Foto: Pexels.com
Elimizde importty almastyrý jáne básekelestik artyqshylyqtardy arttyrý maqsatynda aýyl sharýashylyǵy salasyn damytý boiynsha pármendi sharalar qabyldanyp keledi. AÓK-ti jeńildikpen qarjylandyrý kólemi ósip, sýbsidiialaý júiesi reformalanýda, aýyl sharýashylyǵy tehnikasy óndirisi men lizingi kólemi artyp keledi. Munyń barlyǵy óz nátijesin berip, Qazaqstan búginde ishki qajettilikterdi qamtamasyz etýge kúsh salyp qana qoimai, aýyl sharýashylyǵy ónimderi eksportyn arttyrýǵa umtylýda, dep habarlaidy Ult.kz Úkimettiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Aýyl sharýashylyǵy daqyldary eksportynyń ósýi
«Qazaqstan temir joly» UK» AQ (QTJ) derekteri boiynsha elimizde jyl basynan beri astyq eksportynyń ósýi tirkeldi, bul rette jańa tasymaldaý baǵyttary igerilýde. Atap aitqanda, arpa, jasymyq jáne júgeri tasymaly birneshe esege artqany baiqalady.
«Qazaqstandyq arpany Iran sońǵy eki aida segiz ese ósimmen qaita importtai bastady. 10 aida arpa eksporttyq tasymaly 710 myń tonnany qurap, 69%-ǵa ósti», — dep habarlady QTJ baspasóz qyzmeti.
Júgeri dániniń eksporty biyl 1,5 ese ósip, 117 myń tonnany qurady. Tájikstanǵa tasymaldaý 38%-ǵa, Ózbekstanǵa tasymaldaý 3 eseden astamǵa ósti. Sondai-aq biyl Iranǵa júgeri dánin tasymaldaý bastaldy.
Jasymyq eksporty 7 esege artyp, 80 myń tonnaǵa jetti, basym bóligi Eýropa elderine jiberildi.
QTJ málimetinshe, burshaq tasymaly úsh esege artty. Qazaqstannan Aýǵanstanǵa import kólemi eki ese, Ózbekstanǵa úsh ese ósti. Sondai-aq kúrish óndirýshiler Ázerbaijan men Belarýs jańa naryqtaryn igerý arqyly eksportty +47%-ǵa (52 myń tonna) arttyrdy.
Sonymen qatar 2024–2025 marketing jylynda Qazaqstan Qytaiǵa mai ónimderin eksporttaý boiynsha rekord jańartyp, $250 mln kórsetkishine jetkizýdi kózdep otyr.
Maily daqyldardy óńdeýshiler ulttyq qaýymdastyǵynyń (MDÓUQ) basqarma tóraǵasy Iadykar Ibragimovtiń aitýynsha, eksporttyń ósýine yqpal etetin faktorlardyń biri – Qazaqstanda óndirilgen aqýyzy joǵary jemshópter úshin Qytai naryǵynyń ashylýy boldy, ol úshin qytailyq satyp alýshylar joǵary baǵa usynyp otyr. Qazaqstannyń mai zaýyttary Shanhaida ótken Qytai halyqaralyq import kórmesinde $56 mln-ǵa kelisimshartqa otyrdy. Iadykar Ibragimovtiń aitýynsha, Shanhaida biyl qazaqstandyq 12 mai zaýyty mai ónimderin usynady.
Búgingi tańda Qytai qazaqstandyq mai ónimderi eksporty boiynsha qarjylai kórsetkishte kósh bastap tur. Maily daqyldar óńdeýshiler ulttyq qaýymdastyǵynyń basqarma tóraǵasy qazaqstandyq 24 mai zaýytyn Qytai keden tizilimine jedel engizýge járdemdesken salalyq ministrlikter — QR Saýda jáne integratsiia ministrligi men QR Aýyl sharýashylyǵy ministrligi tarapynan bolǵan qoldaýdyń mańyzdylyǵy atap kórsetti. Sondai-aq ósimdik mailarynyń ai saiynǵy eksporttyq kólemin birkelki bólý boiynsha «Qazaqstan temir joly» UK» AQ-men úilestirilgen jumys mańyzdy aspekt bolyp sanalady. Mai óńdeýshiler eki jyl ishinde Qytaiǵa ósimdik maiy men mal azyǵy eksportyn $300 mln deńgeiinde jetkizýdi josparlap otyr.
