فوتو:gov.kz
بٷگٸن مەجٸلٸس وتىرىسىندا قر پرەمەر-مينيسترٸ ولجاس بەكتەنوۆكە دەپۋتاتتىق ساۋال كەلٸپ تٷستٸ. وندا جەتٸباي, شەتپە, مايقايىڭ, سەتباەۆ, حرومتاۋ, ٸرگەلٸ جەنە ٶڭٸرلەردەگٸ باسقا دا كەنتتەردٸڭ اينالاسىنداعى كارەرلەردٸڭ ەكولوگييالىق جەنە تەحنوگەندٸك پروبلەمالارىن تۋرالى مەجٸلٸسمەن ەدٸل جاڭبىرشين ايتتى, -دەپ حابارلايدى ult.kz.
دەپۋتاتتىڭ بەرگەن مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا ەلٸمٸزدە جالپى جۇمىس ٸستەپ تۇرعان كارەرلەر سانى – 4784 بولسا, جۇمىس ٸستەمەي تۇرعانى – 1371 ەكەن. رەكۋلتيۆاتسييادان ٶتكەندەرٸ – 610, ال رەكۋلتيۆاتسييا جٷرگٸزٸلمەگەن كارەرلەر – 694.
ەدٸل جاڭبىرشين ٶز سٶزٸندە 5 پروبلەمانى كٶتەردٸ:
بٸرٸنشٸ. ەلدٸ-مەكەندەردٸڭ اينالاسىن دامىتۋدى ايتپاعاندا, جەر بەدەرٸ ەروزيياعا ۇشىراپ, كارەرلەردەن تاراعان شاڭ-توپىراق اۋىل شارۋاشىلىعىنا زييان كەلتٸرٸپ وتىر. جالپى, ەلٸمٸزدەگٸ كارەرلەردٸڭ تەرريتوريياسى – 224 مىڭ شارشى كم-دٸ قۇرايدى. بۇل فرانتسييانىڭ تەڭ جارتى تەرريتوريياسىنا پارا-پار اۋماق.
ەكٸنشٸ. ەلٸمٸزدەگٸ كارەرلەردە تەحنيكالىق قاۋٸپسٸزدٸك شارالارى تٸپتٸ ساقتالماي وتىر. مىسالى, 2018 جىلى «التىنتاۋ كٶكشەتاۋ» جەنە 2021 جىلى قوستاناي وبلىسىنداعى «كاچارسكيي» كارەرلەرٸندە ماسسيۆتٸڭ وپىرىلۋ سالدارىنان ەكٸ ادام قازا تاپتى. شاحتينسك قالاسىنىڭ ماڭىنداعى كارەردٸڭ كەسٸرٸنەن وبلىستىق ماڭىزى بار جول بۇزىلعان جەنە ەلٸ كٷنگە دەيٸن جٶندٸلمەگەن.
ٷشٸنشٸ. كٶپتەگەن كەسٸپورىندار پايدانى تاۋىپ, كارەرلەردٸ اشىق-شاشىق كٷيٸندە تاستاپ, رەكۋلتيۆاتسييا جۇمىستارىن مەملەكەتتٸڭ موينىنا ٸلٸپ كەتكەن. وعان دەلەل ماڭعىستاۋداعى جەتٸباي كەنتٸنٸڭ اينالاسىنداعى ۇلۋ-تاس كارەرلەرٸ. سوندا زاڭمەن قارالعان رەكۋلتيۆاتسييا جاساۋ ٷشٸن قارجى جيناقتايتىن تاراتۋ قورىنداعى قارجى نەگە كەزٸندە جيناقتالمادى? تيٸستٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار بۇل مەسەلەلەنٸ نەگە قاداعالاماعان? وعان قوسا, كەڭەس وداعىنان قالعان كارەرلەردٸ رەكۋلتيۆاتسييالاۋ ەلٸ كٷنگە دەيٸن تولىق شەشٸمٸن تاپپاي وتىر.
تٶرتٸنشٸ. كارەرلەردٸڭ تاستارىن مٶلشەردەن تىس تيەگەن اۋىر كٶلٸكتەر اسفالت جولدارعا زالال كەلتٸرٸپ وتىر. بيۋدجەتتٸڭ ميللياردتