فوتو: Pexels.com
ەلٸمٸزدە يمپورتتى الماستىرۋ جەنە بەسەكەلەستٸك ارتىقشىلىقتاردى ارتتىرۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋ بويىنشا پەرمەندٸ شارالار قابىلدانىپ كەلەدٸ. اٶك-تٸ جەڭٸلدٸكپەن قارجىلاندىرۋ كٶلەمٸ ٶسٸپ, سۋبسيدييالاۋ جٷيەسٸ رەفورمالانۋدا, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى ٶندٸرٸسٸ مەن ليزينگٸ كٶلەمٸ ارتىپ كەلەدٸ. مۇنىڭ بارلىعى ٶز نەتيجەسٸن بەرٸپ, قازاقستان بٷگٸندە ٸشكٸ قاجەتتٸلٸكتەردٸ قامتاماسىز ەتۋگە كٷش سالىپ قانا قويماي, اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸ ەكسپورتىن ارتتىرۋعا ۇمتىلۋدا, دەپ حابارلايدى Ult.kz ٷكٸمەتتٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارى ەكسپورتىنىڭ ٶسۋٸ
«قازاقستان تەمٸر جولى» ۇك» اق (قتج) دەرەكتەرٸ بويىنشا ەلٸمٸزدە جىل باسىنان بەرٸ استىق ەكسپورتىنىڭ ٶسۋٸ تٸركەلدٸ, بۇل رەتتە جاڭا تاسىمالداۋ باعىتتارى يگەرٸلۋدە. اتاپ ايتقاندا, ارپا, جاسىمىق جەنە جٷگەرٸ تاسىمالى بٸرنەشە ەسەگە ارتقانى بايقالادى.
«قازاقستاندىق ارپانى يران سوڭعى ەكٸ ايدا سەگٸز ەسە ٶسٸممەن قايتا يمپورتتاي باستادى. 10 ايدا ارپا ەكسپورتتىق تاسىمالى 710 مىڭ توننانى قۇراپ, 69%-عا ٶستٸ», — دەپ حابارلادى قتج باسپاسٶز قىزمەتٸ.
جٷگەرٸ دەنٸنٸڭ ەكسپورتى بيىل 1,5 ەسە ٶسٸپ, 117 مىڭ توننانى قۇرادى. تەجٸكستانعا تاسىمالداۋ 38%-عا, ٶزبەكستانعا تاسىمالداۋ 3 ەسەدەن استامعا ٶستٸ. سونداي-اق بيىل يرانعا جٷگەرٸ دەنٸن تاسىمالداۋ باستالدى.
جاسىمىق ەكسپورتى 7 ەسەگە ارتىپ, 80 مىڭ تونناعا جەتتٸ, باسىم بٶلٸگٸ ەۋروپا ەلدەرٸنە جٸبەرٸلدٸ.
قتج مەلٸمەتٸنشە, بۇرشاق تاسىمالى ٷش ەسەگە ارتتى. قازاقستاننان اۋعانستانعا يمپورت كٶلەمٸ ەكٸ ەسە, ٶزبەكستانعا ٷش ەسە ٶستٸ. سونداي-اق كٷرٸش ٶندٸرۋشٸلەر ەزەربايجان مەن بەلارۋس جاڭا نارىقتارىن يگەرۋ ارقىلى ەكسپورتتى +47%-عا (52 مىڭ توننا) ارتتىردى.
سونىمەن قاتار 2024–2025 ماركەتينگ جىلىندا قازاقستان قىتايعا ماي ٶنٸمدەرٸن ەكسپورتتاۋ بويىنشا رەكورد جاڭارتىپ, $250 ملن كٶرسەتكٸشٸنە جەتكٸزۋدٸ كٶزدەپ وتىر.
