Biyl Qazaqstanda qazaqtyń uly aqyny Abaidyń 175 jyldyǵy atap ótiledi. Mereitoiǵa arnalǵan is-sharalardyń josparynda kontsertter men konferentsiialar ǵana emes, aqynnyń týǵan ólkesin abattandyrý, mýzeiler, parkter, tipti mektep salý kózdelgen. «Primeminister.kz» saitynda mereili dataǵa elimizdiń daiyndyǵyna qatysty sholý usynylǵan.
2019 jylǵy sáýirde Prezident Qasym-Jomart Toqaev Úkimetke Abaidyń mereitoiyn merekeleýdiń aýqymdy josparyn ázirleýdi jáne arnaiy qurylǵan komissiiaǵa saltanatty is-sharany tiisti deńgeide uiymdastyrýdy tapsyrdy.
Úkimettiń 2020 jylǵy qańtardaǵy keńeitilgen otyrysynda Qazaqstan Prezidenti Abaidyń 175 jyldyǵyn merekeleý jónindegi is-sharalardyń tájiribelik mańyzy zor jáne ideologiialyq máni bolýy tiis ekenin atap ótti.
«Bizdiń is-sharamyz tulǵany ulyqtaýǵa baǵyttalǵan. Tipti demeýshilik qarajat arqyly da kóp kontsertter uiymdastyryp, sheteldik ártisterdi tartýdyń qajeti joq. Meniń oiymsha, bul sharalardyń bárin iskerlik deńgeide ótkizý kerek», — dedi Prezident.
Mereitoidyń resmi ashylý rásimi 2020 jylǵy 21 qańtarda Nur-Sultan qalasynda «Astana Opera» teatrynda ótti.
QR Premer-Ministri Asqar Mamin aitýly dataǵa daiyndyq barysyn jeke baqylaýǵa aldy. Úkimet basshysy birneshe ret Shyǵys Qazaqstan oblysyna baryp, onda atqarylyp jatqan jumystardy tekserdi.
Shyǵys Qazaqstan oblysyna sońǵy sapary kezinde A. Mamin Abai atyndaǵy alańdy, mýzei men teatrdy rekonstrýktsiialaý, Abai aýdanynyń áleýmettik jáne injenerlik infraqurylymyn damytý jumystarymen tanysty.
Úkimet basshysy Abaidyń 175 jyldyǵyna josparlanǵan Semeidegi jáne Abai aýdanyndaǵy tarihi-mádeni nysandardy jóndeý jáne jańǵyrtý jumystaryn ýaqytyly ári sapaly aiaqtaýdy tapsyrdy.
«Mereitoi memlekettik deńgeide atalyp ótedi. Bul shara Qazaqstan halqy úshin úlken ideologiialyq jáne tarihi mánge ie», — dedi A. Mamin.
Abai týǵan ólke…
Aqynnyń kishi otany — Abai aýdanynda daiyndyq jumystary tolyq kólemde júrip jatyr. Aýdanda joldar jóndelip, tarihi mańyzy bar nysandar qalpyna keltirilip, jańa qurylystar salynyp jatyr.
Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimdiginde habarlaǵandai, abattandyrý jumystary Abai aýdany, Syrt Qasqabulaq aýylynyń jergilikti turǵyndary men aqsaqaldarynyń ótinishi boiynsha qolǵa alynǵan, onda 1945 jyly Abai Qunanbaiuly dúniege kelgen.
Abaidyń shyǵarmashylyǵymen tanys árbir adam osy jerge qajylyq jasaǵandy jón sanaidy.Syrt Qasqabulaq aýylynda bulaq mańyndaǵy aýmaqty kórkeitip, kirme joldy jóndep, «Syrt Qasqabulaq» stelasyn ornatady. Ázirleýshilerdiń oiynsha, eskertkish belgi ornatylatyn aýmaq, onyń nobaiy dombyra túrinde bolady, ásirese biikten erekshe baiqalatyn bolady.
