دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸندە قازاقستاندا تەمەكٸنٸ پايدالانۋ بويىنشا زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ تالقىلاندى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
بٷگٸن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸندە ۆيتسە-مينيستر اجار عينييات حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ, مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىم ٶكٸلدەرٸمەن ونلاين-كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸ.
كەزدەسۋ بارىسىندا 2019 جىلى ەلٸمٸزدە ٶتكٸزٸلگەن ەرەسەكتەر اراسىندا تەمەكٸ تۇتىنۋدى جاھاندىق زەرتتەۋدٸڭ (GATS) نەتيجەلەرٸ, سونداي-اق ودان ەرٸ ەرٸپتەستٸكتٸڭ پەرسپەكتيۆالىق باعىتتارى تالقىلاندى.
«قازاقستان ەلەمدٸك قاۋىمداستىقتىڭ تەمەكٸ شەگۋدٸ ازايتۋ جەنە زەرتتەۋ بويىنشا باستامالارىن قولدايدى جەنە اتسالىسادى. ەلٸمٸزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى جٷزەگە اسىرىلۋدا. ونىڭ باستى مٸندەتٸ - دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتٸن دامىتۋ, تۇرعىندار اراسىندا سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن ۇستانۋدى قالىپتاستىرۋ, تەمەكٸ شەگۋ سيياقتى زيياندى ەدەتتەردٸڭ الدىن الۋ», - دەپ اتاپ ٶتتٸ ا.عينييات.
بٸرٸنشٸ ۇلتتىق GATS زەرتتەۋٸ 2014 جىلى قازاقستاندا حالىقارالىق تالاپتارعا سەيكەس جٷرگٸزٸلدٸ. زەرتتەۋ بارىسىندا ەلەكتروندى مەلٸمەتتەر جيناۋ جٷيەسٸ قولدانىلدى.
ساۋالناما بٷكٸل ەلدٸ, ەڭ شالعاي اۋدانداردى دا قامتىدى. زەرتتەۋلەردٸ ۇلتتىق سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن قالىپتاستىرۋ ورتالىعى ستاتيستيكا ورگاندارىمەن بٸرلەسٸپ جٷرگٸزدٸ.
نەتيجەسٸندە تەمەكٸنٸ تۇتىنۋ بويىنشا سەنٸمدٸ ەرٸ سالىستىرمالى دەرەكتەر الىندى. دەل وسى مەلٸمەتتەر سوڭعى تٶرت جىلدا حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ جەنە ەلدٸ تەمەكٸ تٷتٸنٸنەن قورعاۋ بويىنشا مەملەكەتتٸك ساياسات پەن ۇلتتىق باعدارلامالاردى قۇرۋعا نەگٸز بولدى.
2019 جىلى جٷرگٸزٸلگەن GATS زەرتتەۋٸن قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق ورتالىعى مەن قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ قاداعالاۋىمەن ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ اقپاراتتىق-ەسەپتەۋ ورتالىعى جٷزەگە اسىردى.
تەحنيكالىق كٶمەكتٸ اقش-تىڭ اۋرۋلاردى باقىلاۋ جەنە الدىن الۋ ورتالىعى, ددسۇ جەنە RTI International ۇسىندى.
زەرتتەۋ بارىسىندا 15 جەنە ودان ٷلكەن جاستاعى ازاماتتار اراسىندا ۇلتتىق ٸرٸكتەۋ جٷرگٸزٸلٸپ, ساۋالناماعا 11 501 شارۋاشىلىقتىڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىستى, جالپى جاۋاپ بەرۋ دەڭگەيٸ - 95,5%.
تەمەكٸنٸڭ نەگٸزگٸ ينديكاتورلارىنا قاتىستى اقپارات: تەمەكٸنٸ پايدالانۋ, ەلەكتروندى نيكوتيندٸ جەتكٸزۋ قۇرالدارىن پايدالانۋ, تەمەكٸنٸ تاستاۋ, تەمەكٸ تٷتٸنٸنە ەسەر ەتۋ, تەمەكٸنٸ پايدالانۋ ەكونوميكا, اقپارات قۇرالدارى جەنە بٸلٸم تۇرعىسىنان كٶزقاراستار مەن تٷسٸنٸكتەردٸ زەردەلەۋگە باعىتتالعان.
نەتيجەسٸندە قازٸرگٸ تەمەكٸ تۇتىنۋدىڭ جالپى تارالۋى 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي ٶزگەرگەن. ايتالىق, تەمەكٸ تۇتىنۋ دەڭگەيٸ ەرلەر اراسىندا 43,4%-دان 38,3%-عا دەيٸن تٶمەندەگەن, بٸراق ەيەلدەر اراسىندا 4,5%-دان 6,4%-عا دەيٸن ٶسكەن.
