Búgin Parlament Májilisindegi Úkimet saǵatynda Energetika ministri Qanat Bozymbaev Qazaqstan elektr energetikasynyń qazirgi jaǵdaiy týraly aityp berdi, dep habarlaidy QazAqparat tilshisi.
«Álemdik energetikalyq agenttik derekterine sáikes, energiiany álemdik tutyný sońǵy 40 jylda 2,2 esege ósken. Bul rette, Birikken Ulttar Uiymynyń málimetteri súiensek, álem halqy 1,9 ese, al energiia resýrstaryn (kómir, munai, gaz) tutyný eki esege ulǵaiǵan. 2017 jyly Ministrlik jetekshi álemdik sarapshylardy tarta otyryp, «Forsait-2050. Jańa energiia álemi jáne Qazaqstannyń orny» taqyrybynda zertteý júrgizdi. Bul 2050 jylǵa deiin álemdik energetika men ilespe tehnologiialardyń damý boljamyn, sondai-aq olardyń Qazaqstanǵa áserin kórsetedi», - dedi Q. Bozymbaev.
Osy oraida ol 2050 jyly kómirdiń úlesi 26 paiyzǵa, balamaly elektr energiianyń úlesi 5-ten 50 paiyzǵa deiin, iaǵni 10 esege ulǵaiatyny eskerilgenin jetkizdi. Sonymen qatar, munaidyń úlesi nebári 1,5 paiyzǵa ósse, gazdyń úlesinde tym qatty ózgeris baiqalmaidy.
Budan bólek ministr Qazaqstannyń elektr energetikasyndaǵy qazirgi jaǵdaiyna toqtaldy.
«Búginde Qazaqstannyń biryńǵai energetikalyq júiesi turaqty jumys isteýde. Onyń júielik senimdiligi tolyqtai qamtamasyz etilgen, osy oraida ekonomika men halyqtyń elektr energiiasyna degen qajettigi qanaǵattandyrylǵan. Elimizde elektr energiiasyn óndirýdi 138 stansa júzege asyrýda. Qazaqstan elektr stansalarynyń bekitilgen jalpy qýaty 21 902 MVt-ty qurady. 2018 jyldyń qorytyndysy boiynsha energiia óndirý kólemi 106,8 mlrd kVtsaǵ-ty nemese 2017 jyldyń tiisti kezeńimen salystyrǵanda 104,3 paiyzdy qurady», - dedi Bozymbaev.
Onyń sózine qaraǵanda, sońǵy bes jylda elektr stansalarynyń qýaty 2 470 MVt-qa nemese 2013 jyldaǵy deńgeiden 15 paiyzǵa artty. Bul negizinen jylý stansalary men jańaratyn energiia kózderi esebinen ósti.
Sondai-aq, sońǵy 10 jylda elektr energiiasyn tutyný kórsetkishinde eleýli ósim bolǵan.
«2008-den 2018 jyl aralyǵy kezeńinde elektr energiiasyn tolyq tutyný ósimi elimizde 28 paiyzdy nemese 22,6 mlrd kVtsaǵ-ty qurady (2008 jyldaǵy 80,6 mlrd kVtsaǵ-tan 2018 jylǵy 103,2 mlrd kVtsaǵ-qa deiin). Atalǵan kezeńde elektr energiiasyn tutyný kóleminiń artýy ekonomikanyń qarqyndy ósiminiń aiasynda oryn aldy», - dedi ministr.
Onyń atap ótýinshe, energiiany paidalaý qarqyny negizinen ónerkásiptik óndiristi damytýǵa bailanysty. Búginde energiiany tutynýdyń jalpy kóleminde onyń úlesi 55 paiyzdy qurady.
Sonymen qatar Q. Bozymbaev biyldyń basynda Energetika ministrligi tarapynan 2019-2025 jyldarǵa arnalǵan jeti jyldyq boljam balansy bekitilgenin eske saldy.
«Balans málimetterine sáikes, eski energetikalyq qýattardy shyǵarý men jańalaryn iske qosýdy eskere otyryp, 2025 jylǵa deiin elektr energiiasy men qýatynyń profitsiti bolatyny boljanyp otyr. Boljamdyq balansqa súiensek, 2025 jyly elektr qýatyn tutyný 18 260 MVt deńgeiinde eskerilgen (2018 jylǵy faktige qaraǵanda ósim 3 566 MVt)», - dedi Qanat Bozymbaev.
