قازاق تٸلٸن ٷيرەنۋدە كەرەگٸ – سٸزدٸڭ نيەتٸڭٸز
كٷنٸ كەشە پرەزيدەنتٸمٸز قاسىم-جومارت كەمەلۇلىنىڭ «تەۋەلسٸزدٸك بەرٸنەن قىمبات» اتتى ماقالاسى جارىق كٶردٸ. ماقالادا ەلٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸك العان جىلدان باستاپ بٷگٸنگە دەيٸنگٸ جەتٸستٸگٸ مەن كەمشٸلٸگٸ ساراپقا سالىندى. ٶز سٶزٸندە پرەزيدەنتٸمٸز «ەلٸمٸزدٸڭ باستى نىشاندارىنىڭ بٸرٸ – مەملەكەتتٸك تٸل» ەكەندٸگٸن ورىندى اتاپ ٶتٸپ, مەملەكەتتٸك تٸلدٸ مەڭگەرگٸسٸ كەلەتٸن ادامعا قاجەتتٸ نەرسە «نيەت پەن ىنتا» عانا ەكەندٸگٸن باسا ايتتى.
ماقالادان كەيٸن عالامتوردا كەيبٸر ازاماتتار تٸل ٷيرەنۋ ٷشٸن مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ مەن جاعدايدىڭ كەمشٸن ەكەندٸگٸن العا تارتۋدا. ەرينە, بۇل تەك قانا تٸلدٸ ٷيرەنگٸسٸ كەلمەيتٸندەردٸڭ كەزەكتٸ سىلتاۋى دەپ ويلايمىن. ولاي دەيتٸنٸم, مەملەكەتتٸك تٸلدٸ دامىتۋ قورى تەگٸن ەرٸ ىڭعايلى فورماتتا قازاق تٸلٸن ٷيرەتۋگە ارنالعان جوبالاردىڭ ٸرگەسٸن قالاپ, جٷيەلٸ ٸسكە اسىرىپ كەلە جاتىر.
«مەسەلە - نيەتتە»
بٸز ونلاين وقىتۋدىڭ كٶپتەگەن مٷمكٸندٸكتەرٸن اشاتىن تسيفرلىق دەۋٸردە ٶمٸر سٷرۋ باقىتىنا يە بولدىق. بۇل فورمات قازاق تٸلٸن ٷيرەنۋدٸ جەڭٸلدەتٸپ, ونى كەز-كەلگەن ۋاقىتتا ىڭعايلى ەرٸ قولجەتٸمدٸ ەتەدٸ.
وسى باعىتتا قازاق تٸلٸن ٷيرەتەتٸن ەڭ العاشقى ەرٸ تەگٸن سايت - Soyle.kz جوباسىن قۇردىق. بۇل رەسۋرس قازاقستاندا قازاق تٸلٸن ينتەرنەت ارقىلى وقىتۋدىڭ ٸزاشارى بولدى. موبيلدٸ قوسىمشاسى دا ٸسكە قوسىلدى. كەيٸننەن سايتتىڭ اعىلشىن-لاتىن نۇسقاسى ەنگٸزٸلدٸ, تٷرٸكشە-قازاقشا نۇسقاسى دا جاسالىپ جاتىر. دەل قازٸرگٸ ۋاقىتتا تٸل ٷيرەنۋشٸلەر سانى 140 مىڭنان استى.
بٸزدٸڭ Soyle.kz قازاق تٸلٸن ٷيرەنگٸسٸ كەلەتٸندەردٸڭ بارلىعىنا ارنالعان. قازاقستاندىقتار دا, شەتەلدٸك ازاماتتار دا كەز-كەلگەن ۋاقىتتا بٸزدٸڭ قىزمەتتٸ پايدالانا الادى. سايت ٷنەمٸ جاڭارتىلىپ, جاڭا بٶلٸمدەر قوسىلىپ, تولىقتىرىلىپ وتىرادى.