سونىمەن قاتار, قازاقستان قابىلداعان جابىق قوعامدىق ورىنداردا تەمەكٸ شەگۋگە ٸشٸنارا تىيىم سالۋ جٶنٸندەگٸ شارالار جابىق قوعامدىق ورىنداردا جەنە ٷيدە تەمەكٸ پايدالانۋعا بەيٸمدٸلٸكتٸڭ 13,8%-دان 9,1%-عا دەيٸن, جۇمىس ورنىندا-19,1%-دان 11,4%-عا دەيٸن, قوعامدىق كٶلٸكتە-18,1%-دان 9,0%-عا دەيٸن ايتارلىقتاي تٶمەندەۋٸنە ىقپال ەتكەن.
«قازاقستانداعى GATS-2019 نەتيجەلەرٸ كٶڭٸل قۋانتادى, بٸراق ودان دا كٶپ نەتيجەلەلەرگە قول جەتكٸزۋگە بولاتىنىن كٶرسەتٸپ وتىر», - دەپ اتاپ ٶتتٸ ددسۇ-نىڭ قازاقستانداعى ٶكٸلٸ, دوكتور كارولين كلارينۆال.
ايتا كەتۋ كەرەك, GATS دەرەكتەرٸنٸڭ ەكٸنشٸ دەڭگەيٸنٸڭ نەتيجەلەرٸ قازاقستان حالقىن تەمەكٸنٸڭ زيياندى ەسەرٸنەن قورعاۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتٸك ساياسات پەن ۇلتتىق باعدارلامالاردى ودان ەرٸ ەزٸرلەۋگە جەنە باعالاۋعا ىقپال ەتەتٸن بولادى.
سوڭعى بٸرنەشە جىلدا قر-دا تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸن جارنامالاۋعا تىيىم سالۋ تەجٸريبەگە ەنگٸزٸلدٸ, اۋرۋحانالاردى, جۇمىس ورىندارىن, مەكتەپتەردٸ, قوعامدىق كٶلٸكتەردٸ قوسا العاندا, قوعامدىق وبەكتٸلەر تەمەكٸ تٷتٸنٸنەن 100% تازا.
تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸنە سالىق اكتسيزدەرٸنٸڭ ستاۆكالارى دەلەلدٸ سەبەپپەن ٶستٸ جەنە بٷگٸندە بٶلشەك ساۋدا باعاسىنىڭ 40%-ىن قۇرايدى. تەمەكٸنٸ تاستاعىسى كەلەتٸن ادامدارعا مساك دەڭگەيٸندە تەگٸن قىزمەت كٶرسەتٸلەدٸ.
قر جاڭا «حالىق دەنساۋلىعى جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸ تۋرالى» كودەكسٸ تەمەكٸ شەگۋگە, 100% تٷتٸنسٸز, جاڭا يننوۆاتسييالىق تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸن تەمەكٸ بۇيىمدارىنا تەڭەستٸرە وتىرىپ رەتتەۋگە تىيىم سالىنعان قوعامدىق ورىندار تٸزبەسٸ كەڭەيتٸلدٸ.
تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸن ساتۋعا تىيىم سالىنعان جيىرما بٸر جاسقا دەيٸنگٸ ادامداردىڭ جاس شەكتەۋٸ ۇلعايتىلدى.
2021 جىلدىڭ 1 شٸلدەسٸنەن باستاپ تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸن ساتۋدى بولدىرماۋ جەنە تەمەكٸ شەگۋشٸلەر مەن شىلىم شەگۋدەن باس تارتۋشىلار اراسىندا تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸن يمپۋلسيۆتٸ ساتىپ الۋدى, تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸن ساۋدا جەلٸلەرٸندە اشىق ورنالاستىرۋعا جەنە كٶرسەتۋگە تىيىم سالۋ كٷشٸنە ەنەدٸ.
سونىمەن قاتار, ا.عينييات قولدانىستاعى نورمالار مەن تالاپتاردىڭ ساقتالۋىن تۇراقتى باقىلاۋدى تالاپ ەتۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ. تٷتٸنسٸز ورتا قۇرۋ جۇمىسى ودان ەرٸ جالعاسادى.
«بٸز تەمەكٸگە قارسى كٷرەستٸڭ نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشتەرٸن باقىلاۋ ٷشٸن تيٸمدٸ ەرٸپتەستٸك پەن ەرەسەكتەر اراسىندا تەمەكٸ تۇتىنۋدى جٷيەلٸ تٷردە باقىلاۋ نەتيجەلەرٸنٸڭ قاجەتتٸگٸن مويىندايمىز. وسىعان بايلانىستى, 2019 جىلعى GATS نەتيجەلەرٸ قازاقستانعا دەرەكتەردٸ قوعامدىق دەنساۋلىقتى نىعايتۋ جەنە حالىقتى تەمەكٸ تٷتٸنٸنەن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ ساياسات پەن باعدارلامالاردى جەتٸلدٸرۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-شارالارعا كٶمەكتەسەدٸ»,-دەپ مەلٸمدەدٸ ۆيتسە-مينيستر.
