.JPG)
25 qarashada Astana qalasynda BUU-nyń «Genderlik zorlyq-zombylyqqa qarsy 16 kúndik belsendi is-qimyl» atty jahandyq naýqany aiasynda «Zorlyq-zombylyqqa jol joq» (#EndViolence Film Festival) kinofestivaliniń saltanatty ashylýy ótti.
Is-sharany BUU-nyń Qazaqstandaǵy eldik toby – BUU Qazaqstandaǵy Turaqty úilestirýshi keńsesi, IýNFPA, BUU Balalar qory (IýNISEF), BUU Eriktileri, «BUU-áielder» qurylymy, sondai-aq inDrive kompaniiasy men Alternativa jobasymen yntymaqtastyqta genderlik zorlyq-zombylyqty joiý jónindegi Ortalyq Aziia aliansy uiymdastyrdy.
Festival baǵdarlamasyna Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne Nepaldan kelgen tórt tolyqmetrajdy týyndy – úsh kórkem, bir derekti film endi. Kórsetilimder Astana men Shymkent qalalarynda ótip, aldyn ala tirkelgen kórermender úshin tegin usynylady.
BUU derekteri boiynsha, dúnie júzindegi árbir úshinshi áiel ómirinde keminde bir ret zorlyq-zombylyqqa ushyraidy, al álemde onyń ár alýan túrlerinen zardap shekken 1,3 mlrd-qa jýyq adam bar. Máseleniń ózektiligi zorlyq-zombylyqty áli de aqtaityn nemese ony únsiz qaldyratyn turaqty taptaýryndar men áleýmettik normalar sebebinen kúsheiip otyr.
2025 jyly BUU-nyń «Genderlik zorlyq-zombylyqqa qarsy 16 kúndik belsendi is-qimyl» jahandyq naýqany «Barlyq áielder men qyzdarǵa qatysty tsifrlyq zorlyq-zombylyqty joiý» taqyrybyna arnalǵan. Búgingi tańda tsifrlyq keńistik eń qaýipti alańdardyń birine ainalýda: onlain-qorlaý men qýdalaýdan bastap, ruqsatsyz taratylǵan intimdik materialdar, dipfeikter jáne genderlik jalǵan aqparatqa deiingi jańa qaýipter kún saiyn kóbeiip keledi.
Álem elderiniń 40%-dan azynda ǵana áielderdi internettegi alymsaqtyq pen qýdalaýǵa qarsy naqty zańdar bar. Bul 1,8 milliard áiel men qyzdyń quqyqtyq qorǵaýsyz ómir súrip jatqanyn kórsetedi.
Festivaldiń ashylý rásimine halyqaralyq uiym ókilderi, infliýenserler, akterler, sarapshylar, quqyq qorǵaýshylar men jastar qatysty. Basty maqsat - kino tili arqyly keń aýqymdy aýditoriiany oilandyrý jáne qoǵam nazaryn zorlyq-zombylyq máselesine aýdarý.
Qazaqstandaǵy BUU turaqty úilestirýshisi Sarango Radnaragcha genderlik zorlyq-zombylyqtyń ámbebap sipatqa ie ekenin jáne qoǵamdyq kózqarasty ózgertý úshin ártúrli quraldar – óner men qoǵamdyq pikirtalas alańdarynyń mańyzyn atap ótti, sebebi olar kúrdeli taqyryptar týraly áńgimelesip, teńdik joldaryn izdeýge kómektesedi:
«Festivalge usynylǵan jumystar bizdi tolǵandyryp qana qoimai, áreket etýge – syilastyq tanytýǵa, ózara qoldaýdy arttyrýǵa jáne árbir áiel men qyz ózin qaýipsiz sezinetin álem qurýǵa yntalandyrsyn dep tileimiz».
IýNISEF-tiń Qazaqstandaǵy ókili doktor Rashed Mýstafa Sarvar balalar men jasóspirimderdiń onlain ortada osal toptardyń birine ainalyp otyrǵanyn atap ótip, búgingi qoǵam men memleket mindeti – ár balanyń damýy úshin qaýipsiz keńistikti qamtamasyz etý ekenin aitty: árbir qyz ben árbir ul óz quqyqtarynyń qorǵalǵanyn biletin ortada ósýi kerek.
IýNFPA Qazaqstandaǵy eldik ókili, IýNFPA Qyrǵyzstan men Túrikmenstandaǵy eldik direktory Chinve Ogbonna tsifrlyq zorlyq-zombylyq kóbine oflain qaterlerdiń jalǵasy ekenin jáne qoljetimdi qoldaý qyzmetteriniń rólin erekshe atap ótti: onyń sózinshe, zorlyq-zombylyq qai jerde bolsyn – otbasynda, ujymda nemese internette – bul adamnyń qadir-qasietin buzý bolyp tabylady.
«Tsifrlyq zorlyq-zombylyq adamdardyń densaýlyǵyna, qaýipsizdigine jáne ál-aýqatyna eleýli ziian keltiredi. Ol kóbine onlain keńistikten tys shyǵyp, qýdalaý, ańdý, fizikalyq zorlyq-zombylyq nemese tipti femitsid túrinde kórinis tabady. Biz zorlyq-zombylyqtyń osy túri týraly aityp, halyqtyń tsifrlyq saýattylyǵyn arttyrýymyz qajet», – dedi d-r Djeren Giýven Giýres, «BUU-áielder» qurylymynyń Ortalyq Aziia úilestirý keńsesiniń basshysy jáne «BUU-áielder» qurylymynyń Qazaqstandaǵy eldik keńseniń ókili.