Búgingi tańda munda memorialdyq keshendi salý boiynsha qurylys-montaj jumystary júrgizilip jatyr, alańdy josparlaý jumystary aiaqtaldy, jiektastar ornatyldy, kespe tastar tóselýde. Materialdar satyp alyndy, aǵash otyrǵyzý aiaqtaldy, 60 m qorshaý ornatyldy. Obektige 15 adam jáne 4 tehnika jumyldyrylǵan. Jumysty 2020 jylǵy 15 maýsymǵa qarai aiaqtaý josparlanǵan.
Budan ári abattandyrý, kógaldandyrý jumystaryn jalǵastyrý, Syrt Qasqabulaq syrtynyń kórkin jaqsartý kózdelgen.
«Bul qasietti oryn. Munda uly Abai dúniege kelgen. Búginde abattandyrý jumystarynyń birinshi kezeńi oryndaldy. Jarty jylda úlken ózgerister boldy. Abattandyrý jumystarynyń Máńgilik bulaqtan bastalýynyń máni zor. Dál osy jerden Abai joly bastaldy», — dedi Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danial Ahmetov aýdanǵa jumys sapary kezinde.
Urpaqtar sabaqtastyǵy men dástúrli qundylyqtardy saqtaý úshin
Abaidyń mádeni murasy men onyń qorshaǵan ortasy úshin óte mańyzdy nysan — Qunanbai áýletiniń qorymy ornalasqan Aqshoqy jeri. Qazirgi tańda qorymdy qaita jańartý jumystary júrgizilip jatyr, al janyna Qunanbai Óskenbaiuly mýzeii turǵyzylyp jatyr. Nysandy 2020 jylǵy 1 shildede paidalanýǵa berý kózdelgen. Oblys ákimdiginde jańa mýzei Qunanbai áýletiniń tarihyn kórsetetinin aitýda. Halyq jańa tulǵalardy tanyp, onyń otbasy týraly tolyǵyraq biletin bolady.
«Basty mindet – uly aqynnyń ata-babasyna qurmet kórsetý. Abai ata-anasynyń rólin asqaqtatyp, baǵalai otyryp, biz halqymyzdyń dástúrli qundylyqtary saqtalyp, arta túsetinin kórsetkimiz keledi. Mýzei – qazaq halqynyń dástúrli qundylyqtary men urpaqtarynyń sabaqtastyǵyn saqtaý úshin qajetti óte mańyzdy nysan», — dedi aimaq ákimi Danial Ahmetov.
Sondai-aq búgingi tańda «Abai – Shákárim» úi-jailarynyń aýmaǵynda ǵylymi-restavratsiialaý jumystary júrgizilip jatyr. 20 shildege deiin memorialdyq keshenniń batys bóligin abattandyrý men kógaldandyrýdy (basty kireberis), injenerlik jelilerdi tóseý, keseneler men meshitti qalpyna keltirý jumystaryn aiaqtaý josparlanǵan.
31 qazanǵa deiin memorialdyq keshenniń artqy jaǵyn abattandyrý jáne kógaldandyrý jumystary júrgiziledi.
Qaraýyl aýylynda demeýshilik qarajat esebinen meshit pen qatymhana salynady. Demeýshiler Abai aýdanynan shyqqan azamattar. Atalǵan jumys búginde qolǵa alynǵan. Abai aýdanynyń Qaraýyltóbe aýylynda Abai Qunanbaevtyń 175 jyldyǵyn merekeleý jónindegi negizgi is-sharalar bastalǵanǵa deiin josparǵa sáikes jańa meshit aýdan turǵyndary úshin ashylady.
Sondai-aq munda dombyra túrindegi Abai atyndaǵy saiabaq salynýda. Qurylys ótken aida bastaldy. Jumystardy júrgizý kestesi ázirlendi jáne ýchaskeni josparlaý jumystary júrgizilip jatyr. Búginde 300 aǵash otyrǵyzylyp, 1700 tonna tasty jer jáne 2100 tonna qunarly topyraq ákelindi. Qorshaýlar ornatyldy, elektrmen jáne sýmen jabdyqtaý júiesiniń transheiasyn ázirleý jumystary aiaqtaldy. Elektr symdary men sý qubyrlaryn salý jumystary bastaldy. Sondai-aq 1500 m sý qubyry tóseldi. Park qurylysyna 30 birlik tehnika men 70 adam jumyldyryldy. Barlyq jumystardy osy jyldyń 10 shildesine deiin aiaqtaý josparlanyp otyr.
