Kezinde álemdegi alyp teńizderdiń qataryna kiretin Araldyń ekologiiasy búginde alańdatarlyq jaǵdaida. Osyǵan qarai elimizde Aral men onyń problemalaryna qatysty kóptegen eńbekter jazylyp, ǵylymi-zertteý jumystary júrgizildi, derekti filmder de túsirildi. Búgin mine, Aral máselesine arnalǵan taǵy bir derekti film túsirilgeli jatyr.
Jańadan qolǵa alynǵan «Vozvrashenie moria» atty týyndy osyǵan deiingi eńbekterden nesimen erekshelenbek. Osy jáne derekti filmdi túsirýmen bailanysty ózge de máselelerdi bilý maqsatynda QazAqparat tilshisi atalǵan jobanyń rejisseri Viktor Vilkoviskiimen suhbattasqan bolatyn.
«Búginde túsirilim komandasy jasaqtalyp, jumysqa kirisýge daiynbyz. Bizdiń bastamamyz memleket tarapynan qoldaý taýyp, qazirgi ýaqytta qujat, kelisimsharttar ázirlený ústinde. Buiyrsa, qyrkúiek aiynda túsirilimdi bastaimyz dep josparlap otyrmyz. Al endi derekti filmge kelsek, men ózim Aral teńizi máselesimen jas kezimnen tanyspyn. Meniń negizgi mamandyǵym biolog. Stýdent kezimde Aral problemasyna arnalǵan ǵylymi-zertteý ekspeditsiiasyna qatysyp, sodan beri osy problemany zerdelep kelemin. Kino salasynda júrgenime 10 jyldan asty, men úshin bul derekti filmniń orny bólek, sebebi bul meniń avtorlyq jobam jáne oǵan 7 jyl boiy daiyndaldym. Jas kúnimnen Aralǵa qatysty jinaqtaǵan bilimim men tájiribemdi derekti filmniń túsirilimi barysynda qoldanatyn bolamyn», - dedi Viktor Vilkoviskii.
Sondai-aq, rejisser derekti filmniń negizgi siýjetimen tanystyrdy.
«Túsirilim 2 jylǵa sozylmaq, sebebi derekti filmde Aral teńiziniń jyldyń tórt mezgilindegi jaǵdaiy kórinis tabýy tiis. Týyndy zamanaýi talaptar men standarttarǵa sai túsireledi, iaǵni barlyq formatta kórsetýge bolady. Kartinada sonaý Sarmat kezeńinen bastap, kúni búginge deiingi Aral teńizi, onyń tarihy jáne onymen bailanysty oqiǵalar retimen tizbekteletin bolady. Árine negizgi siýjet teńizdiń basty problemasyna arnalady. Sondai-aq, Aral teńizin qaita qalpyna keltirý jumystary týraly da baiandalady. Iaǵni teńizdi qalpyna keltirý maqsatynda qandai sharalar qolǵa alynyp, ony kimder júzege asyryp jatqanyn kórsetetin bolamyz. Teńiz taǵdyryn sheshýde ǵylymi-zertteý ekspeditsiianyń orny erekshe. Osy oraida biz Aral máselesin halyqaralyq deńgeide zerttelýi tiis ekspeditsiia alańy retinde kórsetpekpiz. Sonymen qatar, filmde Araldyń burynǵy flora, faýnasy men olardyń búgingi jaǵdaiy kórinis tappaq», - deidi ol.
Joba avtorynyń pikirinshe, týyndyny ekologiialyq tárbie berý quraly retinde de qoldanýǵa bolady.
«Bizdiń basty maqsatymyz osy týyndy arqyly adamdardy tabiǵatty qorǵaýǵa shaqyrý, ekologiia máselesin nazar aýdarý bolyp tabylady. Sondai-aq sýdyń qadirine jete bilý, ony durys paidalaný men tazalyǵyn saqtaý. Óitkeni, Aral adamdardyń áreketinen týyndap otyrǵan problema. Sondyqtan derekti filmdi bolashaqta jas urpaqqa ekologiialyq tárbie berý men qorshaǵan ortany qorǵaý isin nasihattaýda paidalanýǵa bolady. Bizdiki halyqaralyq týristik ǵylymi ortalyqtar arqyly basqa el stýdentteri de Qazaqstanǵa kelip, Aral máselesimen tikelei tanysyp, onyń qalpyna keltirilýine óz úlesterin qossa degen niet», - dedi V. Vilkoviskii.
Onyń aitýynsha, túsirilim barysynda arhiv derekteri men ǵylymi-zertteý jumystarynyń nátijeleri qoldanylady. Túsirilimge Aral mańyndaǵy turǵyndar da qatysady.
«Filmniń negizgi siýjeti Aral teńizi men onyń mańyndaǵy eldimekenderde túsiriledi. Odan bólek Almaty taýlary jáne kórshiles 5 eldi bailanystyratyn Syrdariia, Ámýdariia ózenderi kórinis tabatyn bolady. Derekti film qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde jaryq kóredi. Sonymen qatar filmdi túsirý jumysyna sheteldik mamandardy tartý, olardyń ǵylymi-zertteý eńbekterin qoldaný josparymyzda bar. Onyń ishinde Resei, Japoniia jáne Germaniia elderiniń mamandary tartylady. Sóz sońynda aitarym, men osy týyndym arqyly Aral teńizin Ortalyq Aziianyń ekologiialyq indikatory retinde kórsetkim keledi. Eger kórshiles elder birigip áreket etse, Araldy saqtap qalý múmkindigi bar ekendigin aitqym keledi», - dedi film rejisseri.
