Kúndelikti ómirdiń materialdyq qiyndyqtaryn ońai jolmen sheshýdiń bir sebebi adamnyń rýhani quldyraýynan shyǵatynyn kúni keshe Qaiymdai ǵalymnyń nyspysyn talqandap ketkende kórdik. Ult úshin sanaly ǵumyryn sarp etken tulǵany qasterleý kerektigin jasynan uǵynbaǵan urpaqtyń isin keshirýge bola ma? Buǵan qansha jerden saiasi astar izdeýdiń qajeti joqtyǵyn aityp, jergilikti atqarýshy bilik «buzaqylyq iske» jatqyzǵanymen, Qaiymnyń aty Qaiym! Abai murasyn túgendeýdegi ushan-teńiz ǵalymdyq eńbegi Áýezovten bastap áldeqashan moiyndalyp qoiǵan.
Rasy kerek, biz óz qundylyǵymyzdy eshýaqyt qorǵai almaityn halyqpyz. Ol bir me? Qazaqtyń myqtysy kimder ekenin urpaq sanasyna sińirýde tárbieniń jetkiliksizdigi, ulttyq ideologiiany dáripteýdiń óte álsizdigi dúnietanymy dúbara urpaqtardan quralǵan qoǵamdy qalyptastyryp otyr. Bul eki. Úshinshiden osy shynymen áripterdiń qymbat bolýy sebepti tonalǵany ras bolsa, beinebaqylaý kamerasy qalaisha qoiylmaǵan?! Demek, Semeide mádeni oryndardyń, nysandardyń, eskertkishterdiń qorǵalýyn qamtamasyz etý máselesin jergilikti atqarýshy bilik áli kúnge deiin qolǵa almaǵan degen sóz. Áitpese, qalanyń basty kóshesi sanalatyn ári jaryǵy túni boiy samaladai jarqyrap turatyn Abai kóshesinde ornalasqan ǵalym eskertkishindegi «Qaiym Muhamedhanov» jazýynan tapa-tal túste (meili jeti qarańǵy túnde bolsyn) «nov» bóliginiń tonalǵanyn eshkim kórmei qalýy múmkin emes qoi!
Sonymen «Qaiym Muhamedhanov» jazýynyń áripteri latýnnen quiylǵany sebepti urlanǵan bolýy múmkin degen boljam bar. Bul qaladaǵy eskertkish ataýlyǵa jaýapty qalalyq Mádeniet jáne tilderdi damytý bóliminiń mamanynyń aitqany. Basqa saiasi astar joq kórinedi. Rasymen solai ma?! Osydan biraz jyldar buryn Pavlodar trassasy boiyndaǵy qorymǵa jerlengen Qaiym beitiniń qorshaýlaryn da áldekimder qiratyp ketkende osyndai boljamdy qulaǵymyz shalǵan. Ol buzaqylyqty kimder jasaǵyny sol kúii anyqtalǵan joq. Anyǵyna qaraiyq: buzaqylyqpen beiit qorshaýyn buzý kerek bolsa, tulǵanyń aty jazylǵan áripterdi alyp ketý kerek bolsa, nege Qaiym ǵana tańdalady?! Áleýmettik jelide osy iske bailanysty jazylǵan pikirler ishinde «eń qurmasa «n» árpin qaldyrý kerek edi» degen soqyr ustanymdy da kórip qaldyq. Sonda qalǵan eki árip «ov» bolǵany sebepti urlansa, Qaiymdai ǵalymnyń tegin «Muhamedhan» dep urylardyń «túzetip ketkenine» alǵys aitýymyz kerek pe?! Sóz joq bul da rýhani quldyraýymyzdyń bir mysaly.
Semeilikter jaqsy biledi, ótken jyldyń sońynda qaladaǵy Internatsional kóshesi Qaiymnyń atyna beriletindigi jóninde qalalyq máslihat biraýyzdan qoldap, sheshim qabyldady. Biraq, resmi túrde áli bekitilmese de kúlli qazaq muny qýana qabyldady. Jasyratyn nesi bar, naq sol kezde bul isti júzege asyrý ońai bolǵan joq. Ǵalymnyń aty Internatsionalmen japsarlas jatqan eleýsizdeý Shmidt kóshesine berilip kete jazdap, áreń qalǵan. «Internatsionaldan» qutylyp, Qaiymnyń kóshesimen aiańdap kele jatatyn kúndi asyǵa kútken qazaq úshin bul tonaý «buzaqylyq» emes, ultjandylyqtan maqurym ósken nadan urpaqtyń qolymen jasalǵan naǵyz qorlyq!
Toqeterin aitqanda, qazaq óz qundylyqtaryn kúndiz-túni qorǵap, onyń qorlanýyna jol bermeýi tiis!
Sátjan QASYMJANULY,
Semei qalasy.
