Egemendi elimiz jiyrma jyldyq tarihynda kóptegen qiyndyqtar men kedergilerdi eńserip, zor jetistikterge qol jetkizdi. Qazaq eli álemge ultaralyq kelisimmen dinaralyq tatýlyqtyń ozyq úlgisin kórsetken biregei el ekendigin dáleldedi.
Elimizde tutastandyrylǵan ekonomikalyq keńistik qurylyp, bilik tarmaqtarynyń bólinýine negizdelgen zamanaýi memlekettik basqarý júiesi qalyptasyp mańyzdy konstitýtsiialyq jáne saiasi reformalar júrgizildi. Búgingi tańdaǵy álemde bolyp jatqan ózgeristerdiń sipaty jahandyq ózara is-qimyl uzaq merzimdi damýdy talap etedi. Endi eki-úsh jyldan keiin elimizde táýelsizdiktiń ekinshi býyny dúniege keledi. Qazirgi kezeńde elimizdiń aldynda turǵan basty maqsat – jalpyǵa ortaq eńbek qoǵamyn qurý. Qazaqstan jiyrma birinshi ǵasyrdyń ortasyna qarai álemniń eń damyǵan eliniń qatarynda bolýy tiis. Damýdyń qazaqstandyq úlgisi – jańa saiasi baǵyttyń negizi irgetasy bolyp qalandy.
Qazaqstan halqyn bir ortaǵa toptastyratyn saiasi máni zor «Qalyptasqan memlekettiń saiasi baǵyty» atty baǵdarlamada áleýmettik-saiasi damýdyń «qazaqstandyq úlgisin» demokratiialyq jolmen órkendetýdiń negizgi tetikteri kórsetilgen. Qazaq eliniń basty maqsaty – damyǵan ekonomikanyń jáne jalpyǵa ortaq eńbektiń negizinde berekeli qoǵam qurý bolyp tabylady. Ult kóshbasshysy N. Á. Nazarbaevtyń táýelsiz Qazaqstannyń damý perspektivalaryna orai strategiialyq maqsattar men mindetterdi paiymdaǵan áleýmettik damýdaǵy mańyzdy serpilis –dep aitýǵa bolady .Qazaq eli óziniń barlyq múmkindikterin álemge kórsete bilgen el. Dál sol sebeptende halyqaralyq qaýymdastyq Qazaqstandy EKSP0-2017 Halyqaralyq kórmesin ótkizý orny retinde tańdady. Bizdiń elimiz TMD keńistiginde EQYU-na tóraǵalyq etken, osy Uiymnyń Sammitin ótkizgen jáne ǵalamdyq is-shara EKSPO-2017 kórmesin ótkizetin alǵashqy el. Táýelsiz Qazaqstan aldymenen ekonomika, sodan soń, saiasat degen aiqyn printsippen damyp órkendep kele jatyr. Qazaqstanda saiasi reformalardyń árbir kezeńi ekonomika damýynyń deńgeiimenen ushtasady, sondyqtanda, elimizde demokratiialandyrý men yryqtandyrý protsesi ońtaily ushtastyrylýda. Liberaldyq-demokratiialyq damý dinamikasynda ózindik erekshelikterge ie. Qoǵam árbir qadam basqan saiyn demokratiialandyrý men adam quqyqtary salasyndaǵy eń joǵary standarttarǵa jaqyndap keledi.
Táýelsiz Qazaqstannyń strategiialyq baǵdarlamasynda áleýmettik órkendeýdiń jańa mejesi retinde 2050 jylǵa deiingi ýaqyt aralyǵyn qamtýy bekerden-beker emes. Órkenietti elderdiń damý úlgisinde mundai uzaq merzimdi damý baǵdarlamasyn qabyldaý bar. Dál osyndai baǵdarlamany ǵalamdyq saiasi institýt BUU qabyldaǵan. «2050 jylǵa deiingi órkenietter damýynyń álemdik damý tendentsiiasy» – dep atalady. Sondai-aq, «Dúniejúzilik azyq-túlik uiymy 2050 jylǵa deiingi damý baǵdarlamasyn» jariialaǵan. Qazaqstan Respýblikasy 2050 jylǵa qarai álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna kirýdi mejelep otyr. Bul ǵylymi negizdelgen qarjylyq jáne kadrlyq resýrstarmen tiianaqtalǵan qol jetkizýge múmkindikterimiz bar maqsattar. Strategiialyq baǵdarlamany júzege asyrýda árbir qazaqstandyq azamattyń enshiles úlesi bar.
