كاسپيي تەڭٸزٸندەگٸ تەرەڭدەتۋ جوباسىن قوعامدىق مونيتورينگ باقىلايدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
بۇل تۋرالى اتالعان جوبانى اتىراۋ وبلىسىندا ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸ, NCOC كومپانيياسى, ەكولوگييا, بيولوگييا, گەوگرافييا سالاسىنداعى عالىمدار مەن ساراپشىلارىنىڭ دٶڭگەلەك ٷستەلٸ كەزٸندە بەلگٸلٸ بولدى. قوعامدىق مونيتورينگ توبىنا جەرگٸلٸكتٸ ەكولوگتار, عالىمدار مەن ەكوبەلسەندٸلەر كٸردٸ.
كاسپيي تەڭٸزٸندەگٸ تەرەڭدەتۋ جوباسىمەن تانىسۋ ٷشٸن ٶڭٸرگە ەكولوگييالىق رەتتەۋ جەنە باقىلاۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى زۇلفۇحار جولداسوۆ پەن بالىق شارۋاشىلىعى كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى ناريمان جٷنٸسوۆ جۇمىس ساپارىمەن كەلدٸ. ولار ساپار اياسىندا عالىمدارمەن, قوعام بەلسەندٸلەرٸمەن بٸرگە مۇناي كومپانيياسى جوبانى جٷزەگە اسىراتىن اۋماعىن ارالادى.
«گيدرولوگييا, يحتيولوگييا سالاسىنداعى عالىمدار جوبامەن اشىق تٷردە تانىسىپ جاتىر. قوعام ٶكٸلدەرٸنە دە كٶرسەتتٸك. ايتا كەتەتٸنٸ, تەرەڭدەتۋ جۇمىستارى جاڭا باعىتتاردا ەمەس, قولدانىستاعى كەمە جولدارىندا, 29 شارشى كيلومەتر اۋماقتا عانا جٷرمەك. بۇل تەڭٸزدٸڭ سولتٷستٸك-شىعىس ايماعىنىڭ 0,03%-ى عانا. سول سەبەپتەن, بالىقتار ميگراتسيياسىنا, قۇستار ارەالىنا قاتتى ەسەرٸ بولمايدى. ال از كٶلەمدەگٸ زالالدى كومپانيياعا ٶتەتۋ ەدٸستەمەلەرٸ قاراستىرىلعان. تەڭٸز سۋىنىڭ لايلانۋىن ازايتۋ ٷشٸن جاڭا تەحنولوگييالار قولدانادى. بٸز جوبانى تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستايمىز», - دەدٸ زۇلفۇحار جولداسوۆ.
«NCOC كومپانيياسىنىڭ جۇمىستارى تەڭٸز بويىنشا 5 ارالدا جٷرگٸزٸلەدٸ. تەڭٸز دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەپ كەتۋٸ ارالدار اراسىنداعى كەمەلەردٸڭ قوزعالىسىنا, تاسىمال, اپاتتىق قۇتقارۋ جۇمىستارىنا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزٸپ وتىر. سوندىقتان, تەڭٸزدەگٸ تەك كەمە جولدارىن عانا تەرەڭدەتپەكپٸز. ەشقانداي كانال سالۋ جوسپارى جوق. ال تەرەڭدەتۋ – كاسپيي تەڭٸزٸندەگٸ كٷندەلٸكتٸ جۇمىس. كەمە جولدارى ەر ۋاقىتتا تەرەڭدەتٸلٸپ وتىرعان. ودان ەكولوگيياعا قاۋٸپ جوق. دەگەنمەن, ەكولوگييالىق ەسەردٸ باقىلاۋ ٷشٸن تۇراقتى تٷردە ٶندٸرٸستٸك مونيتورينگ جٷرگٸزەمٸز. جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ تٷسٸنٸپ وتىرمىز», - دەدٸ كومپانييا باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەرمەك ماراباەۆ.
بيولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ەلەنا كرۋپا تەرەڭدەتۋ جۇمىسى كەزٸندە سۋدىڭ لايلانۋى تەڭٸزدەگٸ ورگانيزمدەرگە ۋاقىتشا عانا ەسەر ەتەتٸنٸن العا تارتتى. مۇنىڭ تەڭٸز دەڭگەيٸنە زييانى بولمايدى.
«كاسپيي ەكوجٷيەسٸ قالپىنا كەلۋ قابٸلەتٸنە يە. تەڭٸز ورگانيزمدەرٸنٸڭ قورەكتٸك بازاسىنا كەلەر بولساق, فيتوپلانكتوندار تەڭٸز تابانىن تەرەڭدەتۋ ەسەرٸنەن بولعان لايلانۋ كەتٸپ, تۇنىقتالعاننان كەيٸن بٸردەن ورنىنا كەلەدٸ. بٸر ايدان سوڭ زووفلانكتوندار, ودان سوڭ ماكروزووبەنتوس قالىپقا كەلەدٸ. ال جوبانى كاسپيي تەڭٸزٸ دەڭگەيٸ ديناميكاسىمەن بايلانىستىرۋعا بولمايدى. سەبەبٸ كانال سالىنايىن دەپ جاتقان جوق. تەڭٸز دەڭگەيٸنە جايىق پەن ەدٸل ٶزەندەرٸنٸڭ اعىس كٶلەمٸ مەن كليماتتىق فاكتورلار ەسەر ەتەدٸ», - دەيدٸ عالىم.
ال بيولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, يحتيولوگ اسقارباي كامەلوۆتٸڭ ايتۋىنشا, بالىقتار ميگراتسيياسىنا جوبانىڭ ەسەرٸ جوق.
«كاسپييدەگٸ بەكٸرە بالىقتارى ەكٸ جاعدايدا, ياعني ۋىلدىرىق شاشۋ جەنە ازىق ٸزدەۋ ٷشٸن كٶشٸپ-قونادى. ۋىلدىرىق شاشۋ كەزٸندە تەڭٸزدٸڭ بارلىق اكۆاتوريياسى بويىنشا ەمەس, تەك جاعالاۋ ايماعىندا ميگراتسييا جاسايدى. ياعني, بۇل كەزەڭدە ولار تەرەڭدەتۋ جوباسى جٷزەگە اساتىن ايماقتىڭ ەسەرٸنە ۇشىرامايدى. ال قورەك ٸزدەگەندە كٶبٸنە سولتٷستٸك ايماقتاعى تاياز جەرلەرگە بارادى. سوندىقتان ميگراتسيياعا اتالعان جوبانىڭ ەسەرٸ بولمايدى», - دەدٸ ول.
