Dáriger uzaq ómir súrýdiń el bilmeitin taǵy bir qupiiasyn ashty Dáriger uzaq ómir súrýdiń el bilmeitin taǵy bir qupiiasyn ashty «Prezidenttiń týystaryn tanymaimyn»: Botagóz Omarova isine qatysty «VD Stroy Engineering» kompaniiasy basshysy suqbat berdi «Prezidenttiń týystaryn tanymaimyn»: Botagóz Omarova isine qatysty «VD Stroy Engineering» kompaniiasy basshysy suqbat berdi
Ekonomika jáne biznes

Qazaqstan qarjy naryǵyndaǵy ahýal qandai?

Ult portaly
Qazaqstan qarjy naryǵyndaǵy ahýal qandai?


QR Ulttyq bank mamyr aiyndaǵy qarjy naryǵyndaǵy ahýal týraly málimetti jariialady, dep habarlaidy "Ult aqparat".

Infliatsiia jáne infliatsiialyq kútýler

Qazaqstan Respýblikasynyń Strategiialyq josparlaý jáne reformalar agenttigi Ulttyq statistika biýrosynyń derekteri boiynsha 2021 jylǵy mamyrda infliatsiia 0,7% (2020 jylǵy mamyrda – 0,5%) boldy. 

Jyldyq infliatsiia 7,2% (2020 jylǵy jeltoqsanda – 7,5%) deńgeiinde qalyptasty. Infliatsiianyń qurylymynda jyldyq kórsetkish boiynsha azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy 9,3%-ǵa, azyq-túlikke jatpaityn taýarlar – 6,7%-ǵa, aqyly qyzmetter – 5,1%-ǵa joǵarylady. 

2021 jylǵy mamyrdahalyqtyń pikirterim nátijesi boiynsha bir jyldan keiin kútiletin infliatsiiany sandyq baǵalaý 6,6% boldy.

Halyqaralyq rezervter jáne aqsha agregattary

Ulttyq Banktiń jalpy halyqaralyq rezervteri 2021 jylǵy mamyrdaaldyn ala derekter boiynsha 6,5%-ǵa (jyldyń basynan bastap 2,3%-ǵa) ulǵaiyp, 36,4 mlrd AQSh dollaryn qurady. 

Rezervterdiń ósýi depozitterdegi jáne Ulttyq Banktegi shottardaǵy qarajattyń ulǵaiýy esebinen onyń baǵasynyń jáne erkin aiyrbastalatyn valiýtadaǵy aktivterdiń artýy aiasynda altyn portfeliniń ósýi nátijesinde oryn aldy. 

Aldyn ala derekter boiynsha Ulttyq qordyń shetel valiýtasyndaǵy aktivterin (58,6 mlrd AQSh dollary) qosa alǵanda, eldiń jalpy halyqaralyq rezervteri 2021 jylǵy mamyrdyń sońynda 95,0 mlrd AQSh dollaryn qurady. 

Aqsha bazasy 2021 jylǵy mamyrda4,4%-ǵa keńeiip (jyldyń basynan bastap 5,5%-ǵa), 10 317,2 mlrd teńge boldy. Tar aqsha bazasy, iaǵni ekinshi deńgeidegi bankterdiń Ulttyq Banktegi merzimdi depozitterin eseptemegendegi aqsha bazasy 6 034,9 mlrd teńgege deiin 5,1%-ǵa (jyldyń basynan bastap 18,6%-ǵa) keńeidi. 

2021 jylǵy mamyrda aqsha massasy 2,2%-ǵa ulǵaiyp, 27 446,6 mlrd teńge boldy (jyldyń basynan bastap 10,1%-ǵa ósti), ainalystaǵy qolma-qol aqsha 2 964,6 mlrd teńgege deiin 2,8%-ǵa (jyldyń basynan bastap 4,8%-ǵa) ulǵaidy. 

Ulttyq banktiń aqsha-kredit saiasaty salasyndaǵy operatsiialary

2021 jylǵy 7 maýsymdaUlttyq Bank bazalyq mólsherlemeni +/- 1,0 p.t. paiyzdyq dálizimen jyldyq 9,0% deńgeiinde saqtaý týraly sheshim qabyldady. 