مايلى داقىلداردى ٶڭدەۋشٸلەر ۇلتتىق قاۋىمداستىعىنىڭ (مدٶۇق) باسقارما تٶراعاسى يادىكار يبراگيموۆتٸڭ ايتۋىنشا, ەكسپورتتىڭ ٶسۋٸنە ىقپال ەتەتٸن فاكتورلاردىڭ بٸرٸ – قازاقستاندا ٶندٸرٸلگەن اقۋىزى جوعارى جەمشٶپتەر ٷشٸن قىتاي نارىعىنىڭ اشىلۋى بولدى, ول ٷشٸن قىتايلىق ساتىپ الۋشىلار جوعارى باعا ۇسىنىپ وتىر. قازاقستاننىڭ ماي زاۋىتتارى شانحايدا ٶتكەن قىتاي حالىقارالىق يمپورت كٶرمەسٸندە $56 ملن-عا كەلٸسٸمشارتقا وتىردى. يادىكار يبراگيموۆتٸڭ ايتۋىنشا, شانحايدا بيىل قازاقستاندىق 12 ماي زاۋىتى ماي ٶنٸمدەرٸن ۇسىنادى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا قىتاي قازاقستاندىق ماي ٶنٸمدەرٸ ەكسپورتى بويىنشا قارجىلاي كٶرسەتكٸشتە كٶش باستاپ تۇر. مايلى داقىلدار ٶڭدەۋشٸلەر ۇلتتىق قاۋىمداستىعىنىڭ باسقارما تٶراعاسى قازاقستاندىق 24 ماي زاۋىتىن قىتاي كەدەن تٸزٸلٸمٸنە جەدەل ەنگٸزۋگە جەردەمدەسكەن سالالىق مينيسترلٸكتەر — قر ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸ مەن قر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ تاراپىنان بولعان قولداۋدىڭ ماڭىزدىلىعى اتاپ كٶرسەتتٸ. سونداي-اق ٶسٸمدٸك مايلارىنىڭ اي سايىنعى ەكسپورتتىق كٶلەمٸن بٸركەلكٸ بٶلۋ بويىنشا «قازاقستان تەمٸر جولى» ۇك» اق-مەن ٷيلەستٸرٸلگەن جۇمىس ماڭىزدى اسپەكت بولىپ سانالادى. ماي ٶڭدەۋشٸلەر ەكٸ جىل ٸشٸندە قىتايعا ٶسٸمدٸك مايى مەن مال ازىعى ەكسپورتىن $300 ملن دەڭگەيٸندە جەتكٸزۋدٸ جوسپارلاپ وتىر.
قازاقستاننىڭ CIIE–2024 كٶرمەسٸنە قاتىسۋى قىتاي نارىعىنا ماي ٶنٸمدەرٸ ەكسپورتىن كەڭەيتۋ مەن ەلٸمٸزدٸڭ ازيياداعى ساۋدا پوزيتسيياسىن نىعايتۋداعى ماڭىزدى قادام بولدى.
قازاقستانداعى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸ ايتارلىقتاي ٷلكەن, بۇل ونىڭ ٸرٸ نارىقتارعا: قىتاي, رەسەي, يران, ٶزبەكستان, اۋعانستان, سونداي-اق پارسى شىعاناعى ەلدەرٸنە جاقىن بولۋىنا بايلانىستى.
اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى پاركٸن جاڭارتۋ بويىنشا قولداۋ شارالارى
ٶنەركەسٸپتٸك ينۆەستورلار وداعىنىڭ دەرەكتەرٸ بويىنشا قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى ٶندٸرٸسٸنٸڭ جىلدىق كٶلەمٸ 263 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايدى, 2025 جىلى 300 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ٶسەدٸ دەپ بولجانۋدا.
اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارىن جاساۋ سالاسىندا 8 كەسٸپورىندا تراكتورلار مەن استىق جينايتىن كومبايندار شىعارىلادى, بۇل قازٸردٸڭ ٶزٸندە شارۋالاردىڭ وسى تەحنيكاعا دەگەن جىلدىق قاجەتتٸلٸگٸن تولىق قامتاماسىز ەتٸپ وتىر. تاعى 20-دان استام كەسٸپورىن تٸركەمە جەنە اسپالى اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسى مەن جابدىقتارىن شىعارىپ, يمپورتقا تەۋەلدٸلٸكتٸ ازايتۋدا. بٷگٸندە تراكتورلار مەن كومباينداردىڭ, سونداي-اق اسپالى جەنە تٸركەمەلٸ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ ەربٸر شىعارىلاتىن ٷلگٸسٸنە دەنەكەرلەۋ, كەسۋ, ييۋ جەنە بوياۋ وپەراتسييالارى ورىندالادى. تراكتور كابينالارىن دەنەكەرلەۋ جەنە بوياۋ, سونداي-اق ەنەرگييامەن قانىققان تراكتورلار كورپۋسى ەلەمەنتتەرٸنە پلاستيكالىق بٶلشەكتەرٸن دايىنداۋ مەرزٸمٸنەن بۇرىن يگەرٸلدٸ. كەلەسٸ جىلى ٶندٸرۋشٸلەر استىق بۋنكەرلەرٸن, كٶلبەۋ كامەرالاردى, ۇساقتاعىشتاردى جەنە كومباين كابينالارىن جاساۋ بويىنشا وپەراتسييالاردى مەڭگەرۋدٸ جوسپارلاپ وتىر. ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ ٸرٸ اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينا جاساۋ لوكاليزاتسييالاۋ ورتالىعى قوستانايدا جىل سايىن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن اۆتوٶنەركەسٸپكە ارنالعان 25 مىڭ بٸرلٸك توراپ, اگرەگات, كومپونەنت پەن قوسالقى بٶلشەك شىعارادى.
بيىل وتاندىق اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسىن ساتىپ العاندا شارۋالاردى سۋبسيدييالاۋ تۋرالى شەشٸم قازٸردٸڭ ٶزٸندە نەتيجە بەرٸپ وتىر: جەتەكشٸ شەتەلدٸك ٶندٸرۋشٸلەر بٸزدٸڭ نارىققا قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا.