Qazaqstan Respýblikasy 2050 jylǵa deiin kezeń-kezeń men jańa mindetterdi sheshý printsipi mańyzdy dep kórsetilgen. Birinshi, biýdjet saiasaty. Memleket biýdjeti uzaq merzimdi perspektiva turǵysynan qaraǵanda ónimdi, máselen ekonomikany ártaraptandyrý jáne infraqurylymdy damytý sekildi jalpyulttyq jobalarǵa baǵyttalýy tiis – dep kórsetilgen. Ekinshi, salyq saiasaty. Óndiris jáne jańa tehnologiialar salasyndaǵy salyq salý obektileri úshin qolaily salyq rejimin engizý. Aldaǵy 5 jylda elimiz onlain-elektrondyq eseptilik rejimine kóshýi tiis. Jańa salyq saiasaty – áleýmettik baǵyt alýy tiis; Úshinshi, aqsha-kredit saiasaty. Ulttyq Bank pen Prezident Ákimshiliginiń zkonomikany qajetti aqsha resýrstarymen qamtamasyz etýge baǵyttalǵan túbegeili aqsha-kredit saiasatynyń jańa júiesin ázirleidi-dep kórsetilgen. Tórtinshi, áleýmettik saiasattyń jańa printsipteriniń biri- áleýmettik kepildikter men jeke jaýapkershilik. Bul qoǵamdaǵy turaqtylyqtyń eń basty kepili.
Qazaqstan 2050 strategiiasyndaǵy aldymyzǵa qoiylǵan mindetterdi júzege asyrý úshin, bilik basyndaǵylardan bastap qatardaǵy azamattarǵa deiin elimizdegi áleýmettik ádilettilik pen áleýmettik qamtamasyz etýge degen kózqarasymyzdy ózgertýge tiispiz. Búgingi tańda kez kelgen memlekettiń abyroiy men bedeli halqynyń áleýmettik jaǵdaiymen ólshenetini belgili. Osy el turǵyndarynyń nazaryna usynylǵan aýyl-aimaqtardyń ákimderin sailaý siiaqty azamattyq qoǵamdy damytý isteriniń mańyzy zor. Elbasy basty nazarda ustap otyrǵan aýyl-sharýashylyǵynyń órkendeýine qoldaý kórsetý, egistik alańyn ulǵaitý, álemdik deńgeidegi malsharýashylyǵy qalyptaryna (standarttaryna) sáikes jem-shóp bazasyn qurý, ekologiialyq taza óndiris salasyn damytý máselelerin de oryndy kótergen. Sonymen qatar, jer óńdeý mádenietin ózgertý, aýyl eńbekkerleriniń jańa býynyn qalyptastyrý, jańa ǵasyrdyń álemdik naryǵynyń suranysyna laiyqty agroónerkásip keshenin damytý siiaqty joldaýda kóterilgen ózekti jobalardyń mańyzdylyǵy joǵary shynymen el shyraiyn keltirip aýyldyń gúldenýine tirek bolatyn bolashaǵy zor jobalar.
