Foto:baq.kz alyndy
Muǵalimder kúni osy ýaqytqa deiin qazan aiynyń birinshi jeksenbisinde toilanyp keldi. Endi bul mereke Úkimettiń qaýlysy boiynsha 5 qazan – Muǵalimder kúni dep bekitildi. Endi álemniń 100-den astam eli atap ótetin Dúniejúzilik merekemen tuspa-tus kelip otyr.
2019 jyly 27 jeltoqsanda Prezident «Pedagog mártebesi týraly» zańǵa qol qoidy. Zań qabyldanǵaly beri muǵalimderdiń qoǵamdaǵy róli, olardyń mártebesi kóterilip keledi. Iaǵni, júkteme azaityldy, olardy josyqsyz tekserýlerden jáne basqa jumystardan qorǵaý, yntalandyrý syndy máseleler sheshile bastady. Jalaqy birneshe márte ósti. 2020 jyly 25 paiyzǵa ósti. Keiingi 4 jylda jyl saiyn taǵy 25 paiyzǵa artyp otyrdy.
Sonymen qatar zań boiynsha synyp jetekshilik, dápterlerdi tekserý syndy qosymsha jumystarǵa da eki ese kólemde ústemaqy qarastyrylǵan. Eńbek demalysynyń merzimin uzartý da eskerildi.
Osy mamandyqta oqityndardyń shákirtaqysy da kóterildi. Basqa da keshendi jumystardyń nátijesinde qazir bul mamandyq tartymdy bola bastady. Jastar bul mamandyqty endi sanaly túrde tańdai bastady.
«90-jyldary muǵalimdikke eń tómen ball jinaǵandar baratyn. Áiteýir diplom alýdyń amalyn jasaityn. Ol kezde kadrlardyń sany kóp, sapasy tómen boldy. 30 jyl ishinde bilim júiesi aitarlyqtai ózgerdi. Qazir pedagogikalyq fakýltetke túsýdiń ózi qiyn, odan bólek júreginde oty bar adam ǵana muǵalimdikke baratyn ýaqyt týdy. Bul degenimiz, kadrlardyń sapasynyń artýyna ákeledi. Qadiri ketken ustaz mamandyǵy qazir qaitadan jańǵyryp jatyr. Bul qýanyshty úrdis.
Qazirgi balalar tym erke. Sol sebepti jas mamandar mektepte jumys isteýge talpynbaidy. Muǵalimder artyq sóz aita almaityn deńgeige jetken. Ata-analar óz sharttaryn qoiady. Ásirese, jekemenshik mekemelerde. Mundai jaǵdaiǵa jas muǵalimder shydas bermeidi. Saǵy synady. Bul máseleni sheshý úshin qazir jańadan kelgen jas muǵalimderge tájiribeli tálimger beriledi. Ol jas kadrmen jan-jaqty jumys atqarady, jańa ortaǵa beiimdelýge úiretedi, oqýshylarmen erterek til tabysýǵa jeteleidi. Pedagog ata-analar men oqýshylar aldynda syily bolý úshin óz isiniń sheberine ainalýy kerek. Ózine senimdi, pánin jaqsy meńgergen, tolyqqandy tulǵa retinde damyǵan adam ǵana «pedagog statýsyna» laiyqty bola alady», - dedi pedagog Elmira Talipova.
Bilim salasynda eleýli ózgerister bar
Elmira Talipova 30 jylyn bala oqytýǵa arnaǵan bilikti ustaz, tájiribeli sarapshy. Qazaq tili men ádebieti pániniń muǵalimi 30 jyl ishinde naqty qandai ózgerister bolǵanyna toqtaldy.
«Elimizde Kembridj júiesimen oqityn NIS ziiatkerlik mektepteri ashylǵan jyldary qarapaiym mektepterdiń bilim baǵdarlamalary da aýysa bastady. Iaǵni oqý baǵdarlamasy men onyń maqsatyn memleket belgileitin boldy. Endi muǵalimniń mindeti baǵdarlamada kórsetilgen maqsat arqyly oqýshylarǵa durys bilim berý. Bul ózgerister muǵalimder qaýymynyń jumysyn jeńildetti. Sońǵy jyldary baǵdarlamalar jii aýyspaidy, ol qýantady. Sebebi jii aýystyrylyp júrgen kezde muǵalimderdiń miy ashyp, oqýshylarmen emes, baǵdarlamaǵa beiimdele almai júretin.
Ekinshiden, 2015 jyldary Qazaqstannyń barlyq muǵalimderi jappai qaita daiarlaý kýrstarynan óte bastady. Bir emes, birneshe ret. Jańartylǵan bilim berý mazmunymen tanysty. Odan bólek, úsh deńgeili kýrstar uiymdastyryldy. Memleket qyrýar aqsha tólep, oqytty. Úsh ai boiy kýrstan ótken muǵalimder jumystan bosatylsa da, memleket ailyǵyn tólep otyrdy. Stipendiia taǵaiyndady. Kýrstan keiin taǵy bir jyl boiy ústemaqy tólendi. Osy baǵdarlama elimizde 3-4 jyl qatarynan ótkizilip keldi. Memleket oqýǵa yntasy joq muǵalimderdi osylaisha qyzyqtyrdy. Endi aqparat aǵyny keń zamanda oqimyn degen adam úshin barlyq múmkindikter bar. Aqyly bolsa da, kýrstar ótkiziledi. Muǵalimder tek memleketke senbei, árqashan ózderin damytýǵa yntaly bolýy kerek», - dedi maman.
