قر ينۆەستيتسييالار جەنە دامۋ مينيسترلٸگٸ مەن "KAZNEX INVEST ەكسپورت جەنە ينۆەستيتسييالار ۇلتتىق اگەنتتiگi قازاقستاندا قىتايمەن بٸرلەسە سالىناتىن 50 كەسٸپورىننىڭ ەكونوميكالىق تيٸمدٸلٸگٸ تۋرالى ايتىپ بەردٸ. بۇل تۋرالى قازاقپارات جازدى.
قر ينۆەستيتسييالار جەنە دامۋ ۆيتسە-مينيسترٸ ەرلان حايروۆتىڭ ايتۋىنشا, 50 كەسٸپورىن «قازاقستان-قىتاي يندۋستريالدى-ينۆەستيتسييالىق ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى» اياسىندا سالىناتىن بولادى.
«ول شامامەن 50 جوبانى قامتيدى. بٸرلەسكەن جوبالاردىڭ جالپى سوماسى 26 ملرد. اقش دوللارىنا تەڭ. بۇل «قاتىپ قالعان» تٸزٸم ەمەس. قازاقستاندىق تاراپتان قر ينۆەستيتسييالار جەنە دامۋ مينيسترلٸگٸ, قىتاي جاقتان - رەفورمالار مەن دامۋ مەملەكەتتٸك كوميتەتٸ اينالىسادى. بٸزدە بٸرلەسكەن 9 ونلاين وتىرىس ٶتتٸ. ەربٸر جوبانى تالقىلايمىز, ەكونوميكا ٶزگەرۋٸ ىقتيمال, مٷددەلەرٸمٸز ٶزگەرۋٸ مٷمكٸن, سوعان بايلانىستى كەيبٸر جوبالاردى بۇل تٸزٸمنەن شىعارىپ جٸبەرۋٸمٸزگە بولادى. كەيبٸر جوبالاردى, كەرٸسٸنشە, ەنگٸزۋٸمٸز مٷمكٸن», - دەپ اتاپ ٶتتٸ ە.حايروۆ وتاندىق جۋرناليستەرمەن بولعان كەزدەسۋدە.
ونىڭ اتاپ ٶتكەنٸندەي, قازاقستاندىق كەسٸپكەرلەر تاراپىنان ٷلكەن قىزىعۋشىلىق بار. سوندىقتان بۇل تٸزٸم كەڭەيتٸلۋٸ ىقتيمال.
«ولار ٶندٸرگەن ٶنٸمدەر نەگٸزٸنەن ەكسپورتقا, تٸكەلەي قىتايعا جٸبەرٸلەدٸ. بٸز ٷشٸن بۇل - ٷلكەن ولجا. بٸزدە قىتايدىڭ ٶتە ٷلكەن, كٶلەمدٸ نارىعى پايدا بولادى. قىتاي قازٸر ەلەمدە ٸرٸ ينۆەستور ەلدەردٸڭ بٸرٸنە اينالدى. مىسالى, ەۋروپا وداعىنىڭ مەملەكەتتەرٸ قىتاي ينۆەستيتسيياسى ٷشٸن ارنايى باعدارلامالار جاساپ جاتقاندىعىن مەن بٸلەمٸن. ولاردا قولداۋ مەن پرەفەرەنتسييالاردىڭ ارنايى جٷيەسٸ جاساقتالۋدا. وسىنىڭ بارلىعى ٶز ەلدەرٸنە قىتاي ينۆەستيتسييالارىن تارتۋ ٷشٸن جاسالۋدا. قازاقستانعا بۇل مٷمٸندٸكتٸ پايدالانباۋ, وسىنداي ٸرٸ ينۆەستورمەن كٶرشٸ تۇرىپ, ونىڭ ينۆەستيتسييالارىن تارتپاۋ ٷلكەن اقىماقتىق بولار ەدٸ», - دەيدٸ ۆيتسە-مينيستر.
ۆيتسە-مينيستردٸڭ سٶزٸ بويىنشا, قىتايلىق كەسٸپورىندارعا ارنايى مەملەكەتتٸك جەڭٸلدٸكتەر قاراستىرىلماعان.