Aqsha naryǵynda aqsha-kredit saiasaty operatsiialaryn júrgizý kezinde targetteletin (nysanaly) mólsherleme bolyp tabylatyn TONIA indikatory [1] 2021 jylǵy mamyrda paiyzdyq dáliz ishinde qalyptasty. 2021 jylǵy mamyrda TONIA ortasha alynǵan máni jyldyq 8,1%-dy (2021 jylǵy sáýirde – 8,8%) qurady.

Aqsha-kredit saiasatynyń quraldary. 2021 jylǵy mamyrdyń sońynda Ulttyq Banktiń aqsha naryǵyndaǵy operatsiialarynyń teris saldosy (Ulttyq Banktiń ashyq pozitsiiasy) 5,4 trln teńge boldy.

Ulttyq Banktiń tikelei repo operatsiialary boiynsha ashyq pozitsiiasynyń kólemi 149,0 mlrd teńge boldy.

Ulttyq Banktegi banktik depozitterdiń kólemi 459,8 mlrd teńge boldy. Depozittik aýktsiondar arqyly alynatyn ótimdilik kólemi 1 672,8 mlrd teńge boldy.

Ainalystaǵy qysqa merzimdi nottardyń kólemi bir aida 6,6%-ǵa tómendep, 2021 jylǵy mamyrdyń sońynda 3 173,6 mlrd teńge boldy. 

2021 jylǵy mamyrda jalpy somasy 2 185,2 mlrd teńgege 6 aýktsion, onyń ishinde 1 632,0 mlrd teńge somasyna 1 ailyq nottardy ornalastyrý boiynsha 4 aýktsion (ortasha alynǵan kiristilik – 8,99%), 453,2 mlrd teńge somasyna 3 ailyq nottar boiynsha 1 aýktsion (kiristilik – 9,13%), 100 mlrd teńge somasyna jartyjyldyq nottar boiynsha 1 aýktsion (kiristilik - 9,14%) ótkizildi.

Ulttyq banktiń qysqa merzimdi nottaryn óteý kólemi 2021 jylǵy mamyrda 2 182,0 mlrd teńge boldy.

Qazaqstan Respýblikasy Qarjy ministrliginiń memlekettik baǵaly qaǵazdary

2021 jylǵy mamyrda Qazaqstan Respýblikasynyń Qarjy ministrligi 204,7 mlrd teńge somasyna uzaq merzimdi (MEÝKAM) memlekettik baǵaly qaǵazdardy ornalastyrdy. 2021 jylǵy mamyrda barlyǵy 12 obligatsiia shyǵarylymy ornalastyryldy, onda 2 jyldan 14 jylǵa deiin óteý merzimi bar memlekettik baǵaly qaǵazdar ornalastyryldy. Olar boiynsha ortasha alynǵan kiristilik jyldyq 9,65%-dan 10,62%-ǵa deiingi mólsherdi qurady. 

Qazaqstan Respýblikasy Qarjy ministrliginiń ainalystaǵy baǵaly qaǵazdarynyń kólemi 2021 jylǵy mamyrda 1,7%-ǵa tómendep, 9 885,7 mlrd teńge[2] boldy. 

2021 jylǵy mamyrdyń sońynda kiristilik qisyǵy[3] 4 jylǵa deiingi segmentte kiristiliktiń óskenin kórsetti, bul rette 4 jyldan asatyn segmentte 2021 jylǵy sáýirdiń sońyndaǵy deńgeimen salystyrǵanda kiristiliktiń tómendegeni baiqalady.

Valiýta naryǵy

2021 jylǵy mamyrda teńgeniń birjalyq aiyrbastaý baǵamy bir AQSh dollary úshin 426,12 – 429,20 teńge aralyǵynda ózgerdi. 2021 jylǵy mamyrdyń sońynda teńgeniń AQSh dollaryna qatysty birjalyq baǵamy bir aida 0,1%-ǵa nyǵaiyp, bir AQSh dollary úshin 428,71 teńge boldy. 

