Jyl saiyn 4 aqpanda Halyqaralyq qaterli isikke qarsy odaqtyń (UICC) bastamasymen Dúniejúzilik qaterli isikke qarsy kúres kúni atap ótiledi. Maqsaty – halyqtyń onkologiialyq aýrýlardyń aldyn alý jáne erte anyqtaý týraly habardarlyǵyn arttyrý, óz densaýlyǵyna jaýapkershilikpen qaraýdy qalyptastyrý, qoljetimdi skriningtik tekserýler týraly habardar etý.
Qazaqstanda jyl saiyn 39 myńǵa jýyq adam qaterli isikke shaldyǵady, 14 myńnan astam adam qaitys bolady, onkologiialyq esepte 200 myńnan astam qazaqstandyq tur. QR-nyń ólim-jitim kórsetkishinde onkologiialyq aýrýlardan bolatyn ólim ólim-jitim qurylymyndaǵy úshinshi oryndy alyp tur.
«2022 jyly biz Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń qaýlysymen bekitilgen Qazaqstan Respýblikasynda onkologiialyq aýrýlarmen kúres jónindegi 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan Keshendi jospardyń mindetterin iske asyrýdy aiaqtadyq. Keshendi jospardyń maqsaty qaterli isikterdiń aýyrtpalyǵyn azaitý boldy. Onkologiialyq aýrýlarmen kúres jónindegi 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan Keshendi jospardyń is-sharalaryn iske asyrý kezinde qaterli isikterden bolatyn ólim-jitimniń tómendeýiniń oń úrdisi bar (2018 jyly – 100 myń turǵynǵa shaqqanda 78,1, 14 369 jaǵdai, 2022 jyly – 100 myń turǵynǵa shaqqanda 66,4, 13 033 jaǵdai), kórsetkishtiń 9 paiyzǵa tómendeýi baiqaldy. Ólim-jitimniń tómendeýi barlyq aimaqtarda tirkelgen», – dedi Qazaqstan Respýblikasy Densaýlyq saqtaý ministrliginiń shtattan tys bas onkology, «Qazaq onkologiia jáne radiologiia ǴZI» AQ basqarma tóraiymy, Qazaqstan onkologtar qaýymdastyǵynyń prezidenti Diliara Qaidarova, Almatydaǵy ótken Búkilálemdik qaterli isikke qarsy kúres kúnine arnalǵan baspasóz-máslihatynda.
2022 jyly respýblikada qaterli isiktermen syrqattanýshylyq 100 myń turǵynǵa shaqqanda 199,2 boldy, bul degende 39 096 jaǵdai, aldynǵy jylǵa karaǵanda syrqattanýshylyqtyń 4,7% – ǵa ósti. Onkologiialyq syrqattanýshylyq qurylymynda birinshi orynda dástúrli túrde sút bezi obyry, ekinshi orynda – ókpe obyry, úshinshi orynda – kolorektaldy obyr, tórtinshi orynda – asqazan obyry tur. Ólim qurylymynda birinshi orynda – ókpe obyry, ekinshi orynda – asqazan obyry, úshinshi orynda – kolorektaldy obyr, jáne tórtinshi orynda – sút bezi obyry tur.
«Qazirgi ýaqytta qaterli isik aýrýyn erte kezeńde anyqtaý 29 paiyzdy quraidy. Iaǵni, árbir úshinshi naýqas bizge 0 jáne 1 obyrdyń satylarymen keledi, bul jalpy bizdi qýantady. Jaqsy kórsetkish – onkologiialyq aýrýlardan bolatyn ólim-jitimniń tómendeýi. Sonymen qatar, bes jyldyq ómir súrý kórsetkishi jaqsardy. Qazir dispanserlik esepte 200 myńnan astam onkologiialyq naýqas bolsa, olardyń 55 paiyzy 5 jyl jáne odan da kóp ómir súrýde. Bul jaqsy kórsetkish. Degenmen, barlyq óńirlerde onkologiialyq aýrýlardyń sany artqan. Mysaly, 2018 jyly bizde 32 myńǵa jýyq jańa qaterli isik aýrýy anyqtalsa, biyldyń ózinde onkologiialyq aýrýlardyń 39 myń jańa jaǵdaiy tirkeldi», – dedi Diliara Qaidarova.
