QR Ádilet ministrligi júrgizgen kúrdeli sot tergeýi moldavandar – Anatol jáne Gabriel Stati, sondai-aq olardyń Ascom Group S.A. jáne Terra Raf Trans Traiding Ltd («Stati») kompaniialary Qazaqstanǵa qarsy talap-aryzdyń somasyn arttyrý maqsatynda shvedtik tórelik sotty jańylystyrǵanyn kórsetti. Sonyń nátijesinde 531 mln AQSh dollaryn berý týraly sheshim shyǵarylyp, ártúrli iýrisdiktsiialarda memleketke qarsy tórelik sheshimdi oryndaý boiynsha kóptegen sharalar qabyldandy. Bul týraly "Ult aqparat" ministrliktiń saityna silteme jasap habarlaidy.
Alǵash ret Belgiia soty (Briýsseldiń apelliatsiialyq soty) Statige aýdit júrgizgen KPMG firmasynyń hat-habarlary nátijesinde týyndaǵan eń mańyzdy dálelder negizinde sheshim shyǵarady. Bul hat-habarlar sotqa osy jyly berildi. KPMG Audit LLC («KPMG») aýditorlyq kompaniiasy 2019 jylǵy 21 tamyzdaǵy Qazaqstan Respýblikasyna hatynda Qazaqstan Respýblikasynda qyzmetin júzege asyrǵan Stati kompaniialarynyń qarjylyq eseptiligine qatysty barlyq jariialanǵan aýditorlyq esepterdiń kúshi joiylǵan dep taný týraly sheshim qabyldaǵanyn málimdegen. Jalpy alǵanda, bul úsh (3) jylǵy qarjylyq eseptiliktiń on segiz (18) aýditorlyq esebin qamtydy. KPMG Statidiń aýditorlarǵa Stati kompaniialary jáne britandyq kompaniia Perkwood Investments Ltd («Perkvýd») arasyndaǵy birtalai mámilelerge qatysty aitarlyqtai burmalanǵan aqparatty ádeii bergeni týraly dálelderdi qarastyrǵannan keiin bul óte mańyzdy jáne sirek sheshimdi qabyldady. Perkvýd úlestes emes jáne táýelsiz kompaniia retinde usynylǵan, biraq is júzinde Statige tiesili jáne Statidiń baqylaýynda boldy. Perkvýd Qazaqstanǵa qarsy talap somasyn kóterýdiń negizgi quraly boldy.
Álemge tanymal sarapshylar KPMG sheshiminiń dáleldi mańyzdylyǵyn jáne onyń Stati alǵan tórelik sheshimge («Tórelik Sheshim») yqpalyn rastady.
Niý-Iorktegi Kolýmbiia ýniversitetiniń professory Djordj Bermann jaqynda KPMG hat almasýy alaiaqtyqtyń shynaiy dálelderiniń bar ekenin rastaitynyn jáne « KPMG qabyldaǵan is-áreketter Statidiń qarjylyq aqparatynyń shynaiylyǵyna ǵana emes, sondai-aq, osy aqparatqa nemese oǵan negizdelgen jazbasha jáne aýyzsha aiǵaqtarǵa, sarapshylardyń qorytyndylaryna jáne advokattardyń málimdemelerin qosa alǵanda, kez kelgen derekterge degen senimdilikke nuqsan keltiretinin atap ótti. Bul, álbette, Energetikalyq Hartiiaǵa shart boiynsha tórelikke jáne jalpy onyń qorytyndylaryna, sonyń ishinde iýrisdiktsiia, jaýapkershilik jáne shyǵyndar máselelerine áser etti».
Djordj Bermannyń saraptamalyq-quqyqtyq qorytyndysy
Professor Kristofer Shroier, halyqaralyq investitsiialyq tórelik jónindegi jetekshi sarapshy: «Bul jaǵdaida KPMG hat almasýy Energetikalyq Hartiiaǵa shart boiynsha tórelikke jáne tórelik sheshimge eleýli áser etedi degen sózsiz qorytyndyǵa kelýge bolady. Klient aýditorlarǵa jalǵan aqparat berýi sebebinen olardyń aýditorlyq esepterin keri qaitaryp alý týraly erekshe jáne eleýli qadamy investitsiialarǵa qatysty barlyq qarjylyq aqparattyń anyqtyǵyna nuqsan keltiredi jáne osylaisha, osyndai investitsiialarǵa bailanysty shyǵyndardy óteý týraly Tórelik Sheshimdi kez kelgen shynaiy negizden aiyrady. (...) Endi qoljetimdi bolǵan dálelder (...), Statidiń zańsyz minez-qulqy men josyqsyzdyǵyn aiqyn kórsetedi».