Teńge – AQSh dollary valiýta juby boiynsha operatsiialardyń jalpy kólemi bir aida 11,1 mlrd AQSh dollary, onyń ishinde Qazaqstan qor birjasyndaǵy birjalyq saýda-sattyq kólemi – 2,4 mlrd AQSh dollary, birjadan tys valiýta naryǵyndaǵy operatsiialar kólemi – 8,7 mlrd AQSh dollary boldy. Birjadan tys naryqtaǵy operatsiialardyń jalpy kóleminde bir enshiles banktiń úlesi 66,3% nemese 5,7 mlrd AQSh dollary (2021 jylǵy sáýirde – 73,0% nemese 7,2 mlrd AQSh dollary) boldy, bul onyń menshikti kapitaldy valiýtalyq táýekelderden hedjirleýine bailanysty oryn aldy. Osy operatsiialar bank tobynyń ishinde júrgiziledi jáne ishki valiýta naryǵyndaǵy shetel valiýtasyna suranystyń nemese usynystyń araqatynasyna áser etpeidi. 

2021 jylǵy mamyrda halyq netto-negizde 157,3 mlrd teńgege balama somaǵa qolma-qol shetel valiýtasyn satyp aldy. Ótken aimen salystyrǵanda bul shyǵystar 7,8%-ǵa (2021 jylǵy sáýirde – 170,7 mlrd teńge) tómendedi, 2020 jylǵy uqsas kezeńmen salystyrǵanda (146,2 mlrd teńge) netto-satyp alý kólemi 7,6%-ǵa ulǵaidy. Shyǵystardyń negizgi kólemi AQSh dollaryn – 65,6%-ǵa nemese 103,2 mlrd teńgege, Resei rýblin – 28,9%-ǵa nemese 45,4 mlrd teńgege, eýrony – 5,4%-ǵa nemese 8,5 mlrd teńgege satyp alýǵa baǵyttaldy. Valiýtalardyń túrleri boiynsha bólgende AQSh dollaryn satyp alýǵa jumsalatyn shyǵystar bir aida 0,1%-ǵa (5,4%-ǵa tómendedi j/j), eýrony satyp alýǵa jumsalatyn shyǵystar 2,5%-ǵa ósti (14,0%-ǵa ósti j/j). Resei rýblin satyp alýǵa jumsalatyn shyǵystar ótken aimen salystyrǵanda, kerisinshe, 23,0%-ǵa tómendedi (1,5 ese ósti j/j).

Depozit naryǵy 

Rezidentterdiń depozittik uiymdardaǵy depozitteriniń kólemi bir aida 2,1%-ǵa ulǵaiyp, 2021 jylǵy mamyrdyń sońynda 24 482,0 mlrd teńge boldy. Zańdy tulǵalardyń depozitteri bir aida 12 679,5 mlrd teńgege deiin 3,4%-ǵa, jeke tulǵalardyń depozitteri – 11 802,5 mlrd teńgege deiin 0,8%-ǵa ósti. 

Ulttyq valiýtadaǵy depozitter kólemi bir aida 15 462,0 mlrd teńgege deiin 2,4%-ǵa, shetel valiýtasyndaǵy depozitter – 9 020,0 mlrd teńgege deiin 1,7%-ǵa ulǵaidy. Dollarlandyrý deńgeii 2021 jylǵy mamyrdyń sońynda 36,8% (2020 jylǵy jeltoqsanda – 37,3%) boldy.

Zańdy tulǵalardyń ulttyq valiýtadaǵy depozitteri 2021 jylǵy mamyrda 7 768,5 mlrd teńgege deiin 2,9%-ǵa, shetel valiýtasyndaǵy depozitter – 4 911,0 mlrd teńgege deiin 4,2%-ǵa (zańdy tulǵalar depozitterinen 38,7%) ulǵaidy.

Jeke tulǵalardyń teńgedegi depozitteri 7 693,5 mlrd teńgege deiin 2,0%-ǵa, shetel valiýtasyndaǵy depozitter – 4 109,0 mlrd teńgege deiin 1,2%-ǵa (jeke tulǵalar depozitterinen 34,8%) tómendedi. 