«بٸزدە ينۆەستورلاردى قولداۋدىڭ جٷيەسٸ بار. بٸزدە قازٸر نەگٸزگٸ ەكٸ پاكەت بار. ول بارلىعىنا دا ورتاق. قازاقستان زاڭناماسىندا ۇلىبريتانييا ٷشٸن بٸر جەڭٸلدٸك, قىتاي ٷشٸن كەلەسٸ جەڭٸلدٸكتەر دەپ بٶلە جارىپ, قاراستىرۋ مٷمكٸن ەمەس. بٸز ينۆەستورلاردى بٶلمەيمٸز. شەتەلدٸك نەمەسە وتاندىق ينۆەستور دەگەن تٷسٸنٸك تە جوق. بٸرٸنشٸ پاكەتكە 283 قىزمەت تٷرٸ ەنگٸزٸلگەن. وعان بارلىعى ەنٸپ وتىر دەسە دە بولادى. تەك الكوگولدٸك جەنە تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸ سىندى اكتسيزدٸك تاۋارلار عانا كٸرمەيدٸ. ەگەر ينۆەستور قازاقستاننىڭ 6 باسىم باعىتىنا: حيمييا, مۇناي-حيمييا, ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس ماتەريالدارى, تاماق ٶنەركەسٸبٸ سالالارىنا 2 ملن. اەك نەمەسە 13 ميلليون اقش دوللارىن سالاتىن بولسا, ٷش سالىقتان بوساتىلادى. ون جىلعا دەيٸن كورپوراتيۆتٸ سالىق, ون جىلعا دەيٸن جەر سالىعى, سەگٸز جىلعا دەيٸن مەنشٸكتەگٸ مٷلٸكتٸك سالىق سالىنبايدى. بۇل بارلىعىنا تارالاتىن جەڭٸلدٸك, سونىڭ ٸشٸندە وسى باعدارلاما قاتىسۋشىلارىنا دا», - دەيدٸ ە. حايروۆ.
ايتا كەتۋ كەرەك, اتالمىش جوبالاردىڭ ەكەۋٸ قازاقستاندا جٷزەگە اسىرىلعان, تاعى 4 جوبا بويىنشا قۇرىلىس بيىل باستالماقشى.
«بۇل ٶتە ٸرٸ يندۋستريالدى جوبالار. ولاردىڭ بارلىعى جاڭا تەحنولوگييالاردىڭ نەگٸزٸندە سالىنادى. باعدارلاما اياسى ٶتە كەڭ, جوبالار تاۋ-كەن, ماشينا جاساۋ, ەنەرگەتيكا, حيمييا, مۇناي-حيمييا, جەڭٸل ٶنەركەسٸپ سالالارىن قامتىپ وتىر, ياعني ولاردىڭ بارلىعى مەملەكەتتٸڭ يندۋستريالدى دامۋ باسىمدىقتارىنا جاۋاپ بەرەدٸ. بۇلاردىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ دايىن ٶنٸم شىعاراتىن بولادى. شيكٸزاتتى ٶندٸرۋشٸ جوبالار مۇندا جوق, نەگٸزٸنەن, ولار - ٶڭدەۋشٸ كەسٸپورىندار. قىتايمەن بٸرلەسٸپ سالىناتىن 50 جوبا قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىستارىنا بٸردەي كٶلەمدە تارالادى. ەكٸ جوبا ٸسكە قوسىلىپ ٷلگەردٸ, ولار - پاۆلودار وبلىسىنداعى پوليپروپيلەن جاساۋ زاۋىتى مەن قوستاناي وبلىسىنداعى ٸرٸ توراپتى كٶلٸك قۇراستىرۋ زاۋىتى. بيىل 4 جوبا جٷزەگە اسىرىلادى. ول جوبالار - ٸرٸ ديامەترلٸ قۇبىرلاردىڭ ٶندٸرٸسٸ, راپس مايىن شىعارۋ, ۇساق توراپتى كٶلٸك قۇراستىرۋ, قازاقستانداعى قالانىڭ بٸرٸندە قولعا الىناتىن كٶلٸكتٸك جٷيە قۇرۋ جوباسى», - دەيدٸ "KAZNEX INVEST ەكسپورت جەنە ينۆەستيتسييالار ۇلتتىق اگەنتتiگi" اق باسقارما تٶراعاسى بوريسبيي جانعورازوۆ.
ە.حايروۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل باعدارلاما شەڭبەرٸندە قىتايدان ٶندٸرٸستەر كٶشٸرٸلمەيدٸ, جاڭا ٶندٸرٸستەر قۇرىلادى.
«بٸز ٷشٸن ەڭ باستى موتيۆاتسييا - قىتاي نارىعى اشىلادى. قحر ٷشٸن ەلدٸڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان باتىس ٶڭٸرٸن تاماق ٶنٸمدەرٸمەن, ٶندٸرٸسكە قاجەتتٸ دايىن تاۋارلارمەن دەر ۋاقىتىندا قامتاماسىز ەتۋ ٶتە ماڭىزدى. كەسٸپورىندارداعى اكتسييا ٷلەستەرٸنٸڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ قازاقستاندىق ينۆەستورلاردىڭ قولىندا», - دەدٸ ۆيتسە-مينيستر.
وسى رەتتە قىتايدان ٶنەركەسٸپتەرمەن قاتار, حالىق كٶكەيٸندە قىتايلىق جۇمىس كٷشٸ دە اعىلادى دەگەن كٷدٸك بار. دەگەنمەن, ب.جانعورازوۆتىڭ سٶزٸنشە, جۇمىس كٷشٸن شەتەلدەن تارتۋ قازاقستان زاڭناماسىنا سەيكەس جٷرگٸزٸلەدٸ.