Kristof Shroierdiń saraptamalyq-quqyqtyq qorytyndysy
KPMG óziniń aýditorlyq esepterin keri qaitaryp alý týraly sheshiminiń erekshe jáne eleýli sipatyn PricewaterhouseCoopers («PwC») táýelsiz aýditorlyq kompaniiasy da atap ótti: «Aýditorlyq qorytyndyny tiimdi «keri qaitaryp alý« aýditordyń sońǵy quraly bolyp tabylady jáne tek sirek jaǵdailarda ǵana bolady, onyń ishinde, mysaly, menedjment aýditorǵa menedjmenttiń qaitalanatyn, eleýli jalǵan málimdemelerine túsinikteme bere almaityn jáne / nemese menedjment shottardaǵy jáne alynǵan qarjylyq eseptiliktegi eleýli burmalaýshylyqtarǵa túsinikteme bere almaityn kezde oryn alady». Sondai-aq, PwC Statidiń burmalaýshylyqtary men is-áreketteri Statidiń adal niettiligi men senimdiliginiń joqtyǵyn kórsetti jáne alaiaqtyq pen aqshany jylystatý turǵysynan kóptegen «qyzyl jalaýlardy» kóteretinin rastady.
PricewaterhouseCoopers LLP esebi
Qazaqstan Respýblikasynyń Ádilet ministri Marat Beketaev bylai dedi: «Stati sot KPMG hat almasýyn qarastyrmaýy úshin barlyq kúsh-jigerin saldy. Olar bul tym kesh, ózekti emes dep málimdedi. Olar tipti Angliiada bastaǵan isti toqtatty. Biraq bul áreketter sátsizdikke ushyrady. Briýsseldiń apelliatsiialyq soty KPMG hat almasýy osy is úshin «jańa jáne ózekti» bolyp tabylady, óitkeni ol tórelik sheshimniń sapasymen bailanysy anyq dep qaýly etti».
Briýsseldiń apelliatsiialyq soty Qazaqstannyń KPMG hat almasýyn iske qosý týraly ótinishin qanaǵattandyrǵannan keiin, sot tyńdaýlaryn 2020 jyldyń qyrkúiek jáne qazan ailaryna taǵaiyndady. Sondai-aq, Qazaqstan sol sotqa Statimen bastalǵan Belgiiada tórelik sheshimdi oryndaý týraly protsess sheńberinde birinshi satydaǵy sottyń sheshimine qatysty 2020 jylǵy 17 aqpanda apelliatsiia berdi. Apelliatsiia týraly habarlamada Qazaqstan Respýblikasy KPMG hat almasýy Stati alaiaqtyǵynyń bolýyn qalaisha rastaitynyn jáne birinshi satydaǵy sottyń Stati tarapymen qalai jańylystyrylǵanyn kórsetedi. Sondai-aq, Respýblika Belgiia sotyna Liýksembýrg sottarynda Statidiń qylmystyq is-áreketteri úshin olarǵa qarsy qozǵalǵan qylmystyq is týraly aqparatty berdi.
Ádilet ministri Marat Beketaev Belgiianyń sheshimi KPMG hat almasýyn alǵash ret qarastyrý múmkindigi eskerile otyryp, alaiaqtyqty aiyptaý qarastyrylady dep aitty: «Liýksembýrgte qylmystyq shaǵym bere otyryp jáne bul máseleni Belgiiada qarastyra otyryp, Qazaqstan Respýblikasy Stati ózderi tańdaǵan iýrisdiktsiialarda ádildikti izdestirýdi jalǵastyrýda. KPMG-ge jáne arbitrajǵa Statimen jalǵan málimdemeler men burmalaýlar usynylýǵa jol berilmeidi. Belgiiada, Liýksembýrgte jáne basqa da elderde osy máseleniń estilýine baǵyttalǵan is-áreketterimen Qazaqstan Respýblikasy zań ústemdigi men qazaq halqynyń múddelerin qorǵaýǵa sózsiz beiildiligin rastaidy.
