قازاق حالقى "سٶز كٶركٸ – ماقال, جٸگٸت كٶركٸ – ساقال" دەپ, ەر-ازاماتتارى ساقال-مۇرت قويۋدى – ازاماتتىقتىڭ, يناباتتىلىقتىڭ, اقساقالدىقتىڭ بەلگٸسٸ دەپ قاراپ, باليعاتقا تولعان بوزبالا كەزدەرٸنەن باستاپ مۇرت قويسا, بالالى-شاعالى بولىپ, كەلٸن تٷسٸرٸپ, قىز ۇزاتىپ, نەمەرەلٸ بولعان سوڭ ساقال قويادى, دەپ جازادى islam.kz.
الايدا, ساقال-مۇرتتى قالاي بولسا سولاي قويا بەرمەگەن, قايتا, ساقال-مۇرت قويۋدىڭ ٶزٸندٸك جٶن-جوسىعى بولعان. مىسالى, ەر ازاماتتار مۇرتتى باليعاتقا تولعاننان بالالى-شاعالى بولىپ, تۇڭعىش قىز ۇزاتىپ, كەلٸن تٷسٸرگەنگە دەيٸن قويسا, كەلٸن تٷسٸرٸپ, قىز ۇزاتىپ, نەمەرەلٸ بولعان سوڭ, رەسمي ساقال قويادى. ال, كەلٸن تٷسٸرٸپ, قىز ۇزاتا الماعاندار 50-دەن اسقان سوڭ ساقال قويادى.
قازاق حالقى ساقال-مۇرت قويۋدى جٸگٸتتٸك əسەمدٸك پەن اقساقالدىق سالاۋاتتىلىقتىڭ, ٶمٸرگە دەگەن شٷكٸرشٸلٸكتٸڭ, قاناعاتشىلىقتىڭ بەلگٸسٸ دەپ قاراعان, ياعني, بٸلٸكتٸ كٸسٸلەر بالالى-شاعالى بولىپ, نەمەرە سٷيگەن سوڭ, قۇدايدىڭ بەرگەنٸنە شٷكٸرشٸلٸك ەتٸپ, "بولدىم, تولدىم, اتا بولدىم, كەيٸنگٸلەرگە اقىل-كەڭەس بەرٸپ, ٷلگٸ-ٶنەگە كٶرسەتەر كەزٸم جەتتٸ, دٷنيەنٸڭ ەندٸگٸ قىزىعى – ۇرپاقتارعا تəن. ەندٸ بالا-شاعانىڭ الدىندا كٶز جۇمسام ارمانىم جوق" دەپ, ساقال قويىپ, əرٸ سول كٷننەن باس تاپ ٶزدەرٸن دٷنيە قىزىعىنان شەتتەتٸپ, قىزبالىقتى تاستاپ, جاستارعا اقىل ايتىپ, ٷلگٸ-ٶنەگە كٶرسەتۋ جولىنا تٷسەدٸ.
Əدەتتە, مۇرت قويعان جٸگٸتتەر مۇرتىن اۋزىنا تٷسٸرمەي, əدەمٸلەپ شالعىسىن قايىرىپ جٷرەدٸ. ال, ساقال قويعاندار, ساقالدى ٶزدەرٸنٸڭ بەت پٸشٸندەرٸنە جاراساتىنداي ەتٸپ قويىپ, əدەمٸلەپ جاساپ, جۋىپ-تاراپ, تازا ۇستايدى. ەشقاشان كٸر-قوجالاق, قاۋعاداي قىپ ٶسٸرٸپ جٸبەرمەيدٸ. قايتا, ساقالىن اۋىق-اۋىق تاراپ, جاساپ, جاراسىمدىلىعىن ساقتايدى. تٸپتٸ, ەل-جۇرت 60-قا كەلگەنشە ساقال-مۇرت قويماي, بەت-اۋزىن جىلمىقتاي قىلىپ جٷرگەن ەركەكتەردٸ "قارتايعانىن بٸلمەگەن اقىماق" دەپ سىلتىڭ ەتەدٸ.
قازاق حالقى ساقالدى ەرەكشە قادٸرلەيدٸ. جاسى كٸشٸ ادامدار ساقالدى كٸسٸلەردٸ كٶرگەندە, ولارعا مٸندەتتٸ تٷردە سəلەم بەرٸپ, قۇرمەت كٶرسەتەدٸ. "اقساقال" دەپ الدارىندا əدەپ ساقتاپ, كٸشٸلٸك, كٸسٸلٸك تانىتادى. ەشقاشان وعاش قىلىق, وقىس مٸنەز كٶرسەتپەيدٸ. "سىيعا – سىي, سىراعا – بال" دەگەندەي, ساقال قويعان كٸسٸلەر دە ساقالىنىڭ سالاۋاتىن ساقتاپ, "اقساقال" دەگەن ارداقتى اتقا داق تٷسٸرمەۋگە تىرىسادى, ياعني, ٶزدەرٸن اۋىل اقساقالى بولدىم, وتباسى مەن اۋىل-ايماقتىڭ ۇيتقىسىمىن دەپ ەسەپتەپ, ەل الدىنداعى اقساقالدىق پارىزدارىن ٶتەپ, اسقاق ادامگەرشٸلٸكپەن, جومارتتىقپەن ٷلگٸ-ٶنەگە كٶرسەتۋگە تىرىسادى.
قىسقاسى, ساقالدى "وسى قاسيەتتٸ ساقالدىڭ قادٸرٸنە جەتەمٸن, اتىنا داق تٷسٸرمەيمٸن, ەل-جۇرتىما ٷلگٸ-تاعىلىم كٶرسەتٸپ, حالقىمدى بەرەكە-بٸرلٸككە شاقىرامىن, پەندەلٸك بىلىق-شىلىققا بوي ۇرمايمىن" دەگەن كٸسٸلٸك قادٸر-قاسيەتٸ جوعارى ادامدار عانا قويادى. بولماسا, ساقالدىڭ قادٸر-قاسيەتٸ قاشادى دەپ ۇعىنادى. سوندىقتان دا, ٷلكەن ادامدار əبەستٸك قىلىق كٶرسەتسە, ولاردى "اۋزىنا اتا ساقالى شىققانشا ونىسى نەسٸ" دەپ سٶگەدٸ. ال, جامان ٸس-قيمىل كٶرسەتسە, "اناۋ اۋزىڭداعى ساقال ما, نە?! ساقالدى باسىڭمەن ۇيالساڭ بولماي ما?!" دەپ قاتاڭ جازعىرادى.
ساقال-مۇرت قويۋ ەر ادامداردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸك جəنە بورىشتىلىق سەزٸمدەرٸن كٷشەيتٸپ, ادامداردى ٸزگٸلٸككە, تەكتٸلٸككە, تازالىققا باۋلىپ, اسقاق ادامگەرشٸلٸككە داعدىلاندىرادى. ەر-ازاماتتاردىڭ ەل-جۇرت اراسىنداعى بەدەلٸن كٶتەرٸپ, قادٸر-قاسيەتٸن ارتتىرادى.