وسىلايشا, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, ەلەمگە ەيگٸلٸ John Deere كومپانيياسى قازاقستانداعى جەرگٸلٸكتٸ قاتىسۋىن قۇراستىرۋ كووپەراتسيياسى ارقىلى كەڭەيتۋدٸ جوسپارلاپ وتىر.
Deere & Company, Eurasia Group جەنە «بەيتەرەك» حولدينگٸ قۇراستىرۋ ىنتىماقتاستىعى ارقىلى John Deere كومپانيياسىنىڭ قازاقستانداعى جەرگٸلٸكتٸ قاتىسۋىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان مەموراندۋمعا قول قويدى. بۇل ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك يننوۆاتسييالاردى ىنتالاندىرۋعا, جەرگٸلٸكتٸ ٶندٸرٸستٸك قۋاتتاردى نىعايتۋعا, ەلدٸڭ تۇراقتى ەكونوميكالىق ٶسۋٸنە ىقپال ەتۋگە ارنالعان جەنە قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ٶنەركەسٸبٸندە الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋگە, تسيفرلىق ترانسفورماتسيياعا جەنە تيٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋعا باعىتتالادى, دەپ اتاپ كٶرسەتتٸ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ.
«ەڭ وزىق تەحنولوگييالاردى پايدالانا وتىرىپ جەنە بٸلٸم الماسۋدى قولداۋ ارقىلى بٸز ەكونوميكاعا دا, جەرگٸلٸكتٸ قاۋىمداستىقتارعا دا پايدا ەكەلەتٸن تۇراقتى ٶسۋدٸڭ نەگٸزٸن قالاپ جاتىرمىز», — دەدٸ, John Deere تمد جەنە ورتالىق ازيياداعى اۋىل شارۋاشىلىعى جەنە كٶگال جابىندىلارى بيزنەسٸنٸڭ پرەزيدەنتٸ چابا لەيكو.
Eurasia Group – قازاقستانداعى John Deere تەحنيكاسىنىڭ رەسمي ديلەرٸ.
ايتا كەتۋ كەرەك, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى پاركٸن جاڭارتۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار اياسىندا بيىل كەلەسٸ باعدارلامالار جٷزەگە اسىرىلدى:
1. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن سۋبسيدييالاۋدىڭ جاڭا تەتٸكتەرٸ قابىلداندى:
- ينۆەستيتسييالىق سۋبسيدييالاۋ باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ شەڭبەرٸندە ٶندٸرٸسٸ قازاقستاندا جولعا قويىلعان تەحنيكانىڭ يمپورتتىق انالوگتارىن سۋبسيدييالاۋ مٷمكٸندٸگٸ الىنىپ تاستالدى;
- اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الۋ ٷشٸن نەسيەلەر/ليزينگ بويىنشا سىياقى مٶلشەرلەمەسٸن سۋبسيدييالاۋدىڭ سارالانعان تەتٸگٸ قولدانىلدى (وتاندىق ٶندٸرٸس تەحنيكاسىن ساتىپ الۋ ٷشٸن سىياقى مٶلشەرلەمەسٸ 6%-عا دەيٸن, يمپورتتىق تەحنيكا ٷشٸن 15%-عا دەيٸن سۋبسيدييالانادى).
جاڭا تەسٸلدەر قوسىمشا بيۋدجەت قاراجاتىن تارتپاي, وتاندىق كەسٸپورىنداردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن سۋبسيدييالاۋ كٶلەمٸن ەكٸ ەسەدەن استامعا ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
2. بيىل ماۋسىم ايىنان باستاپ العاش رەت سىياقى مٶلشەرلەمەسٸ جىلىنا 5% بولاتىن 120 ملرد تەڭگە سوماسىنا وتاندىق ٶندٸرٸستٸڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ جەڭٸلدٸكتٸ ليزينگٸنٸڭ اۋقىمدى باعدارلاماسى ٸسكە قوسىلدى.
كەلەسٸ جىلى جەڭٸلدٸكتٸ ليزينگ باعدارلاماسىنىڭ بيۋدجەتٸن 200 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ وتىر. قابىلدانعان شارالار ٶز نەتيجەسٸن بەرۋدە. شارۋالاردىڭ تەحنيكا ساتىپ الۋ قابٸلەتٸن ارتتىرۋدا وڭ ديناميكا بايقالادى.
مەسەلەن, «قازاگروقارجى» اق اقپاراتىنا سەيكەس, بيىلعى 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا 8 796 بٸرلٸك اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى ساتىلدى, بۇل ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸنەن (5 795 بٸرلٸك) 52%-عا ارتىق.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ اتالعان مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارىن جٷزەگە اسىرۋ وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الۋ كٶلەمٸن ايتارلىقتاي ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن, سونىمەن قاتار وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارىن جاساۋ كەسٸپورىندارىنىڭ دامۋىنا مۋلتيپليكاتيۆتٸ ەسەر ەتەتٸنٸن اتاپ كٶرسەتتٸ.