QR-da onkologiialyq kómekti jetildirý Qazaqstan Respýblikasynyń Densaýlyq saqtaýdy damytýdyń 2026 jylǵa deiingi tujyrymdamasyn iske asyrý sheńberinde júzege asyrylady.
Onkologiialyq aýrýlarmen kúres jónindegi 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan Keshendi jospardyń qorytyndylary:
• Qaterli isikterdi emdeý hattamalary halyqaralyq standarttarǵa sáikestendirildi.
• Halyqqa onkologiialyq kómek kórsetýdi uiymdastyrý standarty bekitildi.
• Qaterli isikke kúdikti naýqastar úshin «jasyl dáliz» júzege asyryldy, oǵan sáikes diagnoz qoiý jáne emdeýdi bastaý ýaqyty naqtylandy.
• 2019 jyly Pavlodar qalasynda joǵary tehnologiialyq jelilik údetkishi bar jańa onkologiialyq ortalyq iske qosyldy, qazirgi ýaqytta apparatta sáýlelik terapiia qyzmetteri kórsetiledi.
• 2020 jyly jańa Mańǵystaý oblystyq onkologiialyq ortalyǵynda (Aqtaý q.) iske qosyldy, qazirgi ýaqytta jelilik údetkishte joǵary tehnologiialyq sáýlelik emdeý kórsetiledi.
• 2021 jyly Óskemen qalasynda (ShQO) jelilik údetkish iske qosyldy.
• 2021 jyldyń qazan aiynda QazOjRǴZI bazasynda Tomoterapiia ortalyǵynyń jumys isteýi bastaldy.
• Semei qalasynda Iadrolyq meditsina jáne onkologiia ortalyǵy iske qosyldy, onda onkologiialyq naýqastar qalqansha beziniń qaterli isigine arnaiy radioterapiia ala alady.
• Taraz qalasynda Jambyl oblystyq onkologiialyq dispanseriniń qurylysy aiaqtaldy. Bul ortalyqty jabdyqtaý kezinde syzyqtyq údetkish, KT-simýliator, MRT apparaty jáne t.b. ornatylǵan.
• 2022 jyldyń shildesinde Shymkent qalalyq onkologiialyq ortalyǵynda jelilik údetkish iske qosyldy.
• Elimizdiń onkologiialyq uiymdarynda patsientterge qashyqtyqtan joǵary tehnologiialyq sáýlelik terapiia (tomoterapiia, stereotaksis, IMRT, IGRT), intraoperatsiialyq sáýlelik terapiia, az invazivti hirýrgiia usynylady.
• 2022 jyly Qazaqstanda alǵash ret QazOjRǴZI jaǵdaiynda onkoortapediiada biregei rekonstrýktivti-plastikalyq operatsiialardy (3D protezdeý) júrgizý bastaldy.
• Klinikalyq tájiribede ártúrli biologiialyq markerlerdi (immýnogistohimiia, molekýlalyq-genetikalyq zertteýler) anyqtaý boiynsha qyzmetter usynylady, bul onkologiialyq naýqastardy derbestendirilgen emdeýge múmkindik beredi jáne molekýlalyq-biologiialyq erekshelikterin neǵurlym egjei-tegjeili zertteý múmkindikterin keńeitedi.
• Onkologiialyq aýrýlarǵa kúdikti patsientterge keshendi jospar sheńberinde diagnostikalyq KT jáne MRT zertteýleri keńinen júrgiziledi.
• 2019 jyldan bastap respýblikada ókpe obyry bar naýqastarǵa (EGFR, PDL1, ALK, ALK/ROS1 gendik mýtatsiialaryn anyqtaý), teri melanomasyna (BRAF gendik mýtatsiialaryn anyqtaý) jáne kolorektaldy obyrǵa (KRAS gendik mýtatsiialaryn anyqtaý) diagnozdy naqtylaý jáne derbestendirilgen terapiiany taǵaiyndaý maqsatynda maqsatty jáne immýnologiialyq preparattardy irikteý úshin molekýlalyq-genetikalyq zertteýler júrgizilýde.
