgizilip, saýalnamaǵa 11 501 sharýashylyqtyń ókilderi qatysty, jalpy jaýap berý deńgeii - 95,5%.
Temekiniń negizgi indikatorlaryna qatysty aqparat: temekini paidalaný, elektrondy nikotindi jetkizý quraldaryn paidalaný, temekini tastaý, temeki tútinine áser etý, temekini paidalaný ekonomika, aqparat quraldary jáne bilim turǵysynan kózqarastar men túsinikterdi zerdeleýge baǵyttalǵan.
Nátijesinde qazirgi temeki tutynýdyń jalpy taralýy 2014 jylmen salystyrǵanda aitarlyqtai ózgergen. Aitalyq, temeki tutyný deńgeii erler arasynda 43,4%-dan 38,3%-ǵa deiin tómendegen, biraq áielder arasynda 4,5%-dan 6,4%-ǵa deiin ósken.
Sonymen qatar, Qazaqstan qabyldaǵan jabyq qoǵamdyq oryndarda temeki shegýge ishinara tyiym salý jónindegi sharalar jabyq qoǵamdyq oryndarda jáne úide temeki paidalanýǵa beiimdiliktiń 13,8%-dan 9,1%-ǵa deiin, jumys ornynda-19,1%-dan 11,4%-ǵa deiin, qoǵamdyq kólikte-18,1%-dan 9,0%-ǵa deiin aitarlyqtai tómendeýine yqpal etken.
«Qazaqstandaǵy GATS-2019 nátijeleri kóńil qýantady, biraq odan da kóp nátijelelerge qol jetkizýge bolatynyn kórsetip otyr», - dep atap ótti DDSU-nyń Qazaqstandaǵy ókili, doktor Karolin Klarinval.
Aita ketý kerek, GATS derekteriniń ekinshi deńgeiiniń nátijeleri Qazaqstan halqyn temekiniń ziiandy áserinen qorǵaýǵa baǵyttalǵan memlekettik saiasat pen ulttyq baǵdarlamalardy odan ári ázirleýge jáne baǵalaýǵa yqpal etetin bolady.
Sońǵy birneshe jylda QR-da temeki ónimderin jarnamalaýǵa tyiym salý tájiribege engizildi, aýrýhanalardy, jumys oryndaryn, mektepterdi, qoǵamdyq kólikterdi qosa alǵanda, qoǵamdyq obektiler temeki tútininen 100% taza.
Temeki ónimderine salyq aktsizderiniń stavkalary dáleldi sebeppen ósti jáne búginde bólshek saýda baǵasynyń 40%-yn quraidy. Temekini tastaǵysy keletin adamdarǵa MSAK deńgeiinde tegin qyzmet kórsetiledi.
QR jańa «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júiesi týraly» kodeksi temeki shegýge, 100% tútinsiz, jańa innovatsiialyq temeki ónimderin temeki buiymdaryna teńestire otyryp retteýge tyiym salynǵan qoǵamdyq oryndar tizbesi keńeitildi.
Temeki ónimderin satýǵa tyiym salynǵan jiyrma bir jasqa deiingi adamdardyń jas shekteýi ulǵaityldy.
2021 jyldyń 1 shildesinen bastap temeki ónimderin satýdy boldyrmaý jáne temeki shegýshiler men shylym shegýden bas tartýshylar arasynda temeki ónimderin impýlsivti satyp alýdy, temeki ónimderin saýda jelilerinde ashyq ornalastyrýǵa jáne kórsetýge tyiym salý kúshine enedi.
Sonymen qatar, A.Ǵiniiat qoldanystaǵy normalar men talaptardyń saqtalýyn turaqty baqylaýdy talap etý kerek dep esepteidi. Tútinsiz orta qurý jumysy odan ári jalǵasady.
«Biz temekige qarsy kúrestiń negizgi kórsetkishterin baqylaý úshin tiimdi áriptestik pen eresekter arasynda temeki tutynýdy júieli túrde baqylaý nátijeleriniń qajettigin moiyndaimyz. Osyǵan bailanysty, 2019 jylǵy GATS nátijeleri Qazaqstanǵa derekterdi qoǵamdyq densaýlyqty nyǵaitý jáne halyqty temeki tútininen qorǵaý jónindegi saiasat pen baǵdarlamalardy jetildirý jónindegi is-sharalarǵa kómektesedi»,-dep málimdedi vitse-ministr.
