Qazaq halqy "sóz kórki – maqal, jigit kórki – saqal" dep, er-azamattary saqal-murt qoiýdy – azamattyqtyń, inabattylyqtyń, aqsaqaldyqtyń belgisi dep qarap, baliǵatqa tolǵan bozbala kezderinen bastap murt qoisa, balaly-shaǵaly bolyp, kelin túsirip, qyz uzatyp, nemereli bolǵan soń saqal qoiady, dep jazady islam.kz.
Alaida, saqal-murtty qalai bolsa solai qoia bermegen, qaita, saqal-murt qoiýdyń ózindik jón-josyǵy bolǵan. Mysaly, er azamattar murtty baliǵatqa tolǵannan balaly-shaǵaly bolyp, tuńǵysh qyz uzatyp, kelin túsirgenge deiin qoisa, kelin túsirip, qyz uzatyp, nemereli bolǵan soń, resmi saqal qoiady. Al, kelin túsirip, qyz uzata almaǵandar 50-den asqan soń saqal qoiady.
Qazaq halqy saqal-murt qoiýdy jigittik əsemdik pen aqsaqaldyq salaýattylyqtyń, ómirge degen shúkirshiliktiń, qanaǵatshylyqtyń belgisi dep qaraǵan, iaǵni, bilikti kisiler balaly-shaǵaly bolyp, nemere súigen soń, Qudaidyń bergenine shúkirshilik etip, "boldym, toldym, ata boldym, keiingilerge aqyl-keńes berip, úlgi-ónege kórseter kezim jetti, dúnieniń endigi qyzyǵy – urpaqtarǵa tən. Endi bala-shaǵanyń aldynda kóz jumsam armanym joq" dep, saqal qoiyp, əri sol kúnnen bas tap ózderin dúnie qyzyǵynan shettetip, qyzbalyqty tastap, jastarǵa aqyl aityp, úlgi-ónege kórsetý jolyna túsedi.
Ədette, murt qoiǵan jigitter murtyn aýzyna túsirmei, ədemilep shalǵysyn qaiyryp júredi. Al, saqal qoiǵandar, saqaldy ózderiniń bet pishinderine jarasatyndai etip qoiyp, ədemilep jasap, jýyp-tarap, taza ustaidy. Eshqashan kir-qojalaq, qaýǵadai qyp ósirip jibermeidi. Qaita, saqalyn aýyq-aýyq tarap, jasap, jarasymdylyǵyn saqtaidy. Tipti, el-jurt 60-qa kelgenshe saqal-murt qoimai, bet-aýzyn jylmyqtai qylyp júrgen erkekterdi "qartaiǵanyn bilmegen aqymaq" dep syltyń etedi.
Qazaq halqy saqaldy erekshe qadirleidi. Jasy kishi adamdar saqaldy kisilerdi kórgende, olarǵa mindetti túrde səlem berip, qurmet kórsetedi. "Aqsaqal" dep aldarynda ədep saqtap, kishilik, kisilik tanytady. Eshqashan oǵash qylyq, oqys minez kórsetpeidi. "Syiǵa – syi, syraǵa – bal" degendei, saqal qoiǵan kisiler de saqalynyń salaýatyn saqtap, "aqsaqal" degen ardaqty atqa daq túsirmeýge tyrysady, Iaǵni, ózderin aýyl aqsaqaly boldym, otbasy men aýyl-aimaqtyń uitqysymyn dep eseptep, el aldyndaǵy aqsaqaldyq paryzdaryn ótep, asqaq adamgershilikpen, jomarttyqpen úlgi-ónege kórsetýge tyrysady.
Qysqasy, saqaldy "osy qasietti saqaldyń qadirine jetemin, atyna daq túsirmeimin, el-jurtyma úlgi-taǵylym kórsetip, halqymdy bereke-birlikke shaqyramyn, pendelik bylyq-shylyqqa boi urmaimyn" degen kisilik qadir-qasieti joǵary adamdar ǵana qoiady. Bolmasa, saqaldyń qadir-qasieti qashady dep uǵynady. Sondyqtan da, úlken adamdar əbestik qylyq kórsetse, olardy "aýzyna ata saqaly shyqqansha onysy nesi" dep sógedi. Al, jaman is-qimyl kórsetse, "anaý aýzyńdaǵy saqal ma, ne?! Saqaldy basyńmen uialsań bolmai ma?!" dep qatań jazǵyrady.
Saqal-murt qoiý er adamdardyń jaýapkershilik jəne boryshtylyq sezimderin kúsheitip, adamdardy izgilikke, tektilikke, tazalyqqa baýlyp, asqaq adamgershilikke daǵdylandyrady. Er-azamattardyń el-jurt arasyndaǵy bedelin kóterip, qadir-qasietin arttyrady.
