Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq Bankiniń Aqsha-kredit saiasaty jónindegi komiteti bazalyq mólsherlemeni +/-1,00 p.t. paiyzdyq dálizimen jyldyq 10,25% deńgeiinde belgileý týraly sheshim qabyldady. Tiisinshe, ótimdilikti usyný jónindegi turaqty qoljetimdi operatsiialar boiynsha mólsherleme – 11,25%, al ótimdilikti alý jónindegi turaqty qoljetimdi operatsiialar boiynsha mólsherleme 9,25% bolady, dep habarlaidy banktiń baspasóz qyzmeti.
Sheshim infliatsiialyq kútýlerdi tómendetý jáne infliatsiianyń 2022 jyldyń sońyna qarai belgilengen 4-6% nysanaly dálizge kirý qajettiligi eskerile otyryp qabyldandy. Álem ekonomikalarynyń kópshiliginde, onyń ishinde Qazaqstannyń negizgi saýda áriptes elderinde infliatsiianyń joǵary deńgeide bolýy jalǵasýda. Sońǵy ailarda dezinfliatsiialyq protsesterdiń bolýyna qaramastan, ishki koniýnktýra suranys tarapynan, sol siiaqty usynys tarapynan da infliatsiiaǵa qarsy eleýli táýekelderdiń bolýymen sipattalady.
Álemdegi eń iri ekonomikalardaǵy jáne negizgi saýda áriptes elderdegi infliatsiia áli de joǵary deńgeide. AQSh-ta infliatsiia 1982 jyldan bastap alǵash ret 7,0%-ǵa deiin kóterildi. 2021 jylǵy jeltoqsanda EO-da tutynýshylyq infliatsiia 5,3%-ǵa deiin, Germaniiada – 1992 jyldan bastap alǵash ret 5,7%-ǵa deiin ósti. Qytaida baǵanyń ósýi 2021 jylǵy qarashada 15 ailyq eń joǵarǵy kórsetkishke jetti (2,3%), sodan keiin 2021 jylǵy jeltoqsanda 1,5%-ǵa deiin tómendedi. Reseide infliatsiia 2021 jylǵy jeltoqsanda burynǵy joǵary – 8,4% deńgeiinde qaldy.
Álemdik azyq-túlik naryǵynda baǵa ósýiniń azdap baiaýlaýy baiqalady. FAO azyq-túlik baǵalary indeksi 2021 jylǵy jeltoqsanda aldyńǵy aimen salystyrǵanda (qarashadaǵy ósý – 1,3%) sút ónimderin qospaǵanda, azyq-túlik taýarlarynyń barlyq shaǵyn toptaryna baǵalardyń tómendeýi nátijesinde 0,9%-ǵa tómendedi. Bul rette jyldyq kórsetýde indekstiń ósýi 23,1% (qarashadaǵy jyldyq ósý – 27,8%) boldy. Ulttyq Banktiń baǵalaýyna sáikes, 2022 jylǵy 1-jarty jyldyqta azyq-túlik naryqtaryndaǵy belgisizdik jáne Soltústik jarty sharda bidai túsiminiń álsiz bolýy aiasynda álemdik azyq-túlik naryǵynyń jekelegen segmentterinde baǵanyń ósýi kútiledi, keiinnen COVID-19 jaǵdaiy turaqtalyp, jańa aýylsharýashylyq maýsymynyń bastalýyna qarai ósý qarqyny birtindep báseńdeidi.
Qazaqstanda 2021 jylǵy jeltoqsanda jyldyq infliatsiia 8,4%-ǵa deiin tómendedi. Infliatsiiaǵa qarsy den qoiý sharalaryn iske asyrý jaǵdaiynda baǵanyń ailyq ósý qarqyny 2021 jylǵy qarasha-jeltoqsanda ortasha deńgeiden tómen boldy.
Azyq-túlik infliatsiiasy 2021 jylǵy jeltoqsanda eleýli túrde tómendep, jyldyq kórsetýde 9,9% boldy. Bul infliatsiiaǵa qarsy den qoiý sharalaryn iske asyrýǵa jáne jekelegen azyq-túlik taýarlaryna joǵary ailyq mánderdiń jyldyq infliatsiia esebinen shyǵýyna bailanysty. Sút ónimderiniń, jumyrtqa, mai, qant pen kókónisterdiń jyldyq dezinfliatsiiasy baiqalyp otyr. Osyǵan qaramastan, jemis-kókónis ónimi qunynyń jyldyq ósý qarqyny áli de joǵary deńgeide bolyp otyr. 2021 jyldyń qorytyndysy boiynsha jyldyq kórsetýde qyzylsha baǵasy 73%-ǵa, qyryqqabat – 37,5%-ǵa, sábiz – 29,5%-ǵa, kartop – 20,2%-ǵa ósti. Et, nan-toqash ónimderi men jarmalar, sondai-aq alkogolsiz sýsyndardyń jyldyq infliatsiiasynyń jyldamdaýy baiqalady.
