Álemniń 57 elindegi áielderdiń jartysyna jýyǵy seriktesimen jynystyq qatynasqa túsý, kontratseptivterdi paidalaný nemese meditsinalyq kómekke júginý quqyǵynan aiyrylǵan. Bul týraly BUU Halyqtyń qonystaný salasyndaǵy qorynyń (IýNPFA) «Álem halqy» baiandamasynda aitylǵan, dep habarlaidy "Ult aqparat" qordyń Qazaqstandaǵy ókildigine silteme jasap.
«Birikken Ulttar Uiymynyń baiandamasynda alǵash ret dene avtonomiiasyna basa nazar aýdarylyp otyr: zorlyq-zombylyqtan nemese basqa bireýdiń sheshim qabyldaýynan qoryqpai, óz denesine qatysty tańdaý jasaýǵa múmkindik berý týraly aitylýda. Dene avtonomiiasynyń bolmaýy jekelegen qyzdarǵa, áielder men jastarǵa tereń ziian keltirip qana qoimaidy, sonymen birge ekonomikalyq ónimdilikti tómendetedi, kásibi damýdy shekteidi jáne densaýlyq saqtaý men sot júiesine qosymsha shyǵyndar ákeledi. Dene avtonomiiasynyń buzylýy jynystyq, fizikalyq, psihologiialyq jáne basqa da zorlyq-zombylyq túrlerin qosa alǵanda, ártúrli formada júredi», - dep habarlady Qazaqstandaǵy IýNPFA ókildigi.
Qordyń aitýynsha, Qazaqstanda buryn seriktesi bolǵan 18–75 jas aralyǵyndaǵy áielderdiń 17%-y fizikalyq nemese jynystyq zorlyq-zombylyq kórgen, nemese intimdik seriktes tarapynan joǵaryda aitylǵan eki formany da bastan keshirgen.
«Múmkindigi shekteýli áielder múgedektigi joq áielderge qaraǵanda zorlyq-zombylyqqa kóbirek ushyraidy. Bizdiń saýalnama kórsetkendei, COVID-19 kezinde múgedektigi bar on áieldiń jeteýi zorlyq-zombylyq jaǵdaiynda qaida kómek suraý kerektigin bilmegen, al saýalnamaǵa qatysqandardyń úshten biri oqshaýlaný kezinde olardyń otbasy múshelerimen qarym-qatynasy nasharlaǵanyn habarlady. Dene derbestiginiń buzylýyna reprodýktivti densaýlyq salasyndaǵy aqparat pen qyzmetterge «iá» dep aitýdyń jáne qalaýsyz jynystyq qatynasqa, májbúrli nekege, jynystyq qysymǵa, jynystyq qýdalaýǵa jáne zorlyq-zombylyqtyń basqa túrlerine «joq» dep aitý múmkindigi men qabiletiniń joqtyǵy da yqpal etedi», - deidi ókildik.
«Saýalnamaǵa qatysqan jasóspirimderdiń úshten bir bóligi jynystyq ómir tájiribesi bar ekenin habarlady, biraq olardyń kópshiligi – 91%-y AITV jáne JITS týraly jetkilikti bilmeitinin aityp otyr. Qazaqstandaǵy jasóspirim qyzdar arasynda da kezdeisoq júktiliktiń joǵary deńgeii baiqalady. Jynystyq belsendi jasóspirim qyzdardyń 16,7%-y buryn-sońdy júkti bolǵandaryn atap otyr», - delingen habarlamada.
«Dene avtonomiiasyna qol jetkizý genderlik teńdikke jáne áielder, qyzdar, jasóspirimder, jastar jáne oqshaýlanǵan toptar úshin tańdaý men múmkindikterdi keńeitýge bailanysty. Dene avtonomiiasynan bas tartý – bul adamnyń negizgi quqyqtarynyń buzylýy, ol teńsizdikti kúsheitedi jáne genderlik jáne basqa da kemsitýshilik nysandarynan týyndaǵan zorlyq-zombylyqty kúsheitedi», - dedi BUU-nyń halyqty qonystandyrý salasyndaǵy qorynyń Qazaqstandaǵy ókili, Qyrǵyzstan men Túrkimenstan boiynsha direktory Djýliia Valeze.
Qazaqstannyń Densaýlyq saqtaý ministrligi men IýNFPA genderlik teńdikti, jastardyń jynystyq jáne reprodýktivti densaýlyǵyn ilgeriletýdiń jáne jastar densaýlyq ortalyqtaryn (JDO) nyǵaitýdyń mańyzdylyǵyn arttyrýda aitarlyqtai jetistikterge jetti.
«Ótken jyly qazaqstandyq tájiribede birinshi ret densaýlyq saqtaý júiesiniń genderlik zorlyq-zombylyq jaǵdailaryna den qoiý týraly klinikalyq hattamasy maquldandy. Osy hattamany is júzinde qoldanýǵa kómektesý úshin Densaýlyq saqtaý ministrligi men IýNFPA Ulybritaniianyń Nur-Sultandaǵy elshiliginiń qoldaýymen alǵashqy meditsinalyq-sanitarlyq kómek qyzmetkerleri úshin qazaq jáne orys tilderinde onlain-kýrsty ázirledi, sebebi olar kóbinese genderlik zorlyq-zombylyqtan aman qalǵan adamdar úshin «alǵashqy bailanys núktesi» bolyp tabylady», - deidi Qazaqstandaǵy IýNPFA ókildigi.