• Diagnostikalyq kúrdeli jaǵdailarda telepatologiia júiesin paidalana otyryp, halyqaralyq sarapshylardyń telekonsýltatsiialary Qazaqstanda alǵash ret 2019 jyldan bastap engizildi.
Onkologiialyq naýqastarǵa palliativtik kómektiń qoljetimdiligin jaqsartý úshin keshendi jospar sheńberinde barlyq óńirlerde mobildi brigadalar uiymdastyryldy.
Ózekti máselelerdiń biri óńirlerde PET ortalyqtardy uiymdastyrý bolyp tur. Búgingi tańda Qazaqstanda 9 apparaty bar 7 PET ortalyq jumys isteidi:
– 2018 jyldan bastap RDO (2) (Astana),
– 2019 jyldan bastap PIB (Astana),
– 2020 jyldan bastap QazOjRǴZI (Orhun Medical PET/KT) (Almaty),
– 2021 jyldan bastap Semei qalasynyń iadrolyq meditsina jáne onkologiia ortalyǵy (2),
– Almaty qalasyndaǵy 2 jeke meditsinalyq ortalyqtarda (Suńqar jáne MIG iadrolyq meditsina ortalyǵy) PET-tsentrleri;
– 2022 jyldyń qazan aiynan bastap Shymkent qalasynda PET-ortalyq iske qosyldy.
2023 jyly kelesi PET-ortalyqtaryn iske qosý josparlanýda:
– PIB (Astana)
– UǴO (Astana)
– Aqtóbe qalasynda.
2022 jyly Qazaqstan Respýblikasynda onkologiialyq aýrýlarmen kúres jónindegi 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan Keshendi jospardy iske asyrýdy aiaqtaýdy eskere otyryp, QR DSM «Qazaqstan Respýblikasynyń densaýlyq saqtaýdy damytýdyń 2026 jylǵa deiingi tujyrymdamasyn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń 2022 jylǵy 24 qarashadaǵy №945 (damý Tujyrymdamasy) qaýlysymen, QazOjRǴZI-ǵa 2023 jylǵy sáýirge deiin 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan onkologiialyq aýrýlarmen kúres, oǵan sáikes el halqyna onkologiialyq kómekti jetildirýdiń odan ári perspektivalary qalyptastyrylatyn bolady.
Anyqtama: Elimizdiń eresek turǵyndaryna onkologiialyq kómekti kelesi respýblikalyq uiymdar júzege asyrady:
• «Qazaq onkologiia jáne radiologiia ǵylymi-zertteý institýty» AQ (QazOjRǴZI),
• «Ulttyq ǵylymi onkologiialyq ortalyq» AQ (UǴOO),
• 16 onkologiialyq dispanserler/ortalyqtar,
• 5 kópbeiindi statsionarlar janyndaǵy onkologiialyq bólimsheler (Aqtóbe qalasy, M. Ospanov atyndaǵy BMQMÝ janyndaǵy onkologiia bólimshesi, Jezqazǵan qalasynyń ortalyq aýrýhanasy janyndaǵy onkologiialyq bólimshe, Aqmola oblysy – MOB quramyndaǵy bólimshe, Túrkistan oblysy – Túrkistan oblystyq kópbeiindi aýrýhanasy quramyndaǵy onkologiia bólimshesi, SQO – kópbeiindi aýrýhanasy janyndaǵy onkologiialyq bólimshe).
Qazirgi ýaqytta radiatsiialyq onkologiianyń joǵary tehnologiialyq ortalyqtary Almaty, Astana (+»Úmit» Tomoterapiia ortalyǵy), Aqtóbe, Semei, Qaraǵandy, Pavlodar, Aqtaý, Óskemen, Shymkent jáne QazOjRǴZI (+Tomoterapiia ortalyǵy) qalalarynda jumys isteidi. Kómektiń bul deńgeii keshendi jospardy iske asyrý sheńberinde de belsendi damyp, jetildirilýde.
Derekkóz: Qazaq onkologiia jáne radiologiia ǴZI-dyń baspasóz-qyzmeti.
