فوتو:baq.kz الىندى
مۇعالٸمدەر كٷنٸ وسى ۋاقىتقا دەيٸن قازان ايىنىڭ بٸرٸنشٸ جەكسەنبٸسٸندە تويلانىپ كەلدٸ. ەندٸ بۇل مەرەكە ٷكٸمەتتٸڭ قاۋلىسى بويىنشا 5 قازان – مۇعالٸمدەر كٷنٸ دەپ بەكٸتٸلدٸ. ەندٸ ەلەمنٸڭ 100-دەن استام ەلٸ اتاپ ٶتەتٸن دٷنيەجٷزٸلٸك مەرەكەمەن تۇسپا-تۇس كەلٸپ وتىر.
2019 جىلى 27 جەلتوقساندا پرەزيدەنت «پەداگوگ مەرتەبەسٸ تۋرالى» زاڭعا قول قويدى. زاڭ قابىلدانعالى بەرٸ مۇعالٸمدەردٸڭ قوعامداعى رٶلٸ, ولاردىڭ مەرتەبەسٸ كٶتەرٸلٸپ كەلەدٸ. ياعني, جٷكتەمە ازايتىلدى, ولاردى جوسىقسىز تەكسەرۋلەردەن جەنە باسقا جۇمىستاردان قورعاۋ, ىنتالاندىرۋ سىندى مەسەلەلەر شەشٸلە باستادى. جالاقى بٸرنەشە مەرتە ٶستٸ. 2020 جىلى 25 پايىزعا ٶستٸ. كەيٸنگٸ 4 جىلدا جىل سايىن تاعى 25 پايىزعا ارتىپ وتىردى.
سونىمەن قاتار زاڭ بويىنشا سىنىپ جەتەكشٸلٸك, دەپتەرلەردٸ تەكسەرۋ سىندى قوسىمشا جۇمىستارعا دا ەكٸ ەسە كٶلەمدە ٷستەماقى قاراستىرىلعان. ەڭبەك دەمالىسىنىڭ مەرزٸمٸن ۇزارتۋ دا ەسكەرٸلدٸ.
وسى ماماندىقتا وقيتىنداردىڭ شەكٸرتاقىسى دا كٶتەرٸلدٸ. باسقا دا كەشەندٸ جۇمىستاردىڭ نەتيجەسٸندە قازٸر بۇل ماماندىق تارتىمدى بولا باستادى. جاستار بۇل ماماندىقتى ەندٸ سانالى تٷردە تاڭداي باستادى.
«90-جىلدارى مۇعالٸمدٸككە ەڭ تٶمەن بالل جيناعاندار باراتىن. ەيتەۋٸر ديپلوم الۋدىڭ امالىن جاسايتىن. ول كەزدە كادرلاردىڭ سانى كٶپ, ساپاسى تٶمەن بولدى. 30 جىل ٸشٸندە بٸلٸم جٷيەسٸ ايتارلىقتاي ٶزگەردٸ. قازٸر پەداگوگيكالىق فاكۋلتەتكە تٷسۋدٸڭ ٶزٸ قيىن, ودان بٶلەك جٷرەگٸندە وتى بار ادام عانا مۇعالٸمدٸككە باراتىن ۋاقىت تۋدى. بۇل دەگەنٸمٸز, كادرلاردىڭ ساپاسىنىڭ ارتۋىنا ەكەلەدٸ. قادٸرٸ كەتكەن ۇستاز ماماندىعى قازٸر قايتادان جاڭعىرىپ جاتىر. بۇل قۋانىشتى ٷردٸس.
قازٸرگٸ بالالار تىم ەركە. سول سەبەپتٸ جاس ماماندار مەكتەپتە جۇمىس ٸستەۋگە تالپىنبايدى. مۇعالٸمدەر ارتىق سٶز ايتا المايتىن دەڭگەيگە جەتكەن. اتا-انالار ٶز شارتتارىن قويادى. ەسٸرەسە, جەكەمەنشٸك مەكەمەلەردە. مۇنداي جاعدايعا جاس مۇعالٸمدەر شىداس بەرمەيدٸ. ساعى سىنادى. بۇل مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن قازٸر جاڭادان كەلگەن جاس مۇعالٸمدەرگە تەجٸريبەلٸ تەلٸمگەر بەرٸلەدٸ. ول جاس كادرمەن جان-جاقتى جۇمىس اتقارادى, جاڭا ورتاعا بەيٸمدەلۋگە ٷيرەتەدٸ, وقۋشىلارمەن ەرتەرەك تٸل تابىسۋعا جەتەلەيدٸ. پەداگوگ اتا-انالار مەن وقۋشىلار الدىندا سىيلى بولۋ ٷشٸن ٶز ٸسٸنٸڭ شەبەرٸنە اينالۋى كەرەك. ٶزٸنە سەنٸمدٸ, پەنٸن جاقسى مەڭگەرگەن, تولىققاندى تۇلعا رەتٸندە دامىعان ادام عانا «پەداگوگ ستاتۋسىنا» لايىقتى بولا الادى», - دەدٸ پەداگوگ ەلميرا تاليپوۆا.
بٸلٸم سالاسىندا ەلەۋلٸ ٶزگەرٸستەر بار
ەلميرا تاليپوۆا 30 جىلىن بالا وقىتۋعا ارناعان بٸلٸكتٸ ۇستاز, تەجٸريبەلٸ ساراپشى. قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ پەنٸنٸڭ مۇعالٸمٸ 30 جىل ٸشٸندە ناقتى قانداي ٶزگەرٸستەر بولعانىنا توقتالدى.
«ەلٸمٸزدە كەمبريدج جٷيەسٸمەن وقيتىن NIS زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸ اشىلعان جىلدارى قاراپايىم مەكتەپتەردٸڭ بٸلٸم باعدارلامالارى دا اۋىسا باستادى. ياعني وقۋ باعدارلاماسى مەن ونىڭ ماقساتىن مەملەكەت بەلگٸلەيتٸن بولدى. ەندٸ مۇعالٸمنٸڭ مٸندەتٸ باعدارلامادا كٶرسەتٸلگەن ماقسات ارقىلى وقۋشىلارعا دۇرىس بٸلٸم بەرۋ. بۇل ٶزگەرٸستەر مۇعالٸمدەر قاۋىمىنىڭ جۇمىسىن جەڭٸلدەتتٸ. سوڭعى جىلدارى باعدارلامالار جيٸ اۋىسپايدى, ول قۋانتادى. سەبەبٸ جيٸ اۋىستىرىلىپ جٷرگەن كەزدە مۇعالٸمدەردٸڭ ميى اشىپ, وقۋشىلارمەن ەمەس, باعدارلاماعا بەيٸمدەلە الماي جٷرەتٸن.
ەكٸنشٸدەن, 2015 جىلدارى قازاقستاننىڭ بارلىق مۇعالٸمدەرٸ جاپپاي قايتا دايارلاۋ كۋرستارىنان ٶتە باستادى. بٸر ەمەس, بٸرنەشە رەت. جاڭارتىلعان بٸلٸم بەرۋ مازمۇنىمەن تانىستى. ودان بٶلەك, ٷش دەڭگەيلٸ كۋرستار ۇيىمداستىرىلدى. مەملەكەت قىرۋار اقشا تٶلەپ, وقىتتى. ٷش اي بويى كۋرستان ٶتكەن مۇعالٸمدەر جۇمىستان بوساتىلسا دا, مەملەكەت ايلىعىن تٶلەپ وتىردى. ستيپەندييا تاعايىندادى. كۋرستان كەيٸن تاعى بٸر جىل بويى ٷستەماقى تٶلەندٸ. وسى باعدارلاما ەلٸمٸزدە 3-4 جىل قاتارىنان ٶتكٸزٸلٸپ كەلدٸ. مەملەكەت وقۋعا ىنتاسى جوق مۇعالٸمدەردٸ وسىلايشا قىزىقتىردى. ەندٸ اقپارات اعىنى كەڭ زاماندا وقيمىن دەگەن ادام ٷشٸن بارلىق مٷمكٸندٸكتەر بار. اقىلى بولسا دا, كۋرستار ٶتكٸزٸلەدٸ. مۇعالٸمدەر تەك مەملەكەتكە سەنبەي, ەرقاشان ٶزدەرٸن دامىتۋعا ىنتالى بولۋى كەرەك», - دەدٸ مامان.