كۋرس بارىسىندا ەر ساباققا گرامماتيكادان, ورفوگرافييادان, تىڭدالىمنان ٶتۋگە جەنە ايتىلىمدى جاتتىقتىرۋعا 30 مينۋت ۋاقىتىڭىزدى بٶلسەڭٸز جەتكٸلٸكتٸ. كٶپ ۇزاماي نەتيجەسٸ بايقالا باستايدى.
بۇعان قوسا, قاراپايىم اۋىزەكٸ تٸلدە سٶيلەپ ٷيرەنۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن روليكتەردٸ يۋتۋب پلاتفورماسىنداعى Soyletube كانالىمىزدان كٶرۋگە بولادى. قازٸرگٸ تاڭدا روليكتەردٸڭ قارالىمى 1ملن-نان استى.
ق.كەمەلۇلى: «مەملەكەتتٸك تٸلدٸ بٸلۋ – قازاقستاننىڭ ەربٸر ازاماتىنىڭ پارىزى. مٸندەتٸ دەپ تە ايتۋعا بولادى. وسى ورايدا مەن بارشا قازاقستاندىقتارعا, ونىڭ ٸشٸندە قازاق تٸلٸن ەلٸ جەتە مەڭگەرمەگەن وتانداستارىما ٷندەۋ تاستاعىم كەلەدٸ. جاستار اعىلشىن تٸلٸن نەمەسە باسقا دا تٸلدەردٸ از عانا ۋاقىتتا مەڭگەرە الاتىنىن كٶرٸپ وتىرمىز. تۇتاس بۋىن الماسقان وسى جىلداردا قازاق تٸلٸن ٷيرەنگٸسٸ كەلگەن ادام ونى ەلدەقاشان بٸلٸپ شىعار ەدٸ. ەڭ باستىسى, ىنتا بولۋى كەرەك» - دەپ قازٸرگٸ قوعامنىڭ كەمشٸلٸگٸن دٶپ ايتىپ وتىر.
يە, ٷيرەنگٸسٸ كەلگەن ادام ەلدەقاشان ٷيرەنٸپ شىعار ەدٸ. سٶزٸمٸزدٸڭ دەلەلٸ رەتٸندە دوستارى ٷشٸن قازاق تٸلٸن Soyle-دەن ٷيرەنٸپ جٷرگەن كانادالىق رومان كوۋلعا تٸل ٷيرەنۋگە ەشتەڭە كەدەرگٸ بولماعانىن, بار-جوعى 6 ايدا ٷيرەنٸپ شىققانىن مىسالعا الا الامىز. شىنتۋايتىنا كەلسەك, شەتەلدٸكتەرمەن سالىستىرعاندا بٸزدٸڭ ازاماتتار قازاقتٸلدٸ ورتادا ٶمٸر سٷرٸپ جٷر ەمەس پە?! «مەسەلە نيەتتە».
«تٸل يگەرۋ ٷشٸن بالالار
ەدەبيەتٸنٸڭ اتقاراتىن رٶلٸ زور»
«بالا بٸزدٸڭ بولاشاعىمىز». تٸل ٷيرەنۋدە بالالارعا ەرەكشە تەسٸل ويلاپ تابۋ كەرەك, ولاردىڭ جاس شاماسىن, قىزىعۋشىلىعىن ەسكەرە بٸلۋٸمٸز قاجەت. وسى ورايدا, قورىمىز كٸشكەنتاي بٷلدٸرشٸندەرگە تٸل ٷيرەتۋگە ارنالعان balasoyle.kz سايتىن, موبيلدٸ قوسىمشاسىن اشتى.
پرەزيدەنتٸمٸز جاس بٷلدٸرشٸندەرگە تٸلدٸ مەڭگەرتۋدە ەدەبيەتتٸڭ رٶلٸ باسىم بولاتىنىن دا تٸلگە تيەك ەتتٸ. بۇل ورايدا, ەلباسىمىزدىڭ قولداۋىمەن جارىق كٶرگەن, بالالار ەدەبيەتٸنٸڭ وزىق ٷلگٸلەرٸن جيناقتاعان, ونىڭ ٸشٸندە – ەرتەگٸلەر, ٶلەڭ-تاقپاقتار, ساحنالىق قويىلىمدار توپتاستىرىلعان «تەتتٸ الما» جيناعىنىڭ بٷگٸندە 6 تومدىعى باسپا بەتٸن كٶرگەندٸگٸن, ارنايى tattialma.kz سايتى اشىلىپ, موبيلدٸ قوسىمشاسىمەن تولىققانىن ايتا كەتكەنٸمٸز جٶن.
