QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda elimizdiń 2020 jylǵy qańtar-qazandaǵy áleýmettik-ekonomikalyq damýynyń jáne respýblikalyq biýdjettiń atqarylýynyń qorytyndylary qaraldy. Ulttyq ekonomika ministri Rýslan Dálenov ekonomikanyń jai-kúii men eldegi qazirgi jaǵdai týraly baiandady, dep habarlaidy primeminister.kz saity.
Ministrdiń aitýynsha, álemdik ekonomika men saýdada belgisizdik saqtalýda. Halyqaralyq qarjy uiymdarynyń 2020 jylǵa arnalǵan jańartylǵan boljamdary boiynsha álemdik ekonomikanyń ósý qarqynynyń tómendeýi minýs 4,4%-ten minýs 7,6%, álemdik saýda — minýs 7%-ten minýs 10,6% aralyǵynda baǵalanady.
Jahandyq investitsiialar biylǵy birinshi jartyjyldyqta 2 esege tómendedi. Jekelegen elderde qaita shekteý sharalary engizildi.
«Biylǵy 10 aida óndirýshi emes sektorlarǵa salynǵan investitsiialar ulǵaidy, naqty sektorda ósim saqtalýda, qyzmetter salasy turaqtandy jáne ekonomikany kreditteý ulǵaiýda. 10 aidyń qorytyndysy boiynsha taýarlar óndirisi 1,9%-ǵa ósti. Bul rette, qyzmetter kólemi 6,1%-ǵa qysqardy. Sonyń nátijesinde jedel derekter boiynsha, jalpy ishki ónim 2,9%-ǵa tómendedi. Jyldyq infliatsiia 7,1%-dy qurady», — dep málimdedi R. Dálenov.
Naqty sektor salalarynyń kóbi jáne jekelegen qyzmet túrleri jaqsy ósim qarqynyn kórsetti. Olar — qurylys, aqparat jáne bailanys, aýyl sharýashylyǵy, óńdeý ónerkásibi.
Sonymen birge tómendeý kólik, saýda, ǵylymi jáne tehnikalyq qyzmet, jyljymaityn múlikpen operatsiialar, ákimshilik qyzmet kórsetý salalarynda baiqaldy.
10 aidyń qorytyndysy boiynsha bazalyq faktorlar – óndirýshi emes sektorlarǵa investitsiialar, ekonomikany kreditteý, naqty sektordyń ósýi jáne qyzmetter salasynyń tómendenýiniń turaqtanýy boldy.
Osylaisha, 10 aida ken óndirý ónerkásibin esepke almaǵanda, investitsiialar 14,7%-ǵa ósti.
«Investitsiialardyń eleýli kólemi turǵyn úi qurylysyna 30%-ǵa ósýmen 1 472 mlrd teńge, kólikke 8%-ǵa ósýmen 959 mlrd teńge, óńdeý ónerkásibine 11%-ǵa ósýmen 661 mlrd teńge, onyń ishinde azyq-túlik ónimderine 20%-ǵa ósýmen 75 mlrd teńge, aýyl sharýashylyǵyna 8%-ǵa ósýmen 413 mlrd teńge tartyldy», — dep habarlady ministr.
Ekonomikany kreditteý jyl basymen salystyrǵanda 3,5%-ǵa ulǵaidy. Kreditterdiń eń kóp ósýi bailanys, aýyl sharýashylyǵy, ónerkásip jáne qurylys salasynda baiqalady.
Shaǵyn kásipkerlik sýbektilerin kreditteý 5,9%-ǵa ulǵaidy, bul tutynýshylyq kreditterdiń jáne jalpy ekonomikany kreditteýdiń ósýinen joǵary.
Óńdeý ónerkásibi salalarynda ósim jedeldedi. Farmatsevtika 40%-ǵa deiin, jeńil ónerkásip 16%-ǵa deiin, mashina jasaý 17%-ǵa deiin, avtomobil jasaý 54%-ǵa deiin jedeldedi.
«9 aida syrtqy saýda ainalymy $62,8 mlrd qurady. Eksport $35,3 mlrd, import $27,5 mlrd qurady. Osylaisha, saýda teńgeriminiń oń saldosy $7,8 mlrd deńgeiinde qamtamasyz etildi», — dedi R. Dálenov.
Óńdeý ónerkásibinde ósim 3,2% deńgeiinde saqtalýda. Bul rette ken óndirý ónerkásibi 3,1%-ǵa tómendedi. Sonyń nátijesinde, ónerkásiptiń naqty kólem indeksi 99,4%-dy qurady. Óńirlerdiń kóbinde ónerkásiptiń óskeni baiqalady.
Eń joǵary ósimdi Qostanai, Aqmola, Soltústik Qazaqstan, Batys Qazaqstan oblystary kórsetti.
Óńdeý ónerkásibi 3,2%-ǵa ósti. Óńirler boiynsha joǵary ósim Qostanai, Túrkistan, Aqmola, Soltústik Qazaqstan oblystarynda baiqalady.
Negizgi kapitalǵa 9,4 trln teńge somasynda investitsiialar tartyldy. 13 óńir ósim kórsetti. Onyń ishinde eń joǵary kórsetkishter Túrkistan oblysynda jáne Shymkent qalasynda baiqalyp otyr.
Qurylys sektory serpindi ósim kórsetip otyr. Oryndalǵan jumystardyń kólemi 10,7%-ǵa ósti. Belsendi qurylys jumystary Túrkistan oblysynda jáne Shymkent qalasynda baiqalady.
10,7 mln sharshy metr turǵyn úi paidalanýǵa berildi. Bul ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda 9,7%-ǵa kóp.
Óńirlerde 7 ekonomikalyq kórsetkish boiynsha jalpy jaǵdai kelesidei.
5 kórsetkish boiynsha 9 óńirde ósim baiqalady. Olar Aqmola, Almaty, Jambyl, Qostanai, Mańǵystaý, Pavlodar, Soltústik-Qazaqstan, Túrkistan oblystary jáne Shymkent qalasy.
Sondai-aq 6 óńirde 3-4 kórsetkish boiynsha ósim tirkeldi. Bul ortasha deńgei.
Iskerlik belsendilikti qalpyna keltirý boiynsha qabyldanyp jatqan sharalardy eskere otyryp, kelesi aspektilerge nazar aýdarý qajet:
- Biznesti júrgizý úshin, ásirese shekteý sharalary áser etken salalarda rásimder men sharttardy barynsha jeńildetý.
- Iskerlik belsendilikti qoldaý úshin ákimdikter janyndaǵy óńirlik shtabtardyń biznes suranystaryna jedel den qoiý.
- Ekonomikany ekinshi deńgeilik bankter kreditteýi kezinde biznesti memlekettik qoldaý sharalaryn paidalanýdy jandandyrý.
- Jergilikti atqarýshy organdardyń sapaly investitsiialardy tartýy boiynsha proaktivti jáne maqsatty jumys jasaý.
- Jumyspen qamtýdyń jol kartasy sheńberinde qurylatyn jumys oryndary boiynsha monitoringti kúsheitý jáne turaqty jumyspen qamtý úlesin ulǵaitý.
- Tutyný taýarlarynyń baǵalaryn erekshe baqylaý jáne turaqtandyrý qorlarynyń tetikterin paidalaný arqyly maýsymdyq aýytqýlarǵa jol bermeý.