Azyq-túlik infliatsiiasynyń edáýir baiaýlaýy azyq-túlikke jatpaityn quramdas bóliktiń 2021 jylǵy jeltoqsannyń qorytyndysy boiynsha 8,5%-ǵa deiin jedeldeýimen qatar júredi. Azyq-túlikke jatpaityn jyldyq infliatsiianyń aǵymdaǵy qazirgi máni 2018 jylǵy mamyrdan bastap alǵash ret baiqalyp otyr. JJM (23,2%), avtomobilder (14,7%) jáne qatty otyn (9,5%), onyń ishinde kómir (9,8%) baǵasynyń ósýi negizgi úles qosýda. Benzin baǵasynyń jyldyq ósýi 19,6%-ǵa deiin, dizel otyny – 46,5%-ǵa jyldamdady.
Aqyly qyzmetterdiń jyldyq infliatsiiasy retteletin kommýnaldyq qyzmetter, shashtarazdar, meiramhanalar men qonaq úiler qyzmetteri baǵalarynyń barynsha qalypty ósýi aiasynda 2021 jylǵy jeltoqsanda 6,5%-ǵa deiin (2021 jylǵy qazan – 6,9%, 2020 jylǵy jeltoqsan – 4,2%) baiaýlady. Retteletin kommýnaldyq qyzmetter tarifteriniń ósýi ortalyqtan jylý berý jáne ystyq sý tarifteriniń tómendeýi nátijesinde 4,1%-ǵa deiin baiaýlady. Bul rette, ósý qarqyny 2020 jylǵy jeltoqsan deńgeiinen áli de asyp otyr. Turǵyn úidi jaldaý qunynyń belsendi ósýi jalǵasýda (2021 jylǵy jeltoqsanda 19,8%). Sonymen qatar suranystyń artýyna bailanysty 2021 jylǵy jeltoqsanda kólik qyzmetteriniń jekelegen túrleriniń baǵasy kúrt ósti.
Bazalyq infliatsiianyń traektoriiasy infliatsiialyq protsester baiaýlaýynyń turaqsyzdyǵyn kórsetedi. 2021 jylǵy tamyz-qarashada baiaýlaýdan keiin bazalyq infliatsiianyń ártúrli baǵalaýlary nysanaly dálizden joǵary qalyptasyp, 2021 jylǵy jeltoqsanda jyldamdaýdy taǵy da kórsetti. Bul rettelmeitin taýarlar men qyzmetter baǵasynyń joǵary ósýine bailanysty.
Infliatsiialyq kútýler birshama tómendeýge qaramastan joǵary deńgeide qalyp otyr. 2021 jylǵy jeltoqsanda bir jyl burynǵa infliatsiiany sandyq baǵalaý 10,3% boldy. Respondentterdiń basym kópshiligi (66%) burynǵysha qazirgi baǵa ósýiniń kelesi 12 aida saqtalýyn ne jedeldeýin kútedi. Olardyń ishinde baǵalardyń odan ári ósýin kútetinderdiń úlesi 2021 jylǵy qarashadaǵy 35%-dyq eń joǵary deńgeiden jeltoqsandaǵy 31%-ǵa deiin tómendedi.
Tutynýshylyq suranys oń úrdisti saqtap qaldy, buny bólshek saýda ainalymy men tutynýshylyq import serpini kórsetip otyr. Bólshek saýda ainalymy 2021 jylǵy qańtar-qarasha aralyǵynda oń serpindi saqtap, 2021 jylǵy 11 aidyń qorytyndysy boiynsha 6,5% boldy. 2021 jyly azyq-túlikke jatpaityn taýarlar bólshek saýda ainalymyna eleýli oń úles qosyp, qosymsha jyldyń ortasynan bastap azyq-túlik ónimderi taýar ainalymynyń qalpyna kelýi baiqaldy. Keiinge qaldyrylǵan suranysty iske asyrý jáne taýar ainalymynyń serpindi ósýi 2021 jylǵy 11 aidyń qorytyndysy boiynsha 21,8%-ǵa ósken tutynýshylyq importtyń eki tańbaly ósý qarqynymen qatar júrdi.