Qazaqstannyń CIIE–2024 kórmesine qatysýy Qytai naryǵyna mai ónimderi eksportyn keńeitý men elimizdiń Aziiadaǵy saýda pozitsiiasyn nyǵaitýdaǵy mańyzdy qadam boldy.
Qazaqstandaǵy aýyl sharýashylyǵynyń eksporttyq áleýeti aitarlyqtai úlken, bul onyń iri naryqtarǵa: Qytai, Resei, Iran, Ózbekstan, Aýǵanstan, sondai-aq Parsy shyǵanaǵy elderine jaqyn bolýyna bailanysty.
Aýyl sharýashylyǵy tehnikasy parkin jańartý boiynsha qoldaý sharalary
Ónerkásiptik investorlar odaǵynyń derekteri boiynsha Qazaqstanda aýyl sharýashylyǵy tehnikasy óndirisiniń jyldyq kólemi 263 mlrd teńgeni quraidy, 2025 jyly 300 mlrd teńgege deiin ósedi dep boljanýda.
Aýyl sharýashylyǵy mashinalaryn jasaý salasynda 8 kásiporynda traktorlar men astyq jinaityn kombaindar shyǵarylady, bul qazirdiń ózinde sharýalardyń osy tehnikaǵa degen jyldyq qajettiligin tolyq qamtamasyz etip otyr. Taǵy 20-dan astam kásiporyn tirkeme jáne aspaly aýylsharýashylyq tehnikasy men jabdyqtaryn shyǵaryp, importqa táýeldilikti azaitýda. Búginde traktorlar men kombaindardyń, sondai-aq aspaly jáne tirkemeli aýyl sharýashylyǵy tehnikasynyń árbir shyǵarylatyn úlgisine dánekerleý, kesý, iiý jáne boiaý operatsiialary oryndalady. Traktor kabinalaryn dánekerleý jáne boiaý, sondai-aq energiiamen qanyqqan traktorlar korpýsy elementterine plastikalyq bólshekterin daiyndaý merziminen buryn igerildi. Kelesi jyly óndirýshiler astyq býnkerlerin, kólbeý kameralardy, usaqtaǵyshtardy jáne kombain kabinalaryn jasaý boiynsha operatsiialardy meńgerýdi josparlap otyr. Elimizdegi eń iri aýyl sharýashylyǵy mashina jasaý lokalizatsiialaý ortalyǵy Qostanaida jyl saiyn aýyl sharýashylyǵy tehnikasy men avtoónerkásipke arnalǵan 25 myń birlik torap, agregat, komponent pen qosalqy bólshek shyǵarady.
Biyl otandyq aýylsharýashylyq tehnikasyn satyp alǵanda sharýalardy sýbsidiialaý týraly sheshim qazirdiń ózinde nátije berip otyr: jetekshi sheteldik óndirýshiler bizdiń naryqqa qyzyǵýshylyq tanytýda.
Osylaisha, Aýyl sharýashylyǵy ministrliginiń málimetinshe, álemge áigili John Deere kompaniiasy Qazaqstandaǵy jergilikti qatysýyn qurastyrý kooperatsiiasy arqyly keńeitýdi josparlap otyr.
