QR Investitsiialar jáne damý ministrligi men "KAZNEX INVEST eksport jáne investitsiialar ulttyq agenttigi Qazaqstanda Qytaimen birlese salynatyn 50 kásiporynnyń ekonomikalyq tiimdiligi týraly aityp berdi. Bul týraly QazAqparat jazdy.
QR Investitsiialar jáne damý vitse-ministri Erlan Hairovtyń aitýynsha, 50 kásiporyn «Qazaqstan-Qytai indýstrialdy-investitsiialyq yntymaqtastyq baǵdarlamasy» aiasynda salynatyn bolady.
«Ol shamamen 50 jobany qamtidy. Birlesken jobalardyń jalpy somasy 26 mlrd. AQSh dollaryna teń. Bul «qatyp qalǵan» tizim emes. Qazaqstandyq taraptan QR Investitsiialar jáne damý ministrligi, Qytai jaqtan - Reformalar men damý memlekettik komiteti ainalysady. Bizde birlesken 9 onlain otyrys ótti. Árbir jobany talqylaimyz, ekonomika ózgerýi yqtimal, múddelerimiz ózgerýi múmkin, soǵan bailanysty keibir jobalardy bul tizimnen shyǵaryp jiberýimizge bolady. Keibir jobalardy, kerisinshe, engizýimiz múmkin», - dep atap ótti E.Hairov otandyq jýrnalistermen bolǵan kezdesýde.
Onyń atap ótkenindei, qazaqstandyq kásipkerler tarapynan úlken qyzyǵýshylyq bar. Sondyqtan bul tizim keńeitilýi yqtimal.
«Olar óndirgen ónimder negizinen eksportqa, tikelei Qytaiǵa jiberiledi. Biz úshin bul - úlken olja. Bizde Qytaidyń óte úlken, kólemdi naryǵy paida bolady. Qytai qazir álemde iri investor elderdiń birine ainaldy. Mysaly, Eýropa Odaǵynyń memleketteri Qytai investitsiiasy úshin arnaiy baǵdarlamalar jasap jatqandyǵyn men bilemin. Olarda qoldaý men preferentsiialardyń arnaiy júiesi jasaqtalýda. Osynyń barlyǵy óz elderine Qytai investitsiialaryn tartý úshin jasalýda. Qazaqstanǵa bul múmindikti paidalanbaý, osyndai iri investormen kórshi turyp, onyń investitsiialaryn tartpaý úlken aqymaqtyq bolar edi», - deidi vitse-ministr.
Vitse-ministrdiń sózi boiynsha, qytailyq kásiporyndarǵa arnaiy memlekettik jeńildikter qarastyrylmaǵan.
«Bizde investorlardy qoldaýdyń júiesi bar. Bizde qazir negizgi eki paket bar. Ol barlyǵyna da ortaq. Qazaqstan zańnamasynda Ulybritaniia úshin bir jeńildik, Qytai úshin kelesi jeńildikter dep bóle jaryp, qarastyrý múmkin emes. Biz investorlardy bólmeimiz. Sheteldik nemese otandyq investor degen túsinik te joq. Birinshi paketke 283 qyzmet túri engizilgen. Oǵan barlyǵy enip otyr dese de bolady. Tek alkogoldik jáne temeki ónimderi syndy aktsizdik taýarlar ǵana kirmeidi. Eger investor Qazaqstannyń 6 basym baǵytyna: himiia, munai-himiia, mashina jasaý, qurylys materialdary, tamaq ónerkásibi salalaryna 2 mln. AEK nemese 13 million AQSh dollaryn salatyn bolsa, úsh salyqtan bosatylady. On jylǵa deiin korporativti salyq, on jylǵa deiin jer salyǵy, segiz jylǵa deiin menshiktegi múliktik salyq salynbaidy. Bul barlyǵyna taralatyn jeńildik, sonyń ishinde osy baǵdarlama qatysýshylaryna da», - deidi E. Hairov.
Aita ketý kerek, atalmysh jobalardyń ekeýi Qazaqstanda júzege asyrylǵan, taǵy 4 joba boiynsha qurylys biyl bastalmaqshy.
«Bul óte iri indýstrialdy jobalar. Olardyń barlyǵy jańa tehnologiialardyń negizinde salynady. Baǵdarlama aiasy óte keń, jobalar taý-ken, mashina jasaý, energetika, himiia, munai-himiia, jeńil ónerkásip salalaryn qamtyp otyr, iaǵni olardyń barlyǵy memlekettiń indýstrialdy damý basymdyqtaryna jaýap beredi. Bulardyń negizgi bóligi daiyn ónim shyǵaratyn bolady. Shikizatty óndirýshi jobalar munda joq, negizinen, olar - óńdeýshi kásiporyndar. Qytaimen birlesip salynatyn 50 joba Qazaqstannyń barlyq oblystaryna birdei kólemde taralady. Eki joba iske qosylyp úlgerdi, olar - Pavlodar oblysyndaǵy polipropilen jasaý zaýyty men Qostanai oblysyndaǵy iri torapty kólik qurastyrý zaýyty. Biyl 4 joba júzege asyrylady. Ol jobalar - iri diametrli qubyrlardyń óndirisi, raps maiyn shyǵarý, usaq torapty kólik qurastyrý, Qazaqstandaǵy qalanyń birinde qolǵa alynatyn kóliktik júie qurý jobasy», - deidi "KAZNEX INVEST eksport jáne investitsiialar ulttyq agenttigi" AQ basqarma tóraǵasy Borisbii Janǵorazov.
