ەلەم بويىنشا قاتەرلٸ ٸسٸك دەرتٸ جاستار اراسىندا جيٸ بايقالادى. امەريكالىق BMJ Oncology جۋرنالىنىڭ جاقىندا جارييالانعان زەرتتەۋگە سەيكەس, 50 جاسقا دەيٸنگٸ ادامدار اراسىندا قاتەرلٸ ٸسٸكتٸڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيٸ سولتٷستٸك امەريكا, اۋسترالييا جەنە باتىس ەۋروپا ەلدەرٸندە انىقتالعان. عالىمدار بۇل تەندەنتسييانىڭ قازاقستاندا دا كٶرٸنٸس تاپقانىن ايتادى. بۇل تۋرالى "ۇلت اقپارات" MNU Newsroom باسىلىمىنا سٸلتەمە جاساپ حابارلايدى.
الماتى قالاسىنداعى قازاق ونكولوگييا جەنە راديولوگييا عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا ەمدەلٸپ جاتقان دينارا مامەدوۆا 2022 جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە سٷت بەزٸ قاتەرلٸ ٸسٸگٸنە شالدىققانىن بٸلگەن. ناۋقاس قاتەرلٸ ٸسٸكتٸڭ وسى تٷرٸمەن اۋىراتىندار جيٸلەپ كەتكەنٸن جەنە ول جاسقا قارامايتىنىن ايتادى.
"ماعان 35 جاسىمدا سٷت بەزٸ وبىرى دياگنوزىن قويدى. ۋزي-دەن كەيٸن مەنٸ ونكولوگييا ينستيتۋتىنا جٸبەردٸ, ولار بيوپسييا جاسادى. ٶكٸنٸشكە قاراي, قاتەرلٸ ٸسٸكتٸڭ بٸرٸنشٸ كەزەڭٸن تاپتى جەنە دەرٸگەرلەر وپەراتسييا جاساۋعا شەشٸم قابىلدادى", – دەيدٸ ول.
مامەدوۆانىڭ سٶزٸنشە, قازٸر وعان 8 حيميوتەراپييا تاعايىندالعان. سونداي-اق, سەۋلەلٸك تەراپييا الىپ جاتىر. ايتۋىنشا, دەرٸگەرٸ اۋرۋ سەبەبٸن كٷيزەلٸسپەن بايلانىستىرعان.
قازاقستان ونكولوگييا جەنە راديولوگييا ينستيتۋتى MNU Newsroom تٸلشٸسٸنە كەيٸنگٸ جىلدارى قاتەرلٸ ٸسٸكتٸڭ قازاقستاندا جاسارا تٷسكەنٸن حابارلادى. مىسالى, 2023 جىلى ينستيتۋتتا تٸركەلگەن 7378 ناۋقاستىڭ جاسى 50-گە جەتپەگەن. ال ونىڭ 552-سٸ – 18-28 جاس ارالىعىنداعى ناۋقاستار. بىلتىرعى جاسارۋ كٶرسەتكٸشٸ 2021-2022 جىلدارعا قاراعاندا بٸرشاما ارتقان.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ بىلتىر قازاندا بٶلٸسكەن دەرەگٸنە سەيكەس, كەيٸنگٸ 20 جىلدا قاتەرلٸ ٸسٸكپەن اۋىراتىن قازاقستاندىقتار سانى 25 پايىزعا ارتقان. قازاقستاندا قاتەرلٸ ٸسٸك انىقتالعان 217 مىڭ ناۋقاس بار. بۇل كٶرسەتكٸش جىل سايىن 5 پايىز ارتىپ كەلەدٸ.
مينيسترلٸك قاتەرلٸ ٸسٸككە ەرلەرگە قاراعاندا ەيەلدەر جيٸ شالدىعاتىنىن, جىل سايىن 5 مىڭ قازاقستاندىق ەيەلگە سٷت بەزٸ وبىرى دياگنوزى قويىلاتىنىن مەلٸمدەدٸ.
استانا قالاسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ №4 قالالىق ەمحاناسىنىڭ ونكولوگ-ماممولوگ دەرٸگەرٸ مەرۋەرت مۇراتقىزى اۋرۋدىڭ جاسارىپ بارا جاتقانىنىڭ بٸردەن-بٸر سەبەبٸن دەرتتٸڭ ەكە-شەشەدەن گەنەتيكا ارقىلى بەرٸلۋٸمەن جەنە جاستاردىڭ جيٸ كٷيزەلٸسكە تٷسۋٸمەن بايلانىستىرادى.
"كٷيزەلٸس – قاتەرلٸ ٸسٸك قاۋپٸن ارتتىرادى. كٷيزەلٸستەن گورمونالدى تەڭگەرٸمسٸزدٸك پايدا بولادى. وندايدا ٸسٸككە قارسى يممۋنيتەت تٶمەندەپ, اعزا ەلسٸرەيدٸ. ادام اعزاسى جاسۋشالاردىڭ باقىلاۋسىز بٶلٸنۋٸنە توسقاۋىل جاساي المايدى. سونىڭ سالدارى وبىردىڭ تٷزٸلۋٸنە الىپ كەلەدٸ", – دەيدٸ ونكولوگ-ماممولوگ.
