Foto:gov.kz
Búgin Májilis otyrysynda QR premer-ministri Oljas Bektenovke depýtattyq saýal kelip tústi. Onda Jetibai, Shetpe, Maiqaiyń, Sátbaev, Hromtaý, Irgeli jáne óńirlerdegi basqa da kentterdiń ainalasyndaǵy karerlerdiń ekologiialyq jáne tehnogendik problemalaryn týraly májilismen Edil Jańbyrshin aitty, -dep habarlaidy ult.kz.
Depýtattyń bergen málimetteri boiynsha elimizde jalpy jumys istep turǵan karerler sany – 4784 bolsa, jumys istemei turǵany – 1371 eken. Rekýltivatsiiadan ótkenderi – 610, al rekýltivatsiia júrgizilmegen karerler – 694.
Edil Jańbyrshin óz sózinde 5 problemany kóterdi:
Birinshi. Eldi-mekenderdiń ainalasyn damytýdy aitpaǵanda, jer bederi eroziiaǵa ushyrap, karerlerden taraǵan shań-topyraq aýyl sharýashylyǵyna ziian keltirip otyr. Jalpy, elimizdegi karerlerdiń territoriiasy – 224 myń sharshy km-di quraidy. Bul Frantsiianyń teń jarty territoriiasyna para-par aýmaq.
Ekinshi. Elimizdegi karerlerde tehnikalyq qaýipsizdik sharalary tipti saqtalmai otyr. Mysaly, 2018 jyly «Altyntaý Kókshetaý» jáne 2021 jyly Qostanai oblysyndaǵy «Kacharskii» karerlerinde massivtiń opyrylý saldarynan eki adam qaza tapty. Shahtinsk qalasynyń mańyndaǵy karerdiń kesirinen oblystyq mańyzy bar jol buzylǵan jáne áli kúnge deiin jóndilmegen.
Úshinshi. Kóptegen kásiporyndar paidany taýyp, karerlerdi ashyq-shashyq kúiinde tastap, rekýltivatsiia jumystaryn memlekettiń moinyna ilip ketken. Oǵan dálel Mańǵystaýdaǵy Jetibai kentiniń ainalasyndaǵy ulý-tas karerleri. Sonda zańmen qaralǵan rekýltivatsiia jasaý úshin qarjy jinaqtaityn taratý qoryndaǵy qarjy nege kezinde jinaqtalmady? Tiisti memlekettik organdar bul máseleleni nege qadaǵalamaǵan? Oǵan qosa, Keńes Odaǵynan qalǵan karerlerdi rekýltivatsiialaý áli kúnge deiin tolyq sheshimin tappai otyr.
Tórtinshi. Karerlerdiń tastaryn mólsherden tys tiegen aýyr kólikter asfalt joldarǵa zalal keltirip otyr. Biýdjettiń milliardtaǵan qarjysyna salynǵan jap-jańa joldar merziminen buryn isten shyǵýda. Kólik inspektsiiasy nege olardy tártipke salmaidy?
Besinshi. Mańǵystaý oblysyndaǵy Shetpe kentiniń janynda ornalasqan 30-ǵa jýyq qiyrshyq tas shyǵaratyn karerler, Qarataýdy úlken qýatpen jarýda. Sonyń saldarynan oidaǵy kenttiń ústin birneshe jyl shań basýda. Úilerdiń qabyrǵalary jarylǵan. Burynǵy bulaqtardyń kózi jabylǵan. Bul másele halyq arasynda narazylyq týdyrýda.
"Prezident osy máseleni retteńder dep 2022 jyly tapsyrma bergen, biraq nátije joq. Sonda jergilikti kásipkerlerge ýprava joq pa? Álde jergilikti quzyrly jáne quqyq qorǵaý organdary olardy qorǵashtap, ádeii kórmei otyr ma?" -degen depýtat joǵaryda aitylǵan problemalardyń sebebi qaidan týyndady degen saýal qoidy.
Onyń aitýynsha 2017 jyly «Jer qoinaýy jáne jer qoinaýyn paidalaný týraly» Kodekske ózgerister enip, keńinen taralǵan kendik emes qatty qazba bailyqtardy igerýge qatysty quzyretter jergilikti atqarýshy bilikke berildi. Sonyń saldarynan qazir óńirde ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly isterdi qaraýǵa ne ókilettik, ne maman joq. Iaǵni, jer qoinaýyn igerýshilerdiń beretin esepteri men málimetteriniń senimdiligi kúmándi. Sondai-aq, mineraldyq-shikizat bazasynyń jai-kúii, memlekettik esepke alýdyń shynailyǵy úlken suraq týdyryp otyr. Esep durys bolmasa, basqarý tiimsiz. Árkim oiyna kelgenin jasap jatyr.
"2017 jylǵy tiimsiz sheshimder men zańǵa ózgerister jer qoinaýyn paidalanýshylarǵa degen memleket tarapynan baqylaýdy álsiretti. Kezinde memlekettik baqylaý Geologiia komitetiniń óńiraralyq geologiia basqarmalaryna júktelgen bolatyn. Tipti zańnamalarǵa ózgerister enip, erekshe qorǵalatyn tabiǵi aýmaqtardan qatty qazba bailyqtardy barlaýǵa 60-tan astam ruqsat berilgen. Bizge taza ekojúie mańyzdy ma, álde oligarhtardy baiytý mańyzdy ma? Sonymen qatar, sol kezdegi Kodekske engen ózgerister Geologiia Komitetiniń quzyretin shektep tastaǵan", -dep otyr E. Jańbyrshin.
Májilis depýtaty Úkimet basshysyna kelesi saýaldardy joldady:
1. Geologiia komitetiniń óńiraralyq departamentterine jer qoinaýyn paidalaný jónindegi operatsiialardy memleket tarapynan baqylaý quzyreti qaita berilsin. Sonymen qatar paidaly qazbalardy barlaý jáne óndirý kezinde jer qoinaýyn utymdy jáne keshendi paidalanýdyń biryńǵai Erejeleri jasaqtalsyn.
2. Erekshe qorǵalatyn aýmaqtarda barlaýǵa berilgen ruqsattarǵa qatysty naqty sheshimder qabyldansyn.
3. Karerler rekýltivatsiiasynyń Jol kartasy jasaqtalsyn. Ken igerýshilerdiń taratý qoryna qarjy aýdarylýy tekserilip, rekýltivatsiia jumystary qatań baqylaýǵa alynsyn. Iesiz karerlerge qatysty júieli sheshimder qabyldansyn.
4. Karerlerde taza tehnologiialar men ádister engizilsin. Mańǵystaý oblysyndaǵy Shetpe kentiniń ainalasyndaǵy karerlerde jańa ádister engizilgenge deiin jarylystar toqtatylsyn nemese karerler alysqa kóshirilsin. Talaptardy oryndamaǵan jer qoinaýyn paidalanýshynyń operatsiiasy zań aiasynda toqtatylsyn.
5. Eldi-meken shetinen kemi 10 km radiýsta jańa karerlerdi ashý toqtatylsyn.