«ەر وبلىسقا كۆوتا بٶلٸنەتٸنٸن بٸلەسٸزدەر. تيٸستٸ ورگانداردىڭ شەتەل جۇمىس كٷشٸن تارتۋعا قاتىستى كەلٸسٸمٸ بولادى. بۇل تۇرعىدا اتالمىش جوبا قاتىسۋشىلارى ٷشٸن ەشقانداي جەڭٸلدٸكتەر بولمايدى. ٶزدەرٸڭٸز بٸلەسٸزدەر, قازاقستاندىق مامانداردىڭ جالاقىلارى بەسەكەگە قابٸلەتتٸ. قازاقستانداعى ورتاشا جالاقى, قىتايداعى ورتاشا جالاقىدان ەكٸ ەسەگە دەيٸن تٶمەن. سوندىقتان جوبا يەلەرٸنە قازاقستان ماماندارىن تارتقان ەلدەقايدا تيٸمدٸ. ەگەر بٸزدە ونداي ماماندار مٷلدەم بولماسا, سول كەزدە عانا شەتەل جۇمىس كٷشٸن تارتۋ بويىنشا تيٸستٸ ٶتٸنٸشتەر بەرٸلەدٸ. زاڭمەن قاراستىرىلعان تەرتٸپپەن ول ٶتٸنٸشتەر قارالاتىن بولادى», - دەدٸ جانعورازوۆ.
قىتايمەن بٸرلەسە وتىرىپ قۇرىلاتىن كەسٸپورىندار قازاقستانعا بۇرىن-سوڭدى بولماعان دايىن تاۋارلاردى شىعاراتىن زاۋىتتاردىڭ سالىنۋىنا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ. جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, ەكسپورتتىق تاۋارلار سانى ارتادى. 15 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. ونىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸن قازاقستاندىقتار يەلەنەدٸ.
«ەكونوميكالىق ەسەرٸن ايتۋ ەلٸ ەرتە, دەگەنمەن ەگەر ول جوبالاردىڭ جارتىسى جٷزەگە اسىرىلسا, شامامەن 10 ميلليارد اقش دوللارى قازاقستان ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسييا تٷرٸندە قۇيىلسا, بۇل ٷلكەن جەتٸستٸك, سەبەبٸ قازاقستانعا جىلىنا ٶڭدەۋشٸ سالاعا 0,5-1 ميلليارد اقش دوللارى كٶلەمٸندە ينۆەستيتسييا سالىنادى», - دەيدٸ «KAZNEX INVEST» باسشىسى.
«جۇمىس ورىندارى اشىلادى, سالىق تٷسٸمٸ ۇلعايادى, تەحنولوگييالىق ٶندٸرٸستەر كەلەدٸ, قازاقستان ٷشٸن جاڭا ٶنٸمدەر شىعارىلادى, سونىمەن قاتار ەكسپورت. ەكسپورتتىق ٶنٸم ول ەكونوميكا ٷشٸن ٷلكەن پايدا تٷسٸرەدٸ. سٸز بٸلەسٸزدەر, قازٸر يندۋسترييالاندىرۋدىڭ ەكٸنشٸ بەسجىلدىعى قولعا الىندى. جاقىندا ەلباسى ن.نازارباەۆ باعدارلامالارعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى جەنە سوندا ەكسپورتقا باعىتتالعان تاۋارلار شىعارۋ سالاسى باسىمدىقتاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە كٶرسەتٸلگەن بولاتىن. وسى جوبالار اتالمىش باسىمدىققا ساي كەلەدٸ», - دەپ تٷيدٸ ويىن ە.حايروۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, 2005 پەن 2016 جىلدار ارالىعىندا جالپى ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸ 226 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرايدى. بۇل - قر ۇلتتىق بانكٸ تٸركەيتٸن تٸكەلەي شەتەل ينۆەستيتسييالارى. ونىڭ ٸشٸندە قىتايدىڭ ٷلەسٸندە 13,4 ميلليارد اقش دوللارى بار. بۇل شامامەن 5,9 پايىز. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلەمدە ينۆەستيتسييالار اعىنى دامۋشى ەلدەردەن دامىعان ەلدەرگە قاراي باعىتتالۋدا. بۇل ٷردٸس قازاقستاندى دا اينالىپ ٶتپەگەنٸ انىق. سوعان بايلانىستى, قىتايدان كەلەتٸن ينۆەستيتسييالاردىڭ كٶلەمٸ دە كەمٸدٸ, سوڭعى بٸرنەشە جىلدار بويى ونىڭ كٶلەمٸ 30 پايىزعا دەيٸن ازايىپ وتىر.
ەسكە سالساق, قىتايدا ٶتكەن G20 سامميتٸ كەزٸندە سينحۋا اگەنتتٸگٸ مەن باسقا دا اقپارات قۇرالدارىنا سۇحبات بەرگەن قازاقستان پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىتايدان قازاقستانعا 51 كەسٸپورىن كٶشٸرٸلەتٸندٸگٸن حابارلاعان بولاتىن. ولاردىڭ جالپى قۇنى 26 ميلليارد اقش دوللارىنا باعالانۋدا.
