كەزٸندە ەلەمدەگٸ الىپ تەڭٸزدەردٸڭ قاتارىنا كٸرەتٸن ارالدىڭ ەكولوگيياسى بٷگٸندە الاڭداتارلىق جاعدايدا. وسىعان قاراي ەلٸمٸزدە ارال مەن ونىڭ پروبلەمالارىنا قاتىستى كٶپتەگەن ەڭبەكتەر جازىلىپ, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلدٸ, دەرەكتٸ فيلمدەر دە تٷسٸرٸلدٸ. بٷگٸن مٸنە, ارال مەسەلەسٸنە ارنالعان تاعى بٸر دەرەكتٸ فيلم تٷسٸرٸلگەلٸ جاتىر.
جاڭادان قولعا الىنعان «ۆوزۆراششەنيە موريا» اتتى تۋىندى وسىعان دەيٸنگٸ ەڭبەكتەردەن نەسٸمەن ەرەكشەلەنبەك. وسى جەنە دەرەكتٸ فيلمدٸ تٷسٸرۋمەن بايلانىستى ٶزگە دە مەسەلەلەردٸ بٸلۋ ماقساتىندا قازاقپارات تٸلشٸسٸ اتالعان جوبانىڭ رەجيسسەرٸ ۆيكتور ۆيلكوۆيسكييمەن سۇحباتتاسقان بولاتىن.
«بٷگٸندە تٷسٸرٸلٸم كومانداسى جاساقتالىپ, جۇمىسقا كٸرٸسۋگە دايىنبىز. بٸزدٸڭ باستامامىز مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, قازٸرگٸ ۋاقىتتا قۇجات, كەلٸسٸمشارتتار ەزٸرلەنۋ ٷستٸندە. بۇيىرسا, قىركٷيەك ايىندا تٷسٸرٸلٸمدٸ باستايمىز دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. ال ەندٸ دەرەكتٸ فيلمگە كەلسەك, مەن ٶزٸم ارال تەڭٸزٸ مەسەلەسٸمەن جاس كەزٸمنەن تانىسپىن. مەنٸڭ نەگٸزگٸ ماماندىعىم بيولوگ. ستۋدەنت كەزٸمدە ارال پروبلەماسىنا ارنالعان عىلىمي-زەرتتەۋ ەكسپەديتسيياسىنا قاتىسىپ, سودان بەرٸ وسى پروبلەمانى زەردەلەپ كەلەمٸن. كينو سالاسىندا جٷرگەنٸمە 10 جىلدان استى, مەن ٷشٸن بۇل دەرەكتٸ فيلمنٸڭ ورنى بٶلەك, سەبەبٸ بۇل مەنٸڭ اۆتورلىق جوبام جەنە وعان 7 جىل بويى دايىندالدىم. جاس كٷنٸمنەن ارالعا قاتىستى جيناقتاعان بٸلٸمٸم مەن تەجٸريبەمدٸ دەرەكتٸ فيلمنٸڭ تٷسٸرٸلٸمٸ بارىسىندا قولداناتىن بولامىن», - دەدٸ ۆيكتور ۆيلكوۆيسكيي.
سونداي-اق, رەجيسسەر دەرەكتٸ فيلمنٸڭ نەگٸزگٸ سيۋجەتٸمەن تانىستىردى.
«تٷسٸرٸلٸم 2 جىلعا سوزىلماق, سەبەبٸ دەرەكتٸ فيلمدە ارال تەڭٸزٸنٸڭ جىلدىڭ تٶرت مەزگٸلٸندەگٸ جاعدايى كٶرٸنٸس تابۋى تيٸس. تۋىندى زاماناۋي تالاپتار مەن ستاندارتتارعا ساي تٷسٸرەلەدٸ, ياعني بارلىق فورماتتا كٶرسەتۋگە بولادى. كارتينادا سوناۋ سارمات كەزەڭٸنەن باستاپ, كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸنگٸ ارال تەڭٸزٸ, ونىڭ تاريحى جەنە ونىمەن بايلانىستى وقيعالار رەتٸمەن تٸزبەكتەلەتٸن بولادى. ەرينە نەگٸزگٸ سيۋجەت تەڭٸزدٸڭ باستى پروبلەماسىنا ارنالادى. سونداي-اق, ارال تەڭٸزٸن قايتا قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارى تۋرالى دا باياندالادى. ياعني تەڭٸزدٸ قالپىنا كەلتٸرۋ ماقساتىندا قانداي شارالار قولعا الىنىپ, ونى كٸمدەر جٷزەگە اسىرىپ جاتقانىن كٶرسەتەتٸن بولامىز. تەڭٸز تاعدىرىن شەشۋدە عىلىمي-زەرتتەۋ ەكسپەديتسييانىڭ ورنى ەرەكشە. وسى ورايدا بٸز ارال مەسەلەسٸن حالىقارالىق دەڭگەيدە زەرتتەلۋٸ تيٸس ەكسپەديتسييا الاڭى رەتٸندە كٶرسەتپەكپٸز. سونىمەن قاتار, فيلمدە ارالدىڭ بۇرىنعى فلورا, فاۋناسى مەن ولاردىڭ بٷگٸنگٸ جاعدايى كٶرٸنٸس تاپپاق», - دەيدٸ ول.