«...جۇتىلىپ كەتپەۋدٸڭ بٸردەن بٸر كەپٸلٸ»
مەملەكەتتٸك تٸلدٸ دامىتۋ قورى قازاق حالقىنىڭ مەدەني, ەدەبي جەنە رۋحاني جەتٸستٸكتەرٸن دامىتۋعا باعىتتالعان جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ. ەدەبيەتتٸڭ, مەدەنيەتتٸڭ وزىق ٷلگٸلەرٸن جاڭا زامانعا لايىقتاپ شىعارۋ دا, ۇلتتىق سالت-دەستٷرلەردٸ تسيفرلاندىرۋ دا - قازٸرگٸ زامان تالابى.
وسىعان وراي, قورىمىز «ۇلى دالا اڭىزدارى» ونلاين جوباسى اياسىندا كوميكستەر ەزٸرلەۋدٸ قولعا الىپ, قازاق, ورىس جەنە اعىلشىن تٸلدەرٸندەگٸ «Qazcomics.kz» ۆەب-سايتى مەن موبيلدٸ قوسىمشاسىن ٸسكە قوستى. ال بيىلعى جىلى كوميكستەردٸ ٷش تٸلدە باسپا بەتٸنە شىعاردى.
«ەڭلٸك-كەبەك», «ايشا بيبٸ», «الپامىس باتىر», ت.ب. كٶلەمدٸ اڭىز-جىرلاردى وقۋعا جەڭٸل كوميكستەرگە اينالدىرىپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى زامانعا ساي جەتٸلدٸرٸپ, فورماتىن ٶزگەرتٸپ, ەڭ باستىسى نەگٸزگٸ ٶزەگٸن سول قالپىندا ساقتاپ, جاس ۇرپاققا جەتكٸزٸپ وتىرمىز. پرەزيدەنتٸمٸز دە ٶز ماقالاسىندا: «ۇلتتىق بولمىسىمىزدان, تٶل مەدەنيەتٸمٸز بەن سالت-دەستٷرٸمٸزدەن اجىراپ قالماۋ – بارلىق ٶركەنيەتتەر ميداي ارالاسقان الاساپىراندا جۇتىلىپ كەتپەۋدٸڭ بٸردەن بٸر كەپٸلٸ" – دەگەن بولاتىن.
سونىمەن قاتار, «قازاقستاننىڭ ۇلى تۇلعالارى», «مەنٸڭ قازاقستانىم», «جەتٸ قازىنا», ت.ب. قوسىمشالارى دا وسى ماقساتتا جاسالعان جوبالار.
«بٸز نە ٸستەسەك تە, بەرٸن كەلەر ۇرپاق ٷشٸن جاسايمىز»
«جاستار – قاشاندا تىڭ يدەيالاردىڭ قاينار كٶزٸ, وڭ ٶزگەرٸستەردٸڭ قوزعاۋشى كٷشٸ. سوندىقتان ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ وسىنداي ەلەۋەتٸن دۇرىس ارناعا باعىتتاپ, تيٸمدٸ پايدالانۋىمىز كەرەك». بۇل دا پرەزيدەنتٸمٸزدٸڭ ٶز ماقالاسىندا توقتالعان تاقىرىبى.
بۇل رەتتە بٸزدٸڭ قور جوبالارى, اتقارعان ٸس-شارالارى جاستاردى تەربيەلەۋدە, قولداۋدا جەمٸستٸ قىزمەت اتقارۋدا.
وقۋشى-جاستاردىڭ سمارتفوندى بٸلٸم الۋعا تيٸمدٸ پايدالانۋعا جۇمىلدىرۋ ماقساتىندا 2016 جىلى «كٸم بٸلگٸش?» ينتەللەكتۋالدى-تانىمدىق موبيلدٸ ويىنى ٸسكە قوسىلدى. جىل سايىن ەر ٶڭٸردەن ەڭ اقىلدى وقۋشىلاردى انىقتايتىن ونلاين تۋرنير وقۋشىلاردىڭ بٸلٸم دەڭگەيٸن شىڭداۋعا كٶمەكتەسەدٸ.