Sonymen qatar búgingi tańda «Qaraýyl tóbe» ippodromy men Qaraýyl aýylyndaǵy «Dala sahnasy» jóndelip jatyr.
Abaidyń «Jidebai-Bórili» mýzei-qoryǵyn rekonstrýktsiialaý jumystary júrgizilip jatyr. Munda qonaqtar úshin vizit-ortalyq salynady.
1 tamyzǵa qarai Abai aýdanynda 300 orynǵa arnalǵan mekteptiń qurylysy aiaqtalady
Qaraýyl aýylynda 300 oryndyq orta mekteptiń qurylysy jospardan jyldam júrgizilip jatyr. «Aziia» firmasy» JShS tehnikalyq direktory Serik Mamonovtyń aitýynsha, atalǵan jumysqa 80-ge jýyq adam tartylǵan.
«Qabyrǵalardyń kirpishin qalaý jáne sýmen, elektrmen jabdyqtaý kommýnikatsiialaryn salý aiaqtaldy. Shatyr salý, jylý júiesin júrgizý men ishki árleý jumystaryn mereitoidy atap ótýge úlgerý úshin 1 tamyzǵa deiin aiaqtaýdy kózdep otyrmyz», — dedi S. Mamonov.
Qurylystyń jalpy aýdany 6 myń m2 quraidy. Mektepte 400 orynǵa arnalǵan akt zaly, sport zaly, ashana, modýldik qazandyq, sport alańy jáne jasyl aimaq bar. Oqý ornynda AT bilim berýdiń, robotty tehnika men mýltimediialyq jýrnalistikanyń arnaiy synyptary jumys isteitin bolady.
Semeide Abai alańyn qaita jańartý jumystary atqarylyp jatyr
Semeide Abai alańyn aýqymdy túrde rekonstrýktsiialaý jumystary qolǵa alynǵan, jaqynda tolyqtai jańartylady.
Qala ákimdiginde joba boiynsha jiektastardy jańartý, oishylǵa arnalǵan eskertkishti kórkemdik jaryqtandyrý, sondai-aq balalar men sport alańdaryn, avtomobilderge arnalǵan turaq salý, fontan qoiý kózdelgenin atap ótti. Merdigerler barlyq jumystar shilde aiyna deiin aiaqtalatynyna sendirdi.
Uly aqynnyń qurmetine atalǵan teatr da tolyq jańartylady. Jóndeý jumystaryna qarajat ótken jyldyń qyrkúiek aiynda bólindi. Shatyrdyń jumsaq jabynyn, qasbetin jóndeý, baspaldaqtardy jańartý jáne aýmaǵyn abattandyrý jumystary júrgizilip jatyr. Jóndeý jumystaryna oblys ákimi, qala ákimi, oblystyń mádeniet basqarmasy qatań baqylaý júrgizip jatyr. Abaidyń 175 jyldyǵyna orai eń mańyzdy is-sharalar Semei teatrynda ótkiziledi.
Teatr ishi de ózgeredi. Ekinshi qabattyń foiesi múldem basqasha jańartylady. Kórermender zaly da basqa túrge enedi. Abai mereitoiyna orai teatr ártisteri jańartylǵan sahnaǵa shyǵady, qazirgi ýaqytta jumysshylar jańa jabyndy tósep jatyr. Sahna artyndaǵy oryndarda — grim jasaityn bólmeler, daiyndyq jasaý, ákimshilik bólmelerinde de jóndeý jumystary bastaldy.
Abai mýzeiinde de kúrdeli jóndeý jumystary júrgiziledi. Mýzei aýmaǵynda uldarymen birge turǵan aqynnyń jańa eskertkishi ornatylady. Mundai eskertkish esh jerde joq. Abai alǵash ret óziniń eń jaqyn adamdarynyń ortasynda beinelenedi. Bul jerde ol óz otbasyn súietin adam keipinde bolady, jáne onyń balalarynyń beinesi — búkil qazaq halqyn sipattaidy.
