Qazaq tilin úirenýde keregi – sizdiń nietińiz
Kúni keshe Prezidentimiz Qasym-Jomart Kemelulynyń «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty maqalasy jaryq kórdi. Maqalada elimizdiń táýelsizdik alǵan jyldan bastap búginge deiingi jetistigi men kemshiligi sarapqa salyndy. Óz sózinde Prezidentimiz «Elimizdiń basty nyshandarynyń biri – memlekettik til» ekendigin oryndy atap ótip, memlekettik tildi meńgergisi keletin adamǵa qajetti nárse «niet pen ynta» ǵana ekendigin basa aitty.
Maqaladan keiin ǵalamtorda keibir azamattar til úirený úshin memleket tarapynan qoldaý men jaǵdaidyń kemshin ekendigin alǵa tartýda. Árine, bul tek qana tildi úirengisi kelmeitinderdiń kezekti syltaýy dep oilaimyn. Olai deitinim, Memlekettik tildi damytý qory tegin ári yńǵaily formatta qazaq tilin úiretýge arnalǵan jobalardyń irgesin qalap, júieli iske asyryp kele jatyr.
«Másele - niette»
Biz onlain oqytýdyń kóptegen múmkindikterin ashatyn tsifrlyq dáýirde ómir súrý baqytyna ie boldyq. Bul format qazaq tilin úirenýdi jeńildetip, ony kez-kelgen ýaqytta yńǵaily ári qoljetimdi etedi.
Osy baǵytta qazaq tilin úiretetin eń alǵashqy ári tegin sait - Soyle.kz jobasyn qurdyq. Bul resýrs Qazaqstanda qazaq tilin internet arqyly oqytýdyń izashary boldy. Mobildi qosymshasy da iske qosyldy. Keiinnen saittyń aǵylshyn-latyn nusqasy engizildi, túrikshe-qazaqsha nusqasy da jasalyp jatyr. Dál qazirgi ýaqytta til úirenýshiler sany 140 myńnan asty.
Bizdiń Soyle.kz qazaq tilin úirengisi keletinderdiń barlyǵyna arnalǵan. Qazaqstandyqtar da, sheteldik azamattar da kez-kelgen ýaqytta bizdiń qyzmetti paidalana alady. Sait únemi jańartylyp, jańa bólimder qosylyp, tolyqtyrylyp otyrady.
Kýrs barysynda ár sabaqqa grammatikadan, orfografiiadan, tyńdalymnan ótýge jáne aitylymdy jattyqtyrýǵa 30 minýt ýaqytyńyzdy bólseńiz jetkilikti. Kóp uzamai nátijesi baiqala bastaidy.
Buǵan qosa, qarapaiym aýyzeki tilde sóilep úirenýge múmkindik beretin rolikterdi iýtýb platformasyndaǵy Soyletube kanalymyzdan kórýge bolady. Qazirgi tańda rolikterdiń qaralymy 1mln-nan asty.
Q.Kemeluly: «Memlekettik tildi bilý – Qazaqstannyń árbir azamatynyń paryzy. Mindeti dep te aitýǵa bolady. Osy oraida men barsha qazaqstandyqtarǵa, onyń ishinde qazaq tilin áli jete meńgermegen otandastaryma úndeý tastaǵym keledi. Jastar aǵylshyn tilin nemese basqa da tilderdi az ǵana ýaqytta meńgere alatynyn kórip otyrmyz. Tutas býyn almasqan osy jyldarda qazaq tilin úirengisi kelgen adam ony áldeqashan bilip shyǵar edi. Eń bastysy, ynta bolýy kerek» - dep qazirgi qoǵamnyń kemshiligin dóp aityp otyr.
Iá, úirengisi kelgen adam áldeqashan úirenip shyǵar edi. Sózimizdiń dáleli retinde dostary úshin qazaq tilin Soyle-den úirenip júrgen kanadalyq Roman Koýlǵa til úirenýge eshteńe kedergi bolmaǵanyn, bar-joǵy 6 aida úirenip shyqqanyn mysalǵa ala alamyz. Shyntýaityna kelsek, sheteldiktermen salystyrǵanda bizdiń azamattar qazaqtildi ortada ómir súrip júr emes pe?! «Másele niette».
«Til igerý úshin balalar
ádebietiniń atqaratyn róli zor»
«Bala bizdiń bolashaǵymyz». Til úirenýde balalarǵa erekshe tásil oilap tabý kerek, olardyń jas shamasyn, qyzyǵýshylyǵyn eskere bilýimiz qajet. Osy oraida, Qorymyz kishkentai búldirshinderge til úiretýge arnalǵan balasoyle.kz saityn, mobildi qosymshasyn ashty.
Prezidentimiz jas búldirshinderge tildi meńgertýde ádebiettiń róli basym bolatynyn da tilge tiek etti. Bul oraida, Elbasymyzdyń qoldaýymen jaryq kórgen, balalar ádebietiniń ozyq úlgilerin jinaqtaǵan, onyń ishinde – ertegiler, óleń-taqpaqtar, sahnalyq qoiylymdar toptastyrylǵan «Tátti alma» jinaǵynyń búginde 6 tomdyǵy baspa betin kórgendigin, arnaiy tattialma.kz saity ashylyp, mobildi qosymshasymen tolyqqanyn aita ketkenimiz jón.
