فوتوكوللاج: ustinka.kz
مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەدٸل جۇبانوۆ مەملەكەتتٸك بورىشتىڭ ٶسٸپ بارا جاتقانىنا الاڭداپ, بيۋدجەت كٸرٸستەرٸن ۇلعايتۋ ٷشٸن شۇعىل شارالار قابىلداۋدى تالاپ ەتتٸ, دەپ حابارلايدى Sputnik قازاقستان.
دەپۋتاتتىڭ اقپاراتىنشا, 2023 جىلعى 1 شٸلدەدەگٸ جاعداي بويىنشا مەملەكەتتٸك قارىز 28,5 ترلن تەڭگەنٸ قۇرايدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ بورىشقا قىزمەت كٶرسەتۋگە ارنالعان شىعىستارى 2026 جىلعا قاراي 3,5 ترلن تەڭگەگە (بارلىق شىعىستىڭ 14%-ٸ) جەتەدٸ. مۇنداي قارقىنمەن 2030 جىلعا قاراي قارىزعا قىزمەت كٶرسەتۋ شىعىندارى جٸٶ-نٸڭ 49%-ٸنە دەيٸن بارادى.
"ٷكٸمەتتٸك بورىشتىڭ ٶسۋ قارقىنى جٸٶ-نٸڭ ورتاشا جىلدىق ٶسۋ قارقىنىنان ەدەۋٸر اسىپ تٷسەدٸ. مىسالى, سوڭعى 15 جىلدا ٷكٸمەتتٸك قارىزدىڭ ٶسۋ قارقىنى ورتا ەسەپپەن 28%, ال جالپى ٸشكٸ ٶنٸم 15%-تٸ قۇرادى. ەگەر جاقىن بولاشاقتا بۇل جاعدايدى تٷزەتۋ ٷشٸن شارالار قابىلدانباسا, وندا بۇل بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ بيۋدجەتٸنٸڭ تەحنيكالىق دەفولتىنا ەكەلۋٸ ەبدەن مٷمكٸن", - دەپ ەسكەرتتٸ جۇبانوۆ پرەمەر-مينيسترگە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا.
ايتۋىنشا, مەملەكەتتٸك قارجىنى باسقارۋ تۇجىرىمداماسىندا 277 سالىق جەڭٸلدٸگٸ بار ەكەنٸ كٶرسەتٸلگەن. 2018-2020 جىلدار ارالىعىندا شىعىن 12,9 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى. ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن دامىتۋعا باسىمدىق بەرٸلگەنٸمەن, جەڭٸلدٸكتەردٸڭ ەڭ كٶپ ٷلەسٸ قارجى سەكتورىنا تيەسٸلٸ.
"قازاقستاندا قارجى سەكتورىنىڭ سالىق جٷكتەمەسٸنٸڭ دەڭگەيٸ سالىستىرمالى تٷردە تٶمەن. بۇعان قوسا, بانك جٷيەسٸن مەملەكەتتٸك قولداۋ 2010-2020 جىلدار ارالىعىندا 6,6 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى. سالىق سالۋ ماقساتىندا بۇل تٷسٸمدەر كٸرٸس رەتٸندە قاراستىرىلمايدى, بۇل بانكتەرگە بيۋدجەتكە سالىق تٶلەمەي, اكتسيونەرلەرگە ديۆيدەند تٶلەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ", - دەدٸ ول.
بەس جىل ٸشٸندە قازاقستاندىق بانكتەردٸڭ تابىسى 3 ەسەدەن استام ٶسكەن.
سونداي-اق, دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ قىزمەتكەرلەرٸ بار جۇمىس بەرۋشٸلەردٸ قوسىلعان قۇن سالىعىن تٶلەۋدەن بوساتۋ بويىنشا جەڭٸلدٸكتەر بيۋدجەت الدىنداعى مٸندەتتەمەلەرٸن ازايتۋ ٷشٸن وسى جەڭٸلدٸكتەردٸ تەرٸس پايدالانۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. جەڭٸلدٸكتەر قابىلدانعان سەتتەن باستاپ ققس بويىنشا بوساتىلعان اينالىم سوماسى 16 ەسەگە, 2018 جىلعى 5,4 ملرد تەڭگەدەن 2021 جىلى 86,2 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايعان.