UNV zorlyq-zombylyqsyz qoǵam jáne teńdik týraly áńgimelerdiń qozǵaýshy kúshine ainalyp jatqan jastar men eriktilerdiń róline nazar aýdardy.
inDrive impakt baǵdarlamalarynyń direktory Kseniia Verba:
«inDrive úshin «Genderlik zorlyq-zombylyqqa qarsy belsendi is-qimyldyń 16 kúni» jahandyq naýqany aiasyndaǵy kino kórsetilimderin qoldaý – bir rettik bastama emes, áleýmettik jaýapty biznes qaǵidattaryna degen bizdiń turaqty adaldyǵymyzdyń kórinisi. Áleýmettik mańyzy bar filmderdi, sonyń ishinde mańyzdy áleýmettik máselelerdi kóterýge jáne ortany, qoǵamdyq qabyldaýdy ózgertetin oqiǵalardy qurýǵa kómektesetin Alternativa jobamyz arqyly qoldaýdy mańyzdy dep sanaimyz. Zorlyq-zombylyq taqyryby da airyqsha jaǵdai emes jáne ony kúshti filmder men ashyq dialog arqyly kórsetý qajettigin kórip otyrmyz. BUU-men birlesken kórsetilimder biz úshin erekshe mánge ie: osylaisha biz zorlyq-zombylyqty joiýǵa baǵyttalǵan jahandyq kúsh-jigerge úles qosyp, oǵan tózimsizdik mádenietin nyǵaitamyz» - dep atap ótti.
Kino – kóp jaǵdaida únsiz qalatyn máselelerdi ashatyn qural
25 qarashada Astanadaǵy festival ashylýynda qonaqtarǵa Ashat Kýchinchirekovtyń «Baýyryna salý» filmi kórsetildi – bul ejelgi qazaq dástúri boiynsha ájesiniń tárbiesine berilgen balanyń dramalyq hikaiasy. Ájesiniń qazasynan keiin bala ata-anasyna oralýǵa májbúr jáne resmi túrde týǵan týystary bolǵanymen, emotsionaldy túrde bóten derlik bolyp qala beretin adamdarmen qarym-qatynasty qaita qalyptastyrýǵa týra keledi. Film bul dástúrdiń artynda sirek ashyq aitylatyn sezimder men taǵdyrlardyń tutas bir spektri jasyrylǵanyn astarly kórsetedi.
Kórsetilimnen keiin akterler men genderlik zorlyq-zombylyq sarapshylarynyń (GBV) qatysýymen pikirtalas ótti. Film kórermenderde kúshti emotsionaldy áser qaldyryp, mádeni dástúrler, áleýmettik qysym jáne júieli qoldaýdyń joqtyǵy adamdardyń ómirine qalai áser etetini týraly oi bólisti.
Pikirtalasqa qatysqan akter Aidos Áýesbaev, GBV sarapshysy Áigerim Qusaiynqyzy jáne HeForShe Central Asia odaǵynyń seriktesi, akter Aziz Beishenaliev ónerdiń úirenshikti áleýmettik stsenariilerge jańa kózqaraspen qaraýǵa, kóbine tyiym salynǵan taqyryptardy ashýǵa kómektesetinin atap ótti.
Shymkentte kórsetilimder 28 qarashada qyrǵyz rejisseri Mirlan Abdykalykovtyń filmimen ashyldy – bul «eski dástúr» degen jeleýmen búgingi kúni zorlyq-zombylyq pen májbúrleý quraly retinde jii qoldanylatyn qalyńdyqty urlaý dástúriniń kezdeisoq qurbany bolǵan 19 jastaǵy Ýmýttyń hikaiasyn baiandaityn týyndy. Film áielder men qyzdardyń májbúrli neke úshin urlaýdy bastan keshirgen shynaiy oqiǵalaryna negizdelgen jáne burmalanǵan mádeni normalardyń adamdardyń ómiri men taǵdyryn qalai buzatynyn kórsetedi.
Festival aiasynda bul film stsenarii avtory Tynchtyk Abylkasymov pen «Sana-Sezim» QQ atqarýshy direktory Vera Zakýtnaianyń qatysýymen pikirtalastyń bastaýy boldy.
Ár qalada festivaldiń ártúrli kúnderinde taǵy úsh film kórsetiletin bolady:
Astana (Chaplin Cinema, Mega Silk Way):
26 qarasha, 19:00: «Devi»
27 qarasha, 19:00: «Pohishenie nevesty»
28 qarasha, 19:00: «Gorgona»
Shymkent (Kinopark 4, Nauryz Park):
29 qarasha, 19:00: «Devi»
30 qarasha, 19:00: «Baýyryna salý»
1 jeltoqsan, 19:00: «Gorgona»
Festivaldiń Qazaqstan úshin mańyzy
Festival Qazaqstan úshin erekshe mańyzǵa ie. Elde, búkil álemdegidei, onlain-qorlaý men tsifrlyq zorlyq-zombylyq oqiǵalary ásirese jasóspirimder arasynda artyp keledi. Osyǵan bailanysty Qazaqstan onlain-qaýipsizdikti qamtamasyz etý boiynsha zańnamany jańartyp, tsifrlyq saýattylyqty arttyrýǵa, qoldaý qyzmetterin keńeitýge baǵyttalǵan sharalardy qolǵa alýda. Áleýmettik mańyzdy taqyryptardy kóterip, zorlyq-zombylyqqa tózbeýshilik mádenietin qalyptastyratyn shyǵarmashylyq qaýymdastyq ta mańyzdy ról atqarady. «Zorlyq-zombylyqqa jol joq» kinofestivali óner men ashyq dialogtyń kúrdeli máseleler týraly aitýǵa jáne zorlyq-zombylyqqa ushyraǵan adamdardy qoldaýǵa múmkindik beretinin kórsetýdiń jarqyn úlgisi boldy.