E.Hairovtyń aitýynsha, bul baǵdarlama sheńberinde Qytaidan óndirister kóshirilmeidi, jańa óndirister qurylady.
«Biz úshin eń basty motivatsiia - Qytai naryǵy ashylady. QHR úshin eldiń qarqyndy damyp kele jatqan batys óńirin tamaq ónimderimen, óndiriske qajetti daiyn taýarlarmen der ýaqytynda qamtamasyz etý óte mańyzdy. Kásiporyndardaǵy aktsiia úlesteriniń negizgi bóligi qazaqstandyq investorlardyń qolynda», - dedi vitse-ministr.
Osy rette Qytaidan ónerkásiptermen qatar, halyq kókeiinde qytailyq jumys kúshi de aǵylady degen kúdik bar. Degenmen, B.Janǵorazovtyń sózinshe, jumys kúshin shetelden tartý Qazaqstan zańnamasyna sáikes júrgiziledi.
«Ár oblysqa kvota bólinetinin bilesizder. Tiisti organdardyń shetel jumys kúshin tartýǵa qatysty kelisimi bolady. Bul turǵyda atalmysh joba qatysýshylary úshin eshqandai jeńildikter bolmaidy. Ózderińiz bilesizder, qazaqstandyq mamandardyń jalaqylary básekege qabiletti. Qazaqstandaǵy ortasha jalaqy, Qytaidaǵy ortasha jalaqydan eki esege deiin tómen. Sondyqtan joba ielerine Qazaqstan mamandaryn tartqan áldeqaida tiimdi. Eger bizde ondai mamandar múldem bolmasa, sol kezde ǵana shetel jumys kúshin tartý boiynsha tiisti ótinishter beriledi. Zańmen qarastyrylǵan tártippen ol ótinishter qaralatyn bolady», - dedi Janǵorazov.
Qytaimen birlese otyryp qurylatyn kásiporyndar Qazaqstanǵa buryn-sońdy bolmaǵan daiyn taýarlardy shyǵaratyn zaýyttardyń salynýyna septigin tigizedi. Jumys oryndary ashylyp, eksporttyq taýarlar sany artady. 15 myń jańa jumys orny ashylady. Onyń negizgi bóligin qazaqstandyqtar ielenedi.
«Ekonomikalyq áserin aitý áli erte, degenmen eger ol jobalardyń jartysy júzege asyrylsa, shamamen 10 milliard AQSh dollary Qazaqstan ekonomikasyna investitsiia túrinde quiylsa, bul úlken jetistik, sebebi Qazaqstanǵa jylyna óńdeýshi salaǵa 0,5-1 milliard AQSh dollary kóleminde investitsiia salynady», - deidi «KAZNEX INVEST» basshysy.
«Jumys oryndary ashylady, salyq túsimi ulǵaiady, tehnologiialyq óndirister keledi, Qazaqstan úshin jańa ónimder shyǵarylady, sonymen qatar eksport. Eksporttyq ónim ol ekonomika úshin úlken paida túsiredi. Siz bilesizder, qazir indýstriialandyrýdyń ekinshi besjyldyǵy qolǵa alyndy. Jaqynda Elbasy N.Nazarbaev baǵdarlamalarǵa ózgerister engizý týraly Jarlyqqa qol qoidy jáne sonda eksportqa baǵyttalǵan taýarlar shyǵarý salasy basymdyqtardyń biri retinde kórsetilgen bolatyn. Osy jobalar atalmysh basymdyqqa sai keledi», - dep túidi oiyn E.Hairov.
Onyń aitýynsha, 2005 pen 2016 jyldar aralyǵynda jalpy investitsiialar kólemi 226 milliard AQSh dollaryn quraidy. Bul - QR Ulttyq banki tirkeitin tikelei shetel investitsiialary. Onyń ishinde Qytaidyń úlesinde 13,4 milliard AQSh dollary bar. Bul shamamen 5,9 paiyz. Qazirgi ýaqytta álemde investitsiialar aǵyny damýshy elderden damyǵan elderge qarai baǵyttalýda. Bul úrdis Qazaqstandy da ainalyp ótpegeni anyq. Soǵan bailanysty, Qytaidan keletin investitsiialardyń kólemi de kemidi, sońǵy birneshe jyldar boiy onyń kólemi 30 paiyzǵa deiin azaiyp otyr.
Eske salsaq, Qytaida ótken G20 sammiti kezinde Sinhýa agenttigi men basqa da aqparat quraldaryna suhbat bergen Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev Qytaidan Qazaqstanǵa 51 kásiporyn kóshiriletindigin habarlaǵan bolatyn. Olardyń jalpy quny 26 milliard AQSh dollaryna baǵalanýda.