Álem boiynsha qaterli isik derti jastar arasynda jii baiqalady. Amerikalyq BMJ Oncology jýrnalynyń jaqynda jariialanǵan zertteýge sáikes, 50 jasqa deiingi adamdar arasynda qaterli isiktiń eń joǵary deńgeii Soltústik Amerika, Aýstraliia jáne Batys Eýropa elderinde anyqtalǵan. Ǵalymdar bul tendentsiianyń Qazaqstanda da kórinis tapqanyn aitady. Bul týraly "Ult aqparat" MNU Newsroom basylymyna silteme jasap habarlaidy.
Almaty qalasyndaǵy Qazaq onkologiia jáne radiologiia ǵylymi zertteý institýtynda emdelip jatqan Dinara Mamedova 2022 jyldyń qyrkúieginde sút bezi qaterli isigine shaldyqqanyn bilgen. Naýqas qaterli isiktiń osy túrimen aýyratyndar jiilep ketkenin jáne ol jasqa qaramaitynyn aitady.
"Maǵan 35 jasymda sút bezi obyry diagnozyn qoidy. ÝZI-den keiin meni onkologiia institýtyna jiberdi, olar biopsiia jasady. Ókinishke qarai, qaterli isiktiń birinshi kezeńin tapty jáne dárigerler operatsiia jasaýǵa sheshim qabyldady", – deidi ol.
Mamedovanyń sózinshe, qazir oǵan 8 himioterapiia taǵaiyndalǵan. Sondai-aq, sáýlelik terapiia alyp jatyr. Aitýynsha, dárigeri aýrý sebebin kúizelispen bailanystyrǵan.
Qazaqstan onkologiia jáne radiologiia institýty MNU Newsroom tilshisine keiingi jyldary qaterli isiktiń Qazaqstanda jasara túskenin habarlady. Mysaly, 2023 jyly institýtta tirkelgen 7378 naýqastyń jasy 50-ge jetpegen. Al onyń 552-si – 18-28 jas aralyǵyndaǵy naýqastar. Byltyrǵy jasarý kórsetkishi 2021-2022 jyldarǵa qaraǵanda birshama artqan.
Densaýlyq saqtaý ministrliginiń byltyr qazanda bólisken deregine sáikes, keiingi 20 jylda qaterli isikpen aýyratyn qazaqstandyqtar sany 25 paiyzǵa artqan. Qazaqstanda qaterli isik anyqtalǵan 217 myń naýqas bar. Bul kórsetkish jyl saiyn 5 paiyz artyp keledi.
Ministrlik qaterli isikke erlerge qaraǵanda áielder jii shaldyǵatynyn, jyl saiyn 5 myń qazaqstandyq áielge sút bezi obyry diagnozy qoiylatynyn málimdedi.
Astana qalasy ákimdiginiń №4 qalalyq emhanasynyń onkolog-mammolog dárigeri Merýert Muratqyzy aýrýdyń jasaryp bara jatqanynyń birden-bir sebebin derttiń áke-shesheden genetika arqyly berilýimen jáne jastardyń jii kúizeliske túsýimen bailanystyrady.
"Kúizelis – qaterli isik qaýpin arttyrady. Kúizelisten gormonaldy teńgerimsizdik paida bolady. Ondaida isikke qarsy immýnitet tómendep, aǵza álsireidi. Adam aǵzasy jasýshalardyń baqylaýsyz bólinýine tosqaýyl jasai almaidy. Sonyń saldary obyrdyń túzilýine alyp keledi", – deidi onkolog-mammolog.
Maratqyzynyń sózinshe, áielderdegi sút bezi obyry kóbine genetika arqyly beriledi. Ol bul aýrýdyń keiingi jyldary 30 jastaǵy áielderde kóp kezdesip jatqanyn aitty.
Qazaqstanda qaterli isik kóbine áielderde anyqtalsa da, odan kóz jumatyndar arasynda erler sany kóbirek. 2023 jyly qaterli isikten 6 079 áiel (47,1 paiyz) qaitys bolsa, erler arasynda bul kórsetkish 6 841-ge jetken. Ǵalymdar aýrýdan aiyǵý múmkindigin jiberip almaý úshin ony barynsha erte anyqtaý mańyzdy deidi.
Joǵary sanatty onkolog dáriger, professor Igor Ponomarevtiń aitýynsha, kez kelgen qaterli isik 12-15 jastan 20 jasqa deiin damidy. Iaǵni, onyń sózinshe, aýrýdyń denede damýy jas kezden bastalady, keiin qaterli isik damýynyń uzaq ýaqyt kezeńine aýysady eken.
"Búginde adam immýnitetiniń deńgeiin jáne onkologiialyq aýrýǵa shaldyǵý múmkindikterin qarastyryp, esepteitin arnaiy platformalar kóp. Solar arqyly naýqastarda erterek dárigerge júginý múmkindigi bolady. Biraq bul qoljetimdi resýrstardy bári bile bermeidi. Aýrý asqynyp ketken jaǵdaida ǵana kópshilik dárigerge qarala bastaidy", – deidi Ponomarev.
Qazaq onkologiia jáne radiologiia institýty baspasóz qyzmetiniń aitýynsha, onkologiialyq aýrýlardyń ishinde birinshi orynda ókpe obyry (16 paiyz) tur. Al ekinshi orynda asqazandaǵy isik (12 paiyz) bolsa, tizimniń keiingi satysyna ishektegi obyr (11 paiyz) ornyqqan.
Onkolog Merýert Muratqyzy ýaqytyly skriningten ótip, densaýlyqty jii tekserip otyrý kez kelgen aýrýdyń aldyn alý múmkindigin arttyratynyn aitady.
"Qaterli isiktiń jasaryp bara jatqany shyn jáne bul osy aýrýdyń barlyq derlik túrine qatysty. Bizdiń emhanada qazir 1267 adam ártúrli onkologiialyq aýrýdan emdelip jatyr. Ár bes jyl saiyn skrining ótkizip, naýqastardyń densaýlyǵyn tekseremiz. Áielder arasynda sút bezi qaterli isigi 40-60 jas aralyǵynda jii kezdesetin. Biraq qazir 40 jasqa jetpei jatyp bul aýrýǵa shaldyqqandar sany artqan. Al erkekterde ókpe qaterli isigi basymyraq keledi. Alaida alǵashqy belgilerin baiqaǵannan bastap emdeletin bolsa, emdelip shyǵý múmkindigi 90%-dan asady", – dedi ol.
