Qazaqstannyń Birikken Ulttar Uiymyna múshe bolýynyń 26 jyldyǵyna orai, BUU shtab-páterinde Qazaqstannyń Iadrolyq qarýǵa tyiym salý týraly shartqa qol qoiý rásimi ótti. Bul týraly SIM baspasóz qyzmeti habarlady.
Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaevtyń 2018 jylǵy 9 qańtardaǵy №617 Jarlyǵymen berilgen ókilettilikke sáikes, Shartqa BUU janyndaǵy QR Turaqty ókili Qairat Omarov qol qoidy.
Iadrolyq qarýsyzdaný tarihyndaǵy alǵashqy zańdyq kúshi bar qujatqa ainalǵan Sharttyń mátinin ázirleýge jáne onyń qabyldanýyna Qazaqstan belsendi túrde qatysyp keldi. Qujattyń negizgi erejeleri álemdegi tórtinshi eń iri iadrolyq arsenal iesinen iadrolyq qarýsyzdaný men taratpaý salasyndaǵy kóshbasshy memleketke ainalýdyń ónegeli jolyn kórsetken Qazaqstannyń qaǵidatty ustanymyna jaýap beredi. Elimizdiń mundai eren jetistikteri Prezident Nursultan Nazarbaevtyń álemdegi eń iri ekinshi iadrolyq poligondy jabý, Qyrǵi-qabaq soǵysynyń iadrolyq murasynan bas tartý siiaqty tarihi sheshimderiniń arqasynda múmkin boldy. Iadrolyq statýstan arylýymyz kezdeisoq sheshim bolǵan joq, kerisinshe iadrolyq synaqtardyń bar qasiretin óz kózimen kórip, úshinshi býyndaǵy urpaqtarymyzdyń osy qarýdyń aýyr saldaryn basynan ótkerýin jete uǵynǵan jaýapty memlekettiń ańdap basqan qadamy boldy.
Birqatar memleketterdiń, sonyń ishinde jetekshi elderiń qarýsyzdanýǵa moiyn usynbaýyna qaramastan, Elbasymyz álemdik qoǵamdastyqty iadrolyq qarýdan azat álemge qol jetkizýge shaqyrýyn tabandylyqpen jalǵastyrýda. 18 qańtarda Qazaqstan tóraǵalyǵymen uiymdastyrylǵan BUU Qaýipsizdik Keńesiniń «Jappai qyryp-joiý qarýlaryn taratpaý: senim sharalary» atty joǵary deńgeidegi taqyryptyq brifingi barysynda Qazaqstan Prezidenti 2045 jylǵa qarai, iaǵni BUU-nyń 100-jyldyq mereitoiyna orai iadrolyq qarýsyz álem qurýǵa qaita úndedi. «Kúsh iadrolyq bombalar men zymyrandarda emes. Naǵyz qorǵanys amaldary halyqaralyq qoǵamdastyqtyń ózara senimdiligi arqyly qamtamasyz etiledi», - dei otyryp, Elbasy Qaýipsizdik Keńesiniń otyrysynda barlyǵyn senim sharalary negizinde iadrolyq arsenaldardy túbegeili joiý arqyly ǵana ony qoldaný nemese qoldaný qaýpin boldyrmaýdyń jalǵyz ári absoliýttik kepiline qol jetkizýge bolatynyna sendirdi.
Sonymen qatar, Elbasy iadrolyq apatty boldyrmaý úshin iadrolyq derjavalarǵa adamzat aldyndaǵy zor jaýapkershilik júktelgenin atap ótti. «Ásirese, iri iadrolyq derjavalar iadrosyz álem qurý úshin kúrestiń aldyńǵy shebinde bolyp, jappai qyryp-joiý qarýlaryn qysqartýdyń úlgisin kórsetýi qajet. Biraq bul basqa elder syrt qalýǵa tiis, olar eshteńege yqpal ete almaidy degendi bildirmeidi. Ekinshi jaǵynan, eger iri iadrolyq derjavalar ózderiniń iadrolyq statýstaryn saqtap, qarýlaryn jetildiretin bolsa jáne basqalaryna mundai áreketterge barýyna tyiym salsa, bul oń nátijelerge alyp kelmeidi. Sondyqtan, men bul baǵytta bárin birlesip kúsh-jiger jumsaýǵa shaqyramyn», - degen tujyrymdamasymen birge N. Nazarbaev, BUU Jarlyǵynda jazylǵandai, qaýipsiz álem men ádiletti álemdik tártipti qurýdaǵy Qaýipsizdik Keńesiniń erekshe róli men jáne tarihi missiiasyn eske salyp ótti. Elbasy adamzattyń XXI ǵasyrda jappai qyryp-joiý qarýlarynan azat álem qurý úshin laiyqty joldan óte alatynyna senimin bildirdi.
Biletinimizdei, jappai qyryp-joiý qarýynyń úsh túrinen (iadrolyq, himiialyq jáne biologiialyq) iadrolyq qarýǵa ǵana zańdy túrde tyiym salynbaǵan bolatyn. Osyǵan bailanysty Sharttyń negizgi túiini iadrolyq qarýǵa tolyq tyiym salý týraly erejelerdi qamtityn «Tyiym salý» atty 1-baby bolyp tabylady. Atalmysh shart halyqaralyq quqyqtyq saladaǵy osy bir zańdyq kemshilikti joiýǵa baǵyttalǵan jáne ol iadrolyq qarýdy joiýdyń alǵashqy qadamyna ainalyp otyr.
Aita keteiik, Iadrolyq qarýǵa tyiym salý týraly shart 2017 jylǵy 7 shildede BUU-nyń 122 múshe-memleketiniń qoldaýymen qabyldandy. Bul qujat 2017 jyldyń naýryz jáne maýsym-shilde aralyǵynda Niý-Iork qalasynda ótken Iadrolyq qarýdyń túbegeili joiylýyna ákeletin iadrolyq qarýǵa tyiym salý týraly zańdyq mindetteýshi kúshi bar qujat ázirleý boiynsha BUU konferentsiiasynyń eki sessiiasynyń qorytyndysy negizinde paida boldy.
Konferentsiia BUU-ǵa barlyq memleketter qatysýy úshin ashyq túrde ótkizildi. Alaida de-iýre jáne de-fakto iadrolyq qarýy bar toǵyz memleket jáne olardyń odaqtastary atalǵan kelissózderge qatysýdan ádeii túrde bas tartty.
Osy kúnge deiin Shartqa 56 memleket qol qoiyp, olardyń ishinde beseýi ony ratifikatsiialap úlgergen. Qazaqstan bul qujatqa 57-shi memleket retinde qol qoidy. Shart elýinshi ratifikatsiialyq gramotasy saqtaýǵa ótkizilgennen keiin 90 kún ótken boida óz kúshine enetin bolady.