ستۋدەنتتەر مەن ماگيسترانتتار اراسىندا جاس عالىمداردى قولداۋ ماقساتىندا, ۇلى ابايدىڭ 175 جىلدىعىنا وراي «اباي ەلەمٸ» بايقاۋى ۇيىمداستىرىلدى. بۇل بايقاۋ اباي شىعارمالارىن ناسيحاتتاۋدا, عىلىمدى دامىتۋدا, جاستارعا قارجىلاي قولداۋ كٶرسەتۋدە بٸردەن بٸر جوبا بولدى.
جاس اقىن-جازۋشىلار دا بٸزدٸڭ قولداۋىمىزدان تىس قالعان جوق: جاستاردى شابىتتاندىراتىن, قاناتتاندىراتىن «التىن توبىلعى» بايقاۋى دا دەستٷرلٸ تٷردە 2015 جىلدان بەرٸ ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدٸ.
جاستاردى قولداۋ, ەسٸرەسە تالانتتى دا تالاپتى شىعارماشىل جاستاردى قولداۋ – بٸزدٸڭ باستى مٸندەتٸمٸز.
«جەر جەنناتىن الىستان ٸزدەۋدٸڭ قاجەتٸ جوق»
«ەلٸ مەن جەرٸن سٷيۋ ٷشٸن جاس ۇرپاق بايتاق قازاقستاننىڭ عاجايىپ جاۋھارلارىن بٸلۋگە تيٸس. ...كٶرٸكتٸ جەرلەرٸمٸز جەتٸپ ارتىلادى. جەر جەنناتىن الىستان ٸزدەۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. بەرٸ ٶزٸمٸزدە بار. جاستارعا وسىنداي كەرەمەت تابيعاتىمىزدى تانىتىپ, ونى قادٸرلەۋگە باۋلۋىمىز كەرەك».
ٶز ەلٸمٸزدٸڭ جاستارىنا, بۇعان قوسا شەتەلدٸك تۋريستەردٸ وتاندىق تۇمسا تابيعات كەرەمەتتەرٸمەن تانىستىرۋ ماقساتىندا دا جوبالار جاسالدى. وسى باعىتتا قولعا الىنعان «Qazaqstan 3D» جوباسى قازاقستاندى تانىستىرۋداعى ەرەكشە مۋلتيمەدييالىق جولسەرٸك دەۋگە بولادى.
سونىمەن قورىتا كەلە ايتارىم: بٸرگە قازاق تٸلٸن ٷيرەنەيٸك تٸلٸمٸزدٸ قۇرمەتتەپ, قازاقشا سٶيلەيٸك جەنە جەرٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ مەن تىنىشتىعى ٷشٸن كٷرەسكەن اتا-بابالارىمىزدىڭ ٷمٸتٸن اقتاۋعا تىرىسايىق. قورىمىزدىڭ بارلىق جوبالارى تەگٸن ەرٸ ىڭعايلى ونلاين فورماتتا ەكەندٸگٸن ەسكەرسەك, تٸل ٷيرەنۋگە قاجەت تەك قانا سٸزدٸڭ نيەتٸڭٸز. بٸز قازاق تٸلٸن ٷيرەنۋ ٷشٸن بارلىق جاعدايدى جاسادىق, جاساپ جاتىرمىز جەنە جاساي دا بەرەمٸز.
وسى جوبالاردىڭ بارلىعى باس قۇرىلتايشىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ قورى مەن باس سەرٸكتەسٸمٸز «Samruk-Kazyna Trust» ەلەۋمەتتٸك جوبالاردى دامىتۋ قورىنىڭ قولداۋىمەن جٷزەگە اسىرىلعانىن ەرەكشە اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ.
ازات شەۋەەۆ
مەملەكەتتٸك تٸلدٸ دامىتۋ قورىنىڭ ديرەكتورى
