Fotokollaj: ustinka.kz
Májilis depýtaty Ádil Jubanov memlekettik boryshtyń ósip bara jatqanyna alańdap, biýdjet kiristerin ulǵaitý úshin shuǵyl sharalar qabyldaýdy talap etti, dep habarlaidy Sputnik Qazaqstan.
Depýtattyń aqparatynsha, 2023 jylǵy 1 shildedegi jaǵdai boiynsha memlekettik qaryz 28,5 trln teńgeni quraidy. Respýblikalyq biýdjettiń boryshqa qyzmet kórsetýge arnalǵan shyǵystary 2026 jylǵa qarai 3,5 trln teńgege (barlyq shyǵystyń 14%-i) jetedi. Mundai qarqynmen 2030 jylǵa qarai qaryzǵa qyzmet kórsetý shyǵyndary JIÓ-niń 49%-ine deiin barady.
"Úkimettik boryshtyń ósý qarqyny JIÓ-niń ortasha jyldyq ósý qarqynynan edáýir asyp túsedi. Mysaly, sońǵy 15 jylda úkimettik qaryzdyń ósý qarqyny orta eseppen 28%, al jalpy ishki ónim 15%-ti qurady. Eger jaqyn bolashaqta bul jaǵdaidy túzetý úshin sharalar qabyldanbasa, onda bul bizdiń elimizdiń biýdjetiniń tehnikalyq defoltyna ákelýi ábden múmkin", - dep eskertti Jubanov Premer-ministrge joldaǵan depýtattyq saýalynda.
Aitýynsha, memlekettik qarjyny basqarý tujyrymdamasynda 277 salyq jeńildigi bar ekeni kórsetilgen. 2018-2020 jyldar aralyǵynda shyǵyn 12,9 trln teńgeni qurady. Ekonomikanyń naqty sektoryn damytýǵa basymdyq berilgenimen, jeńildikterdiń eń kóp úlesi qarjy sektoryna tiesili.
"Qazaqstanda qarjy sektorynyń salyq júktemesiniń deńgeii salystyrmaly túrde tómen. Buǵan qosa, bank júiesin memlekettik qoldaý 2010-2020 jyldar aralyǵynda 6,6 trln teńgeni qurady. Salyq salý maqsatynda bul túsimder kiris retinde qarastyrylmaidy, bul bankterge biýdjetke salyq tólemei, aktsionerlerge dividend tóleýge múmkindik beredi", - dedi ol.
Bes jyl ishinde qazaqstandyq bankterdiń tabysy 3 eseden astam ósken.
Sondai-aq, depýtattyń aitýynsha, múmkindigi shekteýli qyzmetkerleri bar jumys berýshilerdi qosylǵan qun salyǵyn tóleýden bosatý boiynsha jeńildikter biýdjet aldyndaǵy mindettemelerin azaitý úshin osy jeńildikterdi teris paidalanýǵa múmkindik beredi. Jeńildikter qabyldanǵan sátten bastap QQS boiynsha bosatylǵan ainalym somasy 16 esege, 2018 jylǵy 5,4 mlrd teńgeden 2021 jyly 86,2 mlrd teńgege deiin ulǵaiǵan.
"Salyq kodeksinde salyq salý ádildigi qaǵidatyna qaishy keletin jeke sipattaǵy jeńildikter kózdelgen normalar da bar. Mysaly, "Problemalyq kreditter qory" AQ jáne "Nazarbaev Fund" jeke qory korporativtik tabys salyǵyn tóleýden bosatylǵan", - deidi Jubanov.
Sonymen qatar "MEGA" SOO jelisi, dári-dármekti importtaityn jáne ony qymbatqa satatyn farmatsevtikalyq kompaniialar da salyq jeńildigin paidalanady. Negizinen kólikti qurastyrýmen ainalysatyn Hyundai Trans Kazakhstan da QQS-nyń nóldik mólsherlemesin paidalanady. Al Ózbekstan biýdjetine 25 mln dollar salyq tólegen. Sondai-aq kompaniia 2015 jyldan beri memleketten 160 mlrd teńgeden astam sýbsidiia alǵan.
Jubanov eksporttaýshylardy qosylǵan qun salyǵyn óteý arqyly sýbsidiialaý kezinde de kóptegen másele bar ekenin málimdedi.
Aitýynsha, QQS-ny qaitarý shikizat eksporttaýshylaryn elimizde óndiristi damytýǵa yntalandyrmaidy. Osy rette depýtat 2005-2021 jyldar aralyǵynda 543 mlrd teńge somasyna qosylǵan qun salyǵyn qaitarǵan jáne birde-bir daiyn ónim zaýytyn salmaǵan Qazaqmys korporatsiiasyn mysalǵa keltirdi.
Osyǵan bailanysty májilis depýtattary birneshe usynys engizdi:
• taiaý jyldary respýblikalyq biýdjettiń tehnikalyq defoltyn boldyrmaý úshin biýdjettiń kiris bóligin ulǵaitý jóninde shuǵyl sharalar qabyldaý;
• qoldanystaǵy salyq jeńildikterine, sýbsidiialarǵa jáne basqa da preferentsiialarǵa, onyń ishinde QQS boiynsha túgendeý júrgizý, keiinnen olardy pasporttaý praktikasyn engizý;
• bolashaqta salyq jeńildikteriniń tiimdiligin júieli negizde baǵalaý, olardy odan ári qoldanýdyń oryndylyǵy týraly sheshimder ázirleý;
• ekinshi deńgeili bankterdiń shyǵystardy shegerimge jatqyzý tásilderin jetildirý;
• óńdeýshi kásiporyndar men daiyn ónim óndirýshilerge preferentsiialar, salyq jeńildikteri men artyqshylyqtar berý;
• Salyq kodeksinen jeke sipattaǵy jeńildikter bildiretin barlyq normany alyp tastaý.