Keiinge qaldyrylǵan suranysty iske asyrý jáne halyqtyń naqty kirisiniń artýy 2021 jyly úi sharýashylyqtaryn tutynýǵa qoldaý kórsetti. 2021 jylǵy qańtar-qarashanyń qorytyndysy boiynsha naqty kiristerdiń ósýi 3,1% boldy. Suranystyń odan keiingi serpinine eldegi tótenshe jaǵdai rejimi, sondai-aq baiqalyp otyrǵan «Omikron» shtammyn juqtyrý jaǵdailarynyń ósýi birshama túzetý engizdi.
Ekonomikany qoldaýdyń memlekettik baǵdarlamalaryn iske asyrý nátijesinde aqshalai usynystyń edáýir ulǵaiýy ekonomikadaǵy infliatsiiaǵa qarsy qysymǵa alyp keledi jáne valiýta naryǵynyń turaqtylyǵyna teris áser etedi. Osy baǵdarlamalardy iske asyrý ekonomikanyń pandemiiaǵa deiingi deńgeige deiin qalpyna kelýin jyldamdatty, biraq sonymen birge 2020 jyldyń basynan bastap aqsha bazasynyń 11,0 trln teńgege deiin 1,6 ese keńeiýine alyp keldi, sol kezeńde aqsha massasy 30,1 trln teńgege deiin 41,2%-ǵa ulǵaidy. Osy faktordyń infliatsiiaǵa áserin tómendetý úshin Ulttyq Bank ekonomikany qoldaýdyń memlekettik baǵdarlamalarynan shyǵýdy bastap, 2021 jyly olardyń 5 qarjylandyrýdy aiaqtady (Kásipkerlerdi jeńildikpen kreditteý baǵdarlamasy, Jumyspen qamtýdyń jol kartasy, Nurly Jer, Jeńildikpen avtokreditteý baǵdarlamasy jáne «Baspana hit» ipotekalyq baǵdarlamasy). 2022 jyly «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasyn jáne «7-20-25» ipotekalyq baǵdarlamasyn qarjylandyrýdy aiaqtaý josparlanyp otyr.
Álemdik munai naryǵyndaǵy qazirgi ahýal virýstyń taralýyna qaramastan qalypty pozitivti retinde baǵalanýda. Kómirsýtekter naryǵyndaǵy suranys boiynsha oń kútýler, álemdik munai qorlarynyń tómendeýi jáne OPEK + elderiniń óndiristi aqyryndap arttyrýy aiasynda 2021 jylǵy jeltoqsanda Brent surypty munai baǵasy bir barrel úshin 77,8 AQSh dollaryna deiin 10,2%-ǵa ósti.
2022 jylǵy 4 qańtarda OPEK+ óndirýdi 2022 jylǵy aqpanda táýligine josparly 400 myń barrelge ulǵaitýdy jalǵastyrý jóninde sheshim qabyldady. Qazirgi arttyrý qarqyny saqtalǵan kezde 2020 jyly qabyldanǵan shekteýler 2022 jylǵy qyrkúiektiń sońyna qarai tolyǵymen alynýy múmkin. OPEK+ «Omikron» shtammynyń taralýy buryn boljanǵanǵa qaraǵanda álemdik suranysqa azdap áser etedi dep kútedi. Biylǵy jylǵy qańtarda BAÁ munai infraqurylymyna Iemennen kelgen kóterilisshilerdiń shabýyly nátijesinde suranystyń kúsheiýi men jetkizilimderdiń irkilisteri aiasynda Brent surypty munai baǵasy bir barrel úshin 89 AQSh dollary belgisinen asty. Alaida, AQSh-ta munai qorynyń azdap ósýinen keiin sońǵy kúnderi munai baǵasy bir barrel úshin 87 AQSh dollaryna deiin túzeldi. EIA jańartylǵan baǵalaýy boiynsha 2022 jylǵa munai baǵasy bir barrel úshin 70,1 AQSh dollarynan 75 AQSh dollaryna deiin kóterildi. Munaidyń ortasha ailyq baǵasy jyl ishinde bir barrel úshin 78-79 AQSh dollarynan jyldyń sońyna qarai 70 AQSh dollaryna deiin birtindep tómendeitin bolady dep kútilýde.
«Omikron» shtammyn juqtyrýdyń joǵary qarqynyna jáne álemde jańa jaǵdailardyń táýligine rekordtyq ósýine (biylǵy jylǵy 20 qańtardaǵy DDU derekteri boiynsha táýligine 3,77 mln adam) qaramastan, jańa shtamm aýrýhanaǵa jatqyzý men ólim-jitimniń meilinshe tómen deńgeiimen sipattalady, bul naryqtaǵy alańdaýshylyqty tómendetip, energiia tasymaldaǵyshtar baǵasynyń qalpyna kelýine alyp keldi.