ماراتقىزىنىڭ سٶزٸنشە, ەيەلدەردەگٸ سٷت بەزٸ وبىرى كٶبٸنە گەنەتيكا ارقىلى بەرٸلەدٸ. ول بۇل اۋرۋدىڭ كەيٸنگٸ جىلدارى 30 جاستاعى ەيەلدەردە كٶپ كەزدەسٸپ جاتقانىن ايتتى.
قازاقستاندا قاتەرلٸ ٸسٸك كٶبٸنە ەيەلدەردە انىقتالسا دا, ودان كٶز جۇماتىندار اراسىندا ەرلەر سانى كٶبٸرەك. 2023 جىلى قاتەرلٸ ٸسٸكتەن 6 079 ەيەل (47,1 پايىز) قايتىس بولسا, ەرلەر اراسىندا بۇل كٶرسەتكٸش 6 841-گە جەتكەن. عالىمدار اۋرۋدان ايىعۋ مٷمكٸندٸگٸن جٸبەرٸپ الماۋ ٷشٸن ونى بارىنشا ەرتە انىقتاۋ ماڭىزدى دەيدٸ.
جوعارى ساناتتى ونكولوگ دەرٸگەر, پروفەسسور يگور پونومارەۆتٸڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن قاتەرلٸ ٸسٸك 12-15 جاستان 20 جاسقا دەيٸن داميدى. ياعني, ونىڭ سٶزٸنشە, اۋرۋدىڭ دەنەدە دامۋى جاس كەزدەن باستالادى, كەيٸن قاتەرلٸ ٸسٸك دامۋىنىڭ ۇزاق ۋاقىت كەزەڭٸنە اۋىسادى ەكەن.
"بٷگٸندە ادام يممۋنيتەتٸنٸڭ دەڭگەيٸن جەنە ونكولوگييالىق اۋرۋعا شالدىعۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن قاراستىرىپ, ەسەپتەيتٸن ارنايى پلاتفورمالار كٶپ. سولار ارقىلى ناۋقاستاردا ەرتەرەك دەرٸگەرگە جٷگٸنۋ مٷمكٸندٸگٸ بولادى. بٸراق بۇل قولجەتٸمدٸ رەسۋرستاردى بەرٸ بٸلە بەرمەيدٸ. اۋرۋ اسقىنىپ كەتكەن جاعدايدا عانا كٶپشٸلٸك دەرٸگەرگە قارالا باستايدى", – دەيدٸ پونومارەۆ.
قازاق ونكولوگييا جەنە راديولوگييا ينستيتۋتى باسپاسٶز قىزمەتٸنٸڭ ايتۋىنشا, ونكولوگييالىق اۋرۋلاردىڭ ٸشٸندە بٸرٸنشٸ ورىندا ٶكپە وبىرى (16 پايىز) تۇر. ال ەكٸنشٸ ورىندا اسقازانداعى ٸسٸك (12 پايىز) بولسا, تٸزٸمنٸڭ كەيٸنگٸ ساتىسىنا ٸشەكتەگٸ وبىر (11 پايىز) ورنىققان.
ونكولوگ مەرۋەرت مۇراتقىزى ۋاقىتىلى سكرينينگتەن ٶتٸپ, دەنساۋلىقتى جيٸ تەكسەرٸپ وتىرۋ كەز كەلگەن اۋرۋدىڭ الدىن الۋ مٷمكٸندٸگٸن ارتتىراتىنىن ايتادى.
"قاتەرلٸ ٸسٸكتٸڭ جاسارىپ بارا جاتقانى شىن جەنە بۇل وسى اۋرۋدىڭ بارلىق دەرلٸك تٷرٸنە قاتىستى. بٸزدٸڭ ەمحانادا قازٸر 1267 ادام ەرتٷرلٸ ونكولوگييالىق اۋرۋدان ەمدەلٸپ جاتىر. ەر بەس جىل سايىن سكرينينگ ٶتكٸزٸپ, ناۋقاستاردىڭ دەنساۋلىعىن تەكسەرەمٸز. ەيەلدەر اراسىندا سٷت بەزٸ قاتەرلٸ ٸسٸگٸ 40-60 جاس ارالىعىندا جيٸ كەزدەسەتٸن. بٸراق قازٸر 40 جاسقا جەتپەي جاتىپ بۇل اۋرۋعا شالدىققاندار سانى ارتقان. ال ەركەكتەردە ٶكپە قاتەرلٸ ٸسٸگٸ باسىمىراق كەلەدٸ. الايدا العاشقى بەلگٸلەرٸن بايقاعاننان باستاپ ەمدەلەتٸن بولسا, ەمدەلٸپ شىعۋ مٷمكٸندٸگٸ 90%-دان اسادى", – دەدٸ ول.