بٸلٸكتٸ مۇعالٸم بٸلٸمدٸ شەكٸرت تەربيەلەيدٸ
قازٸر پەداگوگتار بٸلٸكتٸلٸگٸن راستايتىن اتتەستاتسييا پايدا بولدى. تەستٸلەۋدەن سٷرٸنبەگەن پەداگوگتاردىڭ جالاقىسىنا قوسىمشا ٷستەماقى تاعايىندالادى. مىسالى, پەداگوگ-شەبەرگە 50%, پەداگوگ-زەرتتەۋشٸگە 40%, پەداگوگ-ساراپشىعا 35%, پەداگوگ-مودەراتورعا 30% ٷستەمە اقى قوسىلادى.
«بەس جىلدا بٸر رەت مۇعالٸم بٸلٸمٸن راستاپ وتىرۋى ٶتە دۇرىس. الايدا «مەتوديكا» بويىنشا كەلەتٸن سۇراقتاردىڭ شەشٸمٸ جوق, لوگيكاعا سىيمايدى. مۇعالٸمدەر دەل وسى مەتوديكا بويىنشا ٶتە الماي قالاتىن. «قاپ-قارا, تٶرت بۇرىشتى» دەگەن جۇمباقتى بٸلەسٸز بە? جاۋابى – جۇمىرتقا. مٸنە, مۇعالٸمدەردٸڭ جاعدايى دەل وسى جۇمباقتىڭ جاۋابى سىندى. بيىل ٶزگەرٸستەر ەنگٸزەدٸ دەپ ايتىپ جاتىر, كٶرەمٸز», - دەيدٸ قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ مۇعالٸمٸ.
سونىمەن قاتار مەكتەپ وقۋلىقتارى مەن قازاق تٸلٸنٸڭ ستاتۋسىن كٶتەرەتٸن شارالار قولعا الىنسا ەكەن دەيدٸ. ەسٸرەسە, ورىس مەكتەپتەرٸندە وقيتىن وقۋشىلاردىڭ قازاق تٸلٸنە دەگەن سۇرانىسى جوق. ال قازاق تٸلٸ وقۋلىقتارى كٶڭٸلدەن شىقپايدى.
«قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ پەنٸنٸڭ مۇعالٸمٸ رەتٸندە ايتارىم, بۇل ٶزەكتٸ مەسەلە. قازاقستان ازاماتتارى مەملەكەتتٸك تٸلدٸ بٸلمەسە دە جاقسى ٶمٸر سٷرە الامىز دەپ ويلايدى. كەرٸسٸنشە, ورىس تٸلٸن بٸلمەيتٸن قازاقتار جاپپاي رەپەتيتور قىزمەتٸنە جٷگٸنٸپ جاتىر. سوندىقتان مۇعالٸمدەر وقۋشىلارعا مەملەكەتتٸك تٸلدٸ ٶزٸڭ ٷشٸن ٷيرەن دەگەن مەنتاليتەت قالىپتاستىرۋعا تىرىسۋ كەرەك. جوق پاتريوتيزمدٸ بالالاردىڭ بويىنا سٸڭٸرۋگە جۇمىس جاساۋ كەرەك. قازٸرگٸ مەكتەپ وقۋلىقتارىنىڭ مازمۇنى بالاعا ەش قۇندىلىق بەرمەيتٸن تٷسٸنٸكسٸز مەتٸندەر جيناعى. تٸپتٸ وقۋشىلار دا نە وقىپ جٷرگەندەرٸنە الاڭداپ وتىر. سوندىقتان وقۋلىقتاردىڭ مازمۇنىن ٶزگەرتەتٸن ۋاقىت كەلدٸ», - دەيدٸ ەلميرا تاليپوۆا.
بٸلٸم سالاسىنداعى ٶزگەرٸستەر قانداي?