Merzimdi depozitterdiń kólemi bir aida 2,1%-ǵa ulǵaiyp, 16 846,9 mlrd teńge boldy. Olardyń qurylymynda ulttyq valiýtadaǵy salymdar 10 677,5 mlrd teńge, shetel valiýtasyndaǵy salymdar – 6 169,4 mlrd teńge boldy. 

Banktik emes zańdy tulǵalardyń ulttyq valiýtadaǵy merzimdi depozitteri boiynsha ortasha alynǵan syiaqy mólsherlemesi 2021 jylǵy mamyrda 7,3%-dy (2020 jylǵy mamyrda – 7,6%), jeke tulǵalardyń depozitteri boiynsha – 8,6%-dy (10,3%) qurady. 

Kredit naryǵy 

Bankterdiń ekonomikany kreditteý kólemi bir aida 3,6%-ǵa ulǵaiyp, 2021 jylǵy mamyrdyń sońynda 15 640,6 mlrd teńge boldy. Zańdy tulǵalarǵa kreditter kólemi 7 431,1 mlrd teńgege deiin 3,9%-ǵa, jeke tulǵalarǵa kreditter kólemi 8 209,5 mlrd teńgege deiin 3,3%-ǵa ulǵaidy. 

Ulttyq valiýtadaǵy kreditter kólemi bir aida 13 627,5 mlrd teńgege deiin 2,4%-ǵa ulǵaidy. Olardyń qurylymynda zańdy tulǵalarǵa kreditter 1,0%-ǵa, jeke tulǵalarǵa kreditter – 3,3%-ǵa ósti. Shetel valiýtasyndaǵy kreditter kólemi 2 013,1 mlrd teńgege deiin 12,6%-ǵa ulǵaidy. Olardyń qurylymynda zańdy tulǵalarǵa kreditter 12,9%-ǵa ósip, jeke tulǵalarǵa kreditter 4,4%-ǵa tómendedi. Kreditterdiń teńgemen úles salmaǵy 2021 jylǵy mamyrdyń sońynda 87,1% (2020 jylǵy jeltoqsanda – 87,0%) boldy.

Uzaq merzimdi kreditter kólemi bir aida 13 412,8 mlrd teńgege deiin 3,9%-ǵa, qysqa merzimdi kreditter kólemi – 2 227,8 mlrd teńgege deiin 1,6%-ǵa ulǵaidy.

Shaǵyn kásipkerlik sýbektilerin kreditteý 2021 jylǵy mamyrda 2 827,0 mlrd teńgege deiin 12,2%-ǵa (ekonomikaǵa berilgen kreditterdiń jalpy kóleminen 18,1%) ósti.

Salalar boiynsha bólgende bankterdiń ekonomikaǵa berilgen kreditteriniń eń kóp somasy ónerkásip (korporativtik sektordyń jalpy kólemindegi úlesi – 29,3%), saýda (21,4%), qurylys (8,0%) jáne kólik (5,9%) siiaqty salalarǵa tiesili. 

2021 jylǵy mamyrda banktik emes zańdy tulǵalarǵa ulttyq valiýtamen berilgen kreditter boiynsha ortasha alynǵan syiaqy mólsherlemesi 11,6% (2020 jylǵy mamyrda – 11,4%), jeke tulǵalarǵa ulttyq valiýtamen berilgen kreditter boiynsha – 17,5% (17,6%) boldy. 

Tólem júieleri

2021 jylǵy 1 maýsymdaǵy jaǵdai boiynsha Qazaqstan Respýblikasynyń aýmaǵynda 19 tólem júiesi, onyń ishinde Ulttyq Banktiń tólem júieleri, aqsha aýdarymdary júieleri, tólem kartochkalary júieleri jumys isteidi.

2021 jylǵy mamyrda Ulttyq Banktiń tólem júieleri (Bankaralyq aqsha aýdarý júiesi jáne Bankaralyq kliring júiesi) arqyly 68,0 trln teńge somasyna 4,5 mln tranzaktsiia júrgizildi (2021 jylǵy sáýirmen salystyrǵanda sany boiynsha 5,3%-ǵa azaiyp, somasy boiynsha – 6,2%-ǵa ulǵaidy). Ortasha alǵanda bir kúnde kórsetilgen tólem júieleri arqyly 3,8 trln teńge somasyna 250,2 myń tranzaktsiia júrgizildi. 