Bilikti muǵalim bilimdi shákirt tárbieleidi
Qazir pedagogtar biliktiligin rastaityn attestatsiia paida boldy. Testileýden súrinbegen pedagogtardyń jalaqysyna qosymsha ústemaqy taǵaiyndalady. Mysaly, pedagog-sheberge 50%, pedagog-zertteýshige 40%, pedagog-sarapshyǵa 35%, pedagog-moderatorǵa 30% ústeme aqy qosylady.
«Bes jylda bir ret muǵalim bilimin rastap otyrýy óte durys. Alaida «metodika» boiynsha keletin suraqtardyń sheshimi joq, logikaǵa syimaidy. Muǵalimder dál osy metodika boiynsha óte almai qalatyn. «Qap-qara, tórt buryshty» degen jumbaqty bilesiz be? Jaýaby – jumyrtqa. Mine, muǵalimderdiń jaǵdaiy dál osy jumbaqtyń jaýaby syndy. Biyl ózgerister engizedi dep aityp jatyr, kóremiz», - deidi qazaq tili men ádebieti muǵalimi.
Sonymen qatar mektep oqýlyqtary men qazaq tiliniń statýsyn kóteretin sharalar qolǵa alynsa eken deidi. Ásirese, orys mektepterinde oqityn oqýshylardyń qazaq tiline degen suranysy joq. Al qazaq tili oqýlyqtary kóńilden shyqpaidy.
«Qazaq tili men ádebieti pániniń muǵalimi retinde aitarym, bul ózekti másele. Qazaqstan azamattary memlekettik tildi bilmese de jaqsy ómir súre alamyz dep oilaidy. Kerisinshe, orys tilin bilmeitin qazaqtar jappai repetitor qyzmetine júginip jatyr. Sondyqtan muǵalimder oqýshylarǵa memlekettik tildi óziń úshin úiren degen mentalitet qalyptastyrýǵa tyrysý kerek. Joq patriotizmdi balalardyń boiyna sińirýge jumys jasaý kerek. Qazirgi mektep oqýlyqtarynyń mazmuny balaǵa esh qundylyq bermeitin túsiniksiz mátinder jinaǵy. Tipti oqýshylar da ne oqyp júrgenderine alańdap otyr. Sondyqtan oqýlyqtardyń mazmunyn ózgertetin ýaqyt keldi», - deidi Elmira Talipova.
Bilim salasyndaǵy ózgerister qandai?
Bilim salasynda sapany qamtamasyz etý Komitetiniń tóraǵasy Ernur Dáýenov endi oqýlyqtardyń bilim mazmuny saraptalatynyn jetkizdi.
«Burynǵy «Oqýlyq» ortalyǵy qazir úlken transformatsiialaný jolynda.
Endi ortalyq - bilim mazmunyn saraptaý máselesimen ainalysady. Iaǵni oqýlyqtar men oqý-ádistemelik quraldardy ǵana emes, bilim salasyna enetin barlyq ónimderdi, jobalardy, tsifrlyq bilim berý resýrstary men oqý baǵdarlamalarynyn saraptamadan ótkizetin quzyretke ie bolyp otyr.
Aldaǵy ýaqytta árbir bilim berý uiymy, bilim berý bólimderi men basqarmalary kez kelgen jańa jobany oqý protsesine engizer aldynda Ortalyqtyń saraptama qorytyndysyn suratýy kerek», - dedi ol.
Bul jobaǵa ortalyqtyń talaptaryna sáikes keletin kez kelgen pedagog, ǵalym men ádisker qatysa alady.
«Ekinshi másele – UBT. Orys mektepterinde oqityn oqýshylardy ana tilin oqýǵa yntalandyrý úshin, qazaq tilin UBT-ǵa engizý durys sheshim bolar edi. Sonda suranys artady, qazaq tilin meńgerýge ata-analar da qyzyǵýshylyq tanyta bastaidy. Mysaly Angliiada oqýǵa túsý úshin aǵylshyn tilin tapsyrasyń, onsyz múmkindigiń joq. Sol tájiribeni biz de qoldansaq, qazaq tiliniń qoǵamdaǵy statýsy ósedi. Al bizdiń oqýshylar áli kúnge deiin bir sóilemdi qurastyra almaidy. Bul shyndyq», - deidi Elmira Talipova.
Árine, ózgerister birden bolmaidy. Memleketimiz endi ǵana bilim saiasatynda qarqyndy ózgerister jasap jatyr. Qazir pedagog mamandyǵyna túsetin stýdentter tańdalady, sebebi oqýǵa túsý sharttary qiyndady. Tipti biyl 120-125 ball alǵandar grantpen pedagogikalyq mamandyqtarǵa túse almady. Iaǵni, pedagogikalyq joǵary oqý oryndaryna talapty, qabiletti jastardy qabyldaýǵa basa mán berile bastady. Bilim salasy qai qashanda ózekti taqyryp qoi. Sondyqtan bul máseleniń memlekettik deńgeide kóterilýi jáne talqylanýy oryndy. Joǵaryda atalǵan jaittar oń sheshim taýyp, bilim salasy dami túsedi dep senemiz.