"سالىق كودەكسٸندە سالىق سالۋ ەدٸلدٸگٸ قاعيداتىنا قايشى كەلەتٸن جەكە سيپاتتاعى جەڭٸلدٸكتەر كٶزدەلگەن نورمالار دا بار. مىسالى, "پروبلەمالىق كرەديتتەر قورى" اق جەنە "Nazarbaev Fund" جەكە قورى كورپوراتيۆتٸك تابىس سالىعىن تٶلەۋدەن بوساتىلعان", - دەيدٸ جۇبانوۆ.
سونىمەن قاتار "MEGA" سوو جەلٸسٸ, دەرٸ-دەرمەكتٸ يمپورتتايتىن جەنە ونى قىمباتقا ساتاتىن فارماتسەۆتيكالىق كومپانييالار دا سالىق جەڭٸلدٸگٸن پايدالانادى. نەگٸزٸنەن كٶلٸكتٸ قۇراستىرۋمەن اينالىساتىن Hyundai Trans Kazakhstan دا ققس-نىڭ نٶلدٸك مٶلشەرلەمەسٸن پايدالانادى. ال ٶزبەكستان بيۋدجەتٸنە 25 ملن دوللار سالىق تٶلەگەن. سونداي-اق كومپانييا 2015 جىلدان بەرٸ مەملەكەتتەن 160 ملرد تەڭگەدەن استام سۋبسيدييا العان.
جۇبانوۆ ەكسپورتتاۋشىلاردى قوسىلعان قۇن سالىعىن ٶتەۋ ارقىلى سۋبسيدييالاۋ كەزٸندە دە كٶپتەگەن مەسەلە بار ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ.
ايتۋىنشا, ققس-نى قايتارۋ شيكٸزات ەكسپورتتاۋشىلارىن ەلٸمٸزدە ٶندٸرٸستٸ دامىتۋعا ىنتالاندىرمايدى. وسى رەتتە دەپۋتات 2005-2021 جىلدار ارالىعىندا 543 ملرد تەڭگە سوماسىنا قوسىلعان قۇن سالىعىن قايتارعان جەنە بٸردە-بٸر دايىن ٶنٸم زاۋىتىن سالماعان قازاقمىس كورپوراتسيياسىن مىسالعا كەلتٸردٸ.
وسىعان بايلانىستى مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى بٸرنەشە ۇسىنىس ەنگٸزدٸ:
• تاياۋ جىلدارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ تەحنيكالىق دەفولتىن بولدىرماۋ ٷشٸن بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸس بٶلٸگٸن ۇلعايتۋ جٶنٸندە شۇعىل شارالار قابىلداۋ;
• قولدانىستاعى سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸنە, سۋبسيدييالارعا جەنە باسقا دا پرەفەرەنتسييالارعا, ونىڭ ٸشٸندە ققس بويىنشا تٷگەندەۋ جٷرگٸزۋ, كەيٸننەن ولاردى پاسپورتتاۋ پراكتيكاسىن ەنگٸزۋ;
• بولاشاقتا سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن جٷيەلٸ نەگٸزدە باعالاۋ, ولاردى ودان ەرٸ قولدانۋدىڭ ورىندىلىعى تۋرالى شەشٸمدەر ەزٸرلەۋ;
• ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردٸڭ شىعىستاردى شەگەرٸمگە جاتقىزۋ تەسٸلدەرٸن جەتٸلدٸرۋ;
• ٶڭدەۋشٸ كەسٸپورىندار مەن دايىن ٶنٸم ٶندٸرۋشٸلەرگە پرەفەرەنتسييالار, سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸ مەن ارتىقشىلىقتار بەرۋ;
• سالىق كودەكسٸنەن جەكە سيپاتتاعى جەڭٸلدٸكتەر بٸلدٸرەتٸن بارلىق نورمانى الىپ تاستاۋ.