Qazaqstan halqynyń áleýmettik toptasýynyń onyń ainymas ulttyq birliginiń, qoǵamdyq kelisim men toleranttylyqty nyǵaitýdyń Elbasy ainalasyna toptasýdyń negizi bolyp tabylady. Qazaqstan 2050 strategiiasyn áleýmettik mańyzy zor strategiia dep ataýymyzdyń sebebi, eń aldymenen eńbek pen yntymaqtyń arqasynda tolaǵai tabysqa qol jetkizý – memlekettik saiasattyń basym mártebesi ekendigin aiqyndap berdi. Áleýmettik saiasattyń basty baǵyttarynyń biri shaǵyn jáne orta biznestiń úlesin arttyrý, jumysqa ornalastyrý nemese jańa mamandyq igerýdiń joldaryn kórsetip berdi. Sondai-aq, demokratiialyq damý jolyndaǵy zaiyrly qoǵam qurýdyń naqty mindetterin de aiqyndap berdi. Táýelsiz qazaq eli búgingi tańda áleýmettik-ekonomikalyq damý jolynda jańǵyrý kezeńin bastan keshirip otyr. Osy damý úderisindegi basty jetistikterimiz áleýmettik-saiasi turaqtylyq, ultaralyq tatýlyq pen dinaralyq kelisim bolyp tabylady. Munyń ózi eń aldymenen Elbasynyń syndarly saiasatynyń nátijeleri ekendigi barshamyzǵa aian. Áleýmettik-ekonomikalyq damýdyń jańǵyrý kezeńine sáikes keletin birqatar keshendi mindetter alǵa qoiylyp otyr. Ol álemniń damyǵan 30 eliniń qatarynan kóriný. Osyǵan bailanysty jańa ekonomikalyq baǵyt retinde jalpyǵa birdei ekonomikalyq pragmatizm jáne aqsha nesie saiasatyn reformalaý makroekonomikalyq saiasatty jańǵyrtý kózdelindi.
Memleket basshysy N.Á.Nazarbaev usynǵan 2050 strategiialyq baǵdarlamasy álemdik qaýymdastyqta óziniń aishyqty ornyn ielengen táýelsiz memleketimizdiń ishki jáne syrtqy saiasatyna ekonomikalyq áleýmettik-mádeni damýyna tikelei yqpal etetin onyń áleýettiligin qamtamasyz etip, turaqty túrde alǵa jyljýyn baǵdarlaityn negizgi baǵdarlama. Tarihi kezeńmen salystyrǵanda az ǵana ýaqyt aralyǵynda ǵasyrlyq joldardy júrip ótken, ýaqyt synynda shyńdalǵan elimizdiń jarqyn bolashaǵyn baǵdarlaýdaǵy asa mańyzdy strategiia retinde qoǵamǵa úlken qozǵaý saldy, tyń serpin berdi. Táýelsiz Qazaqstannyń demokratiialyq damýy kún sanap damyp qaryshtap keledi, adam quqyqtary salasyndaǵy jańǵyrtýlar joǵarǵy halyqaralyq ólshemderge jaqyndap keledi. 2050 jylǵa deiingi strategiialyq murattarymyz ben keshendi ulttyq josparlarymyzdyń belgilenýi tarihi sipatqa ie bolyp otyr.
Qazaqstan 2050 strategiiasy elimizdiń ekonomikalyq, áleýmettik jáne saiasi damýynyń naqty joldaryn kórsetip, bolashaqtaǵy negizgi maqsat-mindetterin belgilep bergen tarihi qujat. Bul baǵdarlamadaǵy qarastyrylǵan máseleler tek elimiz úshin ǵana ózekti emes álemge, planetaǵa ortaq kókeikesti problemalar ekeni shyndyq. Sondai-aq, bul strategiiada osyndai tolǵaqty máselelerdiń túiinin tarqatýdyń, sheshimin tabýdyń joldary kórsetilgen. Búkil álemge ózekti bolyp otyrǵan energiia, sý tapshylyǵy tabiǵi apattar, qarjylyq daǵdarys ony sheshý joldary jan-jaqty qarastyrylǵan. Elbasymyz osy saladaǵy jobalar jóninde ǵana emes qoǵamymyzdyń oi-sanasyn túbegeili ózgertý týraly da qozǵaǵan oilarynyń orny erekshe. Bolashaqta damýdyń qazaqstandyq úlgisin qalyptastyra otyryp, qýatty memleket qurý. Qazaqstan 2050 strategiialyq saiasi máni zor baǵdarlama – qazaqstandyqtardy jańa belesterdi baǵyndyrý úshin, ortaq maqsatqa toptastyrady.
B. Imanbekova
