Kaspii teńizindegi tereńdetý jobasyn qoǵamdyq monitoring baqylaidy, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Bul týraly atalǵan jobany Atyraý oblysynda Ekologiia, geologiia jáne tabiǵi resýrstar ministrligi, NCOC kompaniiasy, ekologiia, biologiia, geografiia salasyndaǵy ǵalymdar men sarapshylarynyń dóńgelek ústeli kezinde belgili boldy. Qoǵamdyq monitoring tobyna jergilikti ekologtar, ǵalymdar men ekobelsendiler kirdi.
Kaspii teńizindegi tereńdetý jobasymen tanysý úshin óńirge Ekologiialyq retteý jáne baqylaý komitetiniń tóraǵasy Zulfuhar Joldasov pen Balyq sharýashylyǵy komitetiniń tóraǵasy Nariman Júnisov jumys saparymen keldi. Olar sapar aiasynda ǵalymdarmen, qoǵam belsendilerimen birge munai kompaniiasy jobany júzege asyratyn aýmaǵyn aralady.
«Gidrologiia, ihtiologiia salasyndaǵy ǵalymdar jobamen ashyq túrde tanysyp jatyr. Qoǵam ókilderine de kórsettik. Aita ketetini, tereńdetý jumystary jańa baǵyttarda emes, qoldanystaǵy keme joldarynda, 29 sharshy kilometr aýmaqta ǵana júrmek. Bul teńizdiń soltústik-shyǵys aimaǵynyń 0,03%-y ǵana. Sol sebepten, balyqtar migratsiiasyna, qustar arealyna qatty áseri bolmaidy. Al az kólemdegi zalaldy kompaniiaǵa ótetý ádistemeleri qarastyrylǵan. Teńiz sýynyń lailanýyn azaitý úshin jańa tehnologiialar qoldanady. Biz jobany turaqty baqylaýda ustaimyz», - dedi Zulfuhar Joldasov.
«NCOC kompaniiasynyń jumystary teńiz boiynsha 5 aralda júrgiziledi. Teńiz deńgeiiniń tómendep ketýi araldar arasyndaǵy kemelerdiń qozǵalysyna, tasymal, apattyq qutqarý jumystaryna keri áserin tigizip otyr. Sondyqtan, teńizdegi tek keme joldaryn ǵana tereńdetpekpiz. Eshqandai kanal salý jospary joq. Al tereńdetý – Kaspii teńizindegi kúndelikti jumys. Keme joldary ár ýaqytta tereńdetilip otyrǵan. Odan ekologiiaǵa qaýip joq. Degenmen, ekologiialyq áserdi baqylaý úshin turaqty túrde óndiristik monitoring júrgizemiz. Jaýapkershilikti túsinip otyrmyz», - dedi kompaniia bas direktorynyń orynbasary Ermek Marabaev.
Biologiia ǵylymdarynyń doktory Elena Krýpa tereńdetý jumysy kezinde sýdyń lailanýy teńizdegi organizmderge ýaqytsha ǵana áser etetinin alǵa tartty. Munyń teńiz deńgeiine ziiany bolmaidy.
«Kaspii ekojúiesi qalpyna kelý qabiletine ie. Teńiz organizmderiniń qorektik bazasyna keler bolsaq, fitoplanktondar teńiz tabanyn tereńdetý áserinen bolǵan lailaný ketip, tunyqtalǵannan keiin birden ornyna keledi. Bir aidan soń zooflanktondar, odan soń makrozoobentos qalypqa keledi. Al jobany Kaspii teńizi deńgeii dinamikasymen bailanystyrýǵa bolmaidy. Sebebi kanal salynaiyn dep jatqan joq. Teńiz deńgeiine Jaiyq pen Edil ózenderiniń aǵys kólemi men klimattyq faktorlar áser etedi», - deidi ǵalym.
Al biologiia ǵylymdarynyń doktory, ihtiolog Asqarbai Kamelovtiń aitýynsha, balyqtar migratsiiasyna jobanyń áseri joq.
«Kaspiidegi bekire balyqtary eki jaǵdaida, iaǵni ýyldyryq shashý jáne azyq izdeý úshin kóship-qonady. Ýyldyryq shashý kezinde teńizdiń barlyq akvatoriiasy boiynsha emes, tek jaǵalaý aimaǵynda migratsiia jasaidy. Iaǵni, bul kezeńde olar tereńdetý jobasy júzege asatyn aimaqtyń áserine ushyramaidy. Al qorek izdegende kóbine soltústik aimaqtaǵy taiaz jerlerge barady. Sondyqtan migratsiiaǵa atalǵan jobanyń áseri bolmaidy», - dedi ol.