جوبا اۆتورىنىڭ پٸكٸرٸنشە, تۋىندىنى ەكولوگييالىق تەربيە بەرۋ قۇرالى رەتٸندە دە قولدانۋعا بولادى.
«بٸزدٸڭ باستى ماقساتىمىز وسى تۋىندى ارقىلى ادامداردى تابيعاتتى قورعاۋعا شاقىرۋ, ەكولوگييا مەسەلەسٸن نازار اۋدارۋ بولىپ تابىلادى. سونداي-اق سۋدىڭ قادٸرٸنە جەتە بٸلۋ, ونى دۇرىس پايدالانۋ مەن تازالىعىن ساقتاۋ. ٶيتكەنٸ, ارال ادامداردىڭ ەرەكەتٸنەن تۋىنداپ وتىرعان پروبلەما. سوندىقتان دەرەكتٸ فيلمدٸ بولاشاقتا جاس ۇرپاققا ەكولوگييالىق تەربيە بەرۋ مەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ ٸسٸن ناسيحاتتاۋدا پايدالانۋعا بولادى. بٸزدٸكٸ حالىقارالىق تۋريستٸك عىلىمي ورتالىقتار ارقىلى باسقا ەل ستۋدەنتتەرٸ دە قازاقستانعا كەلٸپ, ارال مەسەلەسٸمەن تٸكەلەي تانىسىپ, ونىڭ قالپىنا كەلتٸرٸلۋٸنە ٶز ٷلەستەرٸن قوسسا دەگەن نيەت», - دەدٸ ۆ. ۆيلكوۆيسكيي.
ونىڭ ايتۋىنشا, تٷسٸرٸلٸم بارىسىندا ارحيۆ دەرەكتەرٸ مەن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ نەتيجەلەرٸ قولدانىلادى. تٷسٸرٸلٸمگە ارال ماڭىنداعى تۇرعىندار دا قاتىسادى.
«فيلمنٸڭ نەگٸزگٸ سيۋجەتٸ ارال تەڭٸزٸ مەن ونىڭ ماڭىنداعى ەلدٸمەكەندەردە تٷسٸرٸلەدٸ. ودان بٶلەك الماتى تاۋلارى جەنە كٶرشٸلەس 5 ەلدٸ بايلانىستىراتىن سىردارييا, ەمۋدارييا ٶزەندەرٸ كٶرٸنٸس تاباتىن بولادى. دەرەكتٸ فيلم قازاق, ورىس جەنە اعىلشىن تٸلدەرٸندە جارىق كٶرەدٸ. سونىمەن قاتار فيلمدٸ تٷسٸرۋ جۇمىسىنا شەتەلدٸك مامانداردى تارتۋ, ولاردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ەڭبەكتەرٸن قولدانۋ جوسپارىمىزدا بار. ونىڭ ٸشٸندە رەسەي, جاپونييا جەنە گەرمانييا ەلدەرٸنٸڭ ماماندارى تارتىلادى. سٶز سوڭىندا ايتارىم, مەن وسى تۋىندىم ارقىلى ارال تەڭٸزٸن ورتالىق ازييانىڭ ەكولوگييالىق ينديكاتورى رەتٸندە كٶرسەتكٸم كەلەدٸ. ەگەر كٶرشٸلەس ەلدەر بٸرٸگٸپ ەرەكەت ەتسە, ارالدى ساقتاپ قالۋ مٷمكٸندٸگٸ بار ەكەندٸگٸن ايتقىم كەلەدٸ», - دەدٸ فيلم رەجيسسەرٸ.