Deere & Company, Eurasia Group jáne «Báiterek» holdingi qurastyrý yntymaqtastyǵy arqyly John Deere kompaniiasynyń Qazaqstandaǵy jergilikti qatysýyn keńeitýge baǵyttalǵan memorandýmǵa qol qoidy. Bul strategiialyq seriktestik innovatsiialardy yntalandyrýǵa, jergilikti óndiristik qýattardy nyǵaitýǵa, eldiń turaqty ekonomikalyq ósýine yqpal etýge arnalǵan jáne Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy men ónerkásibinde aldyńǵy qatarly tehnologiialardy engizýge, tsifrlyq transformatsiiaǵa jáne tiimdilikti arttyrýǵa baǵyttalady, dep atap kórsetti Aýyl sharýashylyǵy ministrligi.
«Eń ozyq tehnologiialardy paidalana otyryp jáne bilim almasýdy qoldaý arqyly biz ekonomikaǵa da, jergilikti qaýymdastyqtarǵa da paida ákeletin turaqty ósýdiń negizin qalap jatyrmyz», — dedi, John Deere TMD jáne Ortalyq Aziiadaǵy aýyl sharýashylyǵy jáne kógal jabyndylary biznesiniń prezidenti Chaba Leiko.
Eurasia Group – Qazaqstandaǵy John Deere tehnikasynyń resmi dileri.
Aita ketý kerek, Aýyl sharýashylyǵy ministrligi arqyly aýyl sharýashylyǵy tehnikasy parkin jańartý boiynsha qabyldanǵan sharalar aiasynda biyl kelesi baǵdarlamalar júzege asyryldy:
1. Aýyl sharýashylyǵy tehnikasyn sýbsidiialaýdyń jańa tetikteri qabyldandy:
- investitsiialyq sýbsidiialaý baǵdarlamasyn iske asyrý sheńberinde óndirisi Qazaqstanda jolǵa qoiylǵan tehnikanyń importtyq analogtaryn sýbsidiialaý múmkindigi alynyp tastaldy;
- aýyl sharýashylyǵy tehnikasyn satyp alý úshin nesieler/lizing boiynsha syiaqy mólsherlemesin sýbsidiialaýdyń saralanǵan tetigi qoldanyldy (otandyq óndiris tehnikasyn satyp alý úshin syiaqy mólsherlemesi 6%-ǵa deiin, importtyq tehnika úshin 15%-ǵa deiin sýbsidiialanady).
Jańa tásilder qosymsha biýdjet qarajatyn tartpai, otandyq kásiporyndardyń aýyl sharýashylyǵy tehnikasyn sýbsidiialaý kólemin eki eseden astamǵa arttyrýǵa múmkindik beredi.
2. Biyl maýsym aiynan bastap alǵash ret syiaqy mólsherlemesi jylyna 5% bolatyn 120 mlrd teńge somasyna otandyq óndiristiń aýyl sharýashylyǵy tehnikasynyń jeńildikti lizinginiń aýqymdy baǵdarlamasy iske qosyldy.
Kelesi jyly jeńildikti lizing baǵdarlamasynyń biýdjetin 200 mlrd teńgege deiin ulǵaitý josparlanyp otyr. Qabyldanǵan sharalar óz nátijesin berýde. Sharýalardyń tehnika satyp alý qabiletin arttyrýda oń dinamika baiqalady.
Máselen, «QazAgroQarjy» AQ aqparatyna sáikes, biylǵy 1 qazandaǵy jaǵdai boiynsha 8 796 birlik aýyl sharýashylyǵy tehnikasy satyldy, bul ótken jyldyń sáikes kezeńinen (5 795 birlik) 52%-ǵa artyq.
Aýyl sharýashylyǵy ministrligi atalǵan memlekettik qoldaý sharalaryn júzege asyrý otandyq aýyl sharýashylyǵy tehnikasyn satyp alý kólemin aitarlyqtai arttyrýǵa múmkindik beretinin, sonymen qatar otandyq aýyl sharýashylyǵy mashinalaryn jasaý kásiporyndarynyń damýyna mýltiplikativti áser etetinin atap kórsetti.