بٸلٸم سالاسىندا ساپانى قامتاماسىز ەتۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى ەرنۇر دەۋەنوۆ ەندٸ وقۋلىقتاردىڭ بٸلٸم مازمۇنى ساراپتالاتىنىن جەتكٸزدٸ.
«بۇرىنعى «وقۋلىق» ورتالىعى قازٸر ٷلكەن ترانسفورماتسييالانۋ جولىندا.
ەندٸ ورتالىق - بٸلٸم مازمۇنىن ساراپتاۋ مەسەلەسٸمەن اينالىسادى. ياعني وقۋلىقتار مەن وقۋ-ەدٸستەمەلٸك قۇرالداردى عانا ەمەس, بٸلٸم سالاسىنا ەنەتٸن بارلىق ٶنٸمدەردٸ, جوبالاردى, تسيفرلىق بٸلٸم بەرۋ رەسۋرستارى مەن وقۋ باعدارلامالارىنىن ساراپتامادان ٶتكٸزەتٸن قۇزىرەتكە يە بولىپ وتىر.
الداعى ۋاقىتتا ەربٸر بٸلٸم بەرۋ ۇيىمى, بٸلٸم بەرۋ بٶلٸمدەرٸ مەن باسقارمالارى كەز كەلگەن جاڭا جوبانى وقۋ پروتسەسٸنە ەنگٸزەر الدىندا ورتالىقتىڭ ساراپتاما قورىتىندىسىن سۇراتۋى كەرەك», - دەدٸ ول.
بۇل جوباعا ورتالىقتىڭ تالاپتارىنا سەيكەس كەلەتٸن كەز كەلگەن پەداگوگ, عالىم مەن ەدٸسكەر قاتىسا الادى.
«ەكٸنشٸ مەسەلە – ۇبت. ورىس مەكتەپتەرٸندە وقيتىن وقۋشىلاردى انا تٸلٸن وقۋعا ىنتالاندىرۋ ٷشٸن, قازاق تٸلٸن ۇبت-عا ەنگٸزۋ دۇرىس شەشٸم بولار ەدٸ. سوندا سۇرانىس ارتادى, قازاق تٸلٸن مەڭگەرۋگە اتا-انالار دا قىزىعۋشىلىق تانىتا باستايدى. مىسالى انگلييادا وقۋعا تٷسۋ ٷشٸن اعىلشىن تٸلٸن تاپسىراسىڭ, ونسىز مٷمكٸندٸگٸڭ جوق. سول تەجٸريبەنٸ بٸز دە قولدانساق, قازاق تٸلٸنٸڭ قوعامداعى ستاتۋسى ٶسەدٸ. ال بٸزدٸڭ وقۋشىلار ەلٸ كٷنگە دەيٸن بٸر سٶيلەمدٸ قۇراستىرا المايدى. بۇل شىندىق», - دەيدٸ ەلميرا تاليپوۆا.
ەرينە, ٶزگەرٸستەر بٸردەن بولمايدى. مەملەكەتٸمٸز ەندٸ عانا بٸلٸم ساياساتىندا قارقىندى ٶزگەرٸستەر جاساپ جاتىر. قازٸر پەداگوگ ماماندىعىنا تٷسەتٸن ستۋدەنتتەر تاڭدالادى, سەبەبٸ وقۋعا تٷسۋ شارتتارى قيىندادى. تٸپتٸ بيىل 120-125 بالل العاندار گرانتپەن پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا تٷسە المادى. ياعني, پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا تالاپتى, قابٸلەتتٸ جاستاردى قابىلداۋعا باسا مەن بەرٸلە باستادى. بٸلٸم سالاسى قاي قاشاندا ٶزەكتٸ تاقىرىپ قوي. سوندىقتان بۇل مەسەلەنٸڭ مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە كٶتەرٸلۋٸ جەنە تالقىلانۋى ورىندى. جوعارىدا اتالعان جايتتار وڭ شەشٸم تاۋىپ, بٸلٸم سالاسى دامي تٷسەدٸ دەپ سەنەمٸز.