«...jutylyp ketpeýdiń birden bir kepili»
Memlekettik tildi damytý qory qazaq halqynyń mádeni, ádebi jáne rýhani jetistikterin damytýǵa baǵyttalǵan jumystaryn júrgizip keledi. Ádebiettiń, mádeniettiń ozyq úlgilerin jańa zamanǵa laiyqtap shyǵarý da, ulttyq salt-dástúrlerdi tsifrlandyrý da - qazirgi zaman talaby.
Osyǵan orai, Qorymyz «Uly dala ańyzdary» onlain jobasy aiasynda komikster ázirleýdi qolǵa alyp, qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderindegi «Qazcomics.kz» veb-saity men mobildi qosymshasyn iske qosty. Al biylǵy jyly komiksterdi úsh tilde baspa betine shyǵardy.
«Eńlik-Kebek», «Aisha bibi», «Alpamys batyr», t.b. kólemdi ańyz-jyrlardy oqýǵa jeńil komiksterge ainaldyryp, ulttyq qundylyqtarymyzdy zamanǵa sai jetildirip, formatyn ózgertip, eń bastysy negizgi ózegin sol qalpynda saqtap, jas urpaqqa jetkizip otyrmyz. Prezidentimiz de óz maqalasynda: «Ulttyq bolmysymyzdan, tól mádenietimiz ben salt-dástúrimizden ajyrap qalmaý – barlyq órkenietter midai aralasqan alasapyranda jutylyp ketpeýdiń birden bir kepili" – degen bolatyn.
Sonymen qatar, «Qazaqstannyń uly tulǵalary», «Meniń Qazaqstanym», «Jeti qazyna», t.b. qosymshalary da osy maqsatta jasalǵan jobalar.
«Biz ne istesek te, bárin keler urpaq úshin jasaimyz»
«Jastar – qashanda tyń ideialardyń qainar kózi, oń ózgeristerdiń qozǵaýshy kúshi. Sondyqtan óskeleń urpaqtyń osyndai áleýetin durys arnaǵa baǵyttap, tiimdi paidalanýymyz kerek». Bul da Prezidentimizdiń óz maqalasynda toqtalǵan taqyryby.
Bul rette bizdiń qor jobalary, atqarǵan is-sharalary jastardy tárbieleýde, qoldaýda jemisti qyzmet atqarýda.
Oqýshy-jastardyń smartfondy bilim alýǵa tiimdi paidalanýǵa jumyldyrý maqsatynda 2016 jyly «Kim bilgish?» intellektýaldy-tanymdyq mobildi oiyny iske qosyldy. Jyl saiyn ár óńirden eń aqyldy oqýshylardy anyqtaityn onlain týrnir oqýshylardyń bilim deńgeiin shyńdaýǵa kómektesedi.
Stýdentter men magistranttar arasynda jas ǵalymdardy qoldaý maqsatynda, uly Abaidyń 175 jyldyǵyna orai «Abai álemi» baiqaýy uiymdastyryldy. Bul baiqaý Abai shyǵarmalaryn nasihattaýda, ǵylymdy damytýda, jastarǵa qarjylai qoldaý kórsetýde birden bir joba boldy.
Jas aqyn-jazýshylar da bizdiń qoldaýymyzdan tys qalǵan joq: jastardy shabyttandyratyn, qanattandyratyn «Altyn tobylǵy» baiqaýy da dástúrli túrde 2015 jyldan beri uiymdastyrylyp keledi.
Jastardy qoldaý, ásirese talantty da talapty shyǵarmashyl jastardy qoldaý – bizdiń basty mindetimiz.
«Jer jánnatyn alystan izdeýdiń qajeti joq»
«Eli men jerin súiý úshin jas urpaq baitaq Qazaqstannyń ǵajaiyp jaýharlaryn bilýge tiis. ...kórikti jerlerimiz jetip artylady. Jer jánnatyn alystan izdeýdiń qajeti joq. Bári ózimizde bar. Jastarǵa osyndai keremet tabiǵatymyzdy tanytyp, ony qadirleýge baýlýymyz kerek».
Óz elimizdiń jastaryna, buǵan qosa sheteldik týristerdi otandyq tumsa tabiǵat keremetterimen tanystyrý maqsatynda da jobalar jasaldy. Osy baǵytta qolǵa alynǵan «Qazaqstan 3D» jobasy Qazaqstandy tanystyrýdaǵy erekshe mýltimediialyq jolserik deýge bolady.
Sonymen qoryta kele aitarym: birge qazaq tilin úireneiik tilimizdi qurmettep, qazaqsha sóileiik jáne jerimizdiń táýelsizdigi men tynyshtyǵy úshin kúresken ata-babalarymyzdyń úmitin aqtaýǵa tyrysaiyq. Qorymyzdyń barlyq jobalary tegin ári yńǵaily onlain formatta ekendigin eskersek, til úirenýge qajet tek qana sizdiń nietińiz. Biz qazaq tilin úirený úshin barlyq jaǵdaidy jasadyq, jasap jatyrmyz jáne jasai da beremiz.
Osy jobalardyń barlyǵy Bas quryltaishymyz Nursultan Nazarbaev Qory men Bas seriktesimiz «Samruk-Kazyna Trust» áleýmettik jobalardy damytý qorynyń qoldaýymen júzege asyrylǵanyn erekshe atap ótkim keledi.
Azat Sháýeev
Memlekettik tildi damytý qorynyń direktory