Onyń aitýynsha, elektr qýatyna suranysty qamtamasyz etý úshin boljamdyq balansta qoldanystaǵy stansalarda 3 567 MVt kóleminde qosymsha qýatty iske qosý eskerilgen. Sonymen qatar, bul baǵytta jańa stansalardy salý, onyń ishine 1 269 MVt qýatyndaǵy jańaratyn energiia kózderi nysandarynyń qurylysyn iske asyrý qarastyrylyp otyr.
Al, jyl sońyna deiin jańaratylatyn energiia kózderiniń 10 nysany paidalanýǵa berilmek.
Belgili bolǵandai, 2019 jyldyń basynan beri qýaty 147,6 MVt-ny quraǵan jańartylatyn energiia kózderiniń 7 nysany iske qosyldy.
«Osy arqyly, búginde elimizde jalpy qýaty 678,6 MVt-ny qamtyǵan jańartylatyn energiia kózderiniń 74 nysany jumys istep tur. Jyl sońyna deiin 236 MVt qýatymen taǵy da 10 nysandy paidalanýǵa berý josparlanyp otyr. Sáikesinshe, bul nysandar sanyn 2020 jyly 95-ke (1483 MVt) jáne 2021 jyly 119-ǵa (2096 MVT) jetkizý josparlanyp otyr», - dedi Energetika ministri Qanat Bozymbaev.
Aita keteiik, 2018 jyldyń qorytyndysy aiasynda jańartylatyn energiia kózderi boiynsha elimizde 67 nysan boldy, olardyń jalpy qýaty 531 MVt-ny quraǵan edi.
Ministrdiń aitýynsha, energiia berýshi uiymdardy irilendirýge baǵyttalǵan jumystar da júrgizilýde.
«Ózderińizge belgili, 2009-2015 jyldary «Tarifti investitsiiaǵa aiyrbastaý» baǵdarlamasy jumys istedi. Osy kezeńde generatsiia sektoryna 1 trln 052 mlrd 204 mln teńge investitsiia salyndy. Bul 1 720 MVt-ty jańǵyrtýǵa jáne 1 237 MVt jańa qýatty engizýge múmkindik berdi (jalpy 2 957 MVt). Parlamentte júrgizilgen jumystyń arqasynda 2015 jyly zań qabyldandy. Onda elektr energetikalyq salanyń investitsiialyq tartymdylyǵyn qamtamasyz etýdiń jańa tetigi belgilendi. Osy túzetýlerge sáikes, 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap, elektr energiiasy naryǵymen qatar elektr qýatynyń naryǵy jumys istei bastady», - dep eske saldy ministr.
Sonymen qatar ol energiia berýshi uiymdardy irilendirý úshin zań deńgeiinde talaptar belgilengenin, olar kezeń-kezeńmen engiziletinin atap ótti.
«Zań qabyldanyp, birinshi talap qoldanysqa engizilgennen keiin, memlekettik organdar energiia berýshi uiymdardy irilendirýge baǵyttalǵan is-sharalardy bastady. Máselen, búgingi tańda energiia berýshi uiymdardyń sany 162-den 152 qysqardy. Onyń ishinde 5 memlekettik kásiporyn joiyldy. Iesiz jelilerdiń uzyndyǵy tómendedi. Sondai-aq Qazaqstan halqynyń ál-aýqaty men ómir súrý sapasyna áser etetin oń kórsetkishter baiqalady. Atap aitsaq, sońǵy tutynýshylarǵa tarifterdi tómendetý, elektr jelilerindegi jazataiym oqiǵalar sanyn azaitý, monopolister kórsetetin qyzmetter sapasyn arttyrý qamtylǵan», - dedi Qanat Bozymbaev.
Budan bólek ol shekara mańyndaǵy eldermen yntymaqtastyq jaǵdaiyna toqtaldy.
«Qazirgi ýaqytta Qazaqstannyń Birtutas elektr energetikalyq júiesi Resei men Ortalyq Aziia elderiniń energojúielerimen qatarlas rejimde turaqty jumys isteidi. Elektr energetikasy júiesine baǵyttalǵan aýqymdy investitsiialardyń arqasynda sońǵy jyldary respýblikanyń eksporttyq elektr energetikalyq áleýeti ulǵaidy. Sońǵy úsh jylda eksporttalatyn elektr energiiasynyń jiyntyq kólemi 13, 8 mlrd kVtsaǵ qurady. Bul jalpy óndirý kóleminiń 4,6 paiyzyn quraidy», - dedi vedomstvo basshysy.