Infliatsiialyq protsesterdiń ósýi aiasynda damyǵan ekonomikalar óz saiasatyn kúsheitýdi jalǵastyrýda. 2021 jyly álemniń ortalyq bankteriniń barlyq sheshimderiniń 78%-y aqsha-kredit talaptaryn kúsheitýge baǵyttalǵan bolatyn. Tutyný baǵasynyń ósýin turaqtandyrý úshin FRJ basshysy AQSh Senatyndaǵy tyńdaýlarda olardyń 2022 jylǵy naýryzda aktivterdi satyp alýdy toqtatatyny týraly málimdedi. Osynyń aiasynda naryq qatysýshylary biylǵy jylǵy naýryzdan bastap 2022 jyl ishinde mólsherlemeniń 3-4 ret kóterilýin kútedi. Joǵary infliatsiiaǵa bailanysty EOB da jaqyn arada keibir aktivterdi satyp alýdy toqtatady.
Sonyń saldarynan, jahandyq monetarlyq talaptardy kúsheitý boiynsha kútýler beirezidentterdiń QR memlekettik baǵaly qaǵazdarynan 2021 jylǵy qazandaǵy eń joǵary 863 mlrd teńgeden 2021 jylǵy jeltoqsandaǵy 596 mlrd teńgege deiin ketýine alyp keledi. Bul rette biylǵy jylǵy alǵashqy 2 aptadaǵy derekter QRUB nottaryndaǵy beirezidentterdiń úlesi biylǵy jylǵy 6 qańtardaǵy 10,5%-dan biylǵy jylǵy 14 qańtardaǵy 7,4%-ǵa deiin tómendegenin kórsetedi.
Dúniejúzilik Banktiń baǵalaýy boiynsha tutyný baǵalarynyń jahandyq infliatsiiasy 2022 jyldyń birinshi jartysynda eń joǵary deńgeige jetip, odan keiin 2023 jyl ishinde birtindep tómendeidi. Álemde infliatsiianyń tómendeýine jahandyq ósýdiń baiaýlaýy jáne shikizat taýarlaryn jetkizýdiń keńeiýi yqpal etetin bolady.
Álemdik ekonomikadaǵy ahýaldyń damýyn jáne Qazaqstandaǵy qazirgi ishki faktorlardy eskere otyryp, jańartylǵan boljamǵa sáikes Ulttyq Bank 2022 jyldyń qorytyndysy boiynsha infliatsiianyń 6-6,5% deńgeiine deiin odan ári baiaýlaýyn kútýde. Bul rette, biylǵy jylǵy qańtardyń basynda Qazaqstanda bolǵan qaiǵyly oqiǵalarǵa jáne 2021 jyldyń 1-jartysyndaǵy salystyrmaly túrde tómen bazaǵa bailanysty infliatsiialyq protsesterdiń ósýi yqtimal, onyń negizgi qysymy biylǵy jylǵy 1-toqsanǵa keledi. Biylǵy jylǵy 2-jarty jyldyqta ÁMAT, JJM jáne kommýnaldyq qyzmetter baǵasyn ýaqytsha retteý sharalarynyń qoldanylý merzimi (180 kún) ótkennen keiin infliatsiianyń jyldamdaý táýekeli ulǵaiaýy múmkin.
Táýekelderdiń qazirgi teńgerimi, azyq-túlikke jatpaityn quramdas bóliktiń jedeldeýine bailanysty 2021 jyldyń sońynda infliatsiia baiaýlaýynyń turaqsyzdyǵy, sondai-aq infliatsiialyq kútýlerdiń artýy negizinde Ulttyq Bank aqsha-kredit saiasatyn kúsheitýdi jalǵastyrýda. Úkimet ázirlep jatqan Infliatsiiany baqylaý jónindegi sharalar keshenin tiimdi iske asyrýmen birge Ulttyq Banktiń dezinfliatsiialyq aqsha-kredit saiasaty 2022 jylǵa belgilengen 4-6% maqsatqa sáikes infliatsiiany tómendetýge múmkindik beredi.
Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq Banki Aqsha-kredit saiasaty jónindegi komitetiniń bazalyq mólsherleme boiynsha kezekti josparly sheshimi 2022 jylǵy 9 naýryzda Nur-Sultan qalasynyń ýaqyty boiynsha 15:00-de jariialanatyn bolady.