2021 jylǵy 1 maýsymda 21 bank jáne «Qazposhta» AQ Qazaqstan Respýblikasynda tólem kartochkalaryn shyǵardy. Emissiialanǵan jáne taratylǵan tólem kartochkalarynyń jalpy sany 53,7 mln birlik boldy. Onyń ishinde 2021 jylǵy mamyrda tólem kartochkalarynyń 47,8%-y (25,6 mln) qolma-qol aqshasyz operatsiialardy jáne (nemese) qolma-qol aqshany alý operatsiialaryn júrgizý kezinde paidalandy. 

Qazaqstandyq emitentterdiń tólem kartochkalaryn paidalana otyryp, 2021 jylǵy mamyrda 7,4 trln teńge somasyna 532,1 mln tranzaktsiia júrgizildi (2021 jylǵy sáýirmen salystyrǵanda tranzaktsiialar sany 15,3%-ǵa, somasy – 7%-ǵa ulǵaidy). Qazaqstandyq emitentterdiń tólem kartochkalary paidalanylǵan operatsiialardyń sany boiynsha qolma-qol aqshasyz tólem operatsiialarynyń úlesi 95,5% (508,3 mln teńge) boldy. Osy kezeńdegi qolma-qol aqshasyz operatsiialar kólemi 77,1% (5,7 trln teńge) boldy.

2021 jylǵy mamyrda halyqaralyq aqsha aýdarý júieleri arqyly jiberilgen aqsha aýdarymdarynyń jalpy kólemi 78,1 mlrd teńge somasyna 0,2 mln aýdarym boldy. 

2021 jylǵy sáýirmen salystyrǵanda aqsha aýdarymdary kóleminiń azaiýy 14,3% boldy. Qazaqstannan tys jerlerge jóneltilgen aýdarymdardyń jalpy kóleminiń ishinen tranzaktsiialardyń jalpy sanynyń 76,8%-y (0,2 mln tranzaktsiia) jáne tranzaktsiialardyń jalpy somasynyń 93,5%-y (73,1 mlrd teńge) baǵyttaldy. Qazaqstan boiynsha aqsha aýdarymdary júieleri arqyly jalpy sanynyń 23,2%-y (0,1 mln tranzaktsiia) jáne jalpy somasynyń 6,5%-y (5,0 mlrd teńge) júrgizildi. Shetelden halyqaralyq aqsha aýdarý júieleri arqyly 21,0 mlrd teńge somasyna 0,1 mln tranzaktsiia alyndy. 

Zeinetaqy júiesi

2021 jylǵy 1 maýsymdaǵy jaǵdai boiynsha salymshylardyń (alýshylardyń) zeinetaqy jinaqtary 2021 jylǵy qańtar-mamyrda 211,0 mlrd teńgege nemese 1,6%-ǵa azaiyp, 12 702,5 mlrd teńge boldy. 

2021 jylǵy qańtar-mamyrda zeinetaqy aktivterin investitsiialaýdan túsken «taza» kiris 2021 jylǵy 1 maýsymda 6 208,7 mlrd teńgege deiin 654,1 mlrd teńgege ulǵaidy.

Mindetti zeinetaqy jarnalary boiynsha salymshylardyń jeke zeinetaqy shottarynyń sany (zeinetaqy jinaqtary joq JZSh-ny eskere otyryp) 2021 jylǵy 1 maýsymda 10,9 mln shot boldy. 

2021 jylǵy qańtar-mamyrda zeinetaqy tólemderiniń somasy 1,5 trln teńge boldy.

2021 jylǵy 1 maýsymda BJZQ jiyntyq investitsiialyq portfeliniń negizgi úlesin Qazaqstan Respýblikasynyń memlekettik baǵaly qaǵazdary men Qazaqstan Respýblikasy emitentteriniń memlekettik emes baǵaly qaǵazdary (tiisinshe zeinetaqy aktivteriniń jalpy kóleminiń 40,5%-y jáne 25,5%-y) ielenedi.

Oqi otyryńyz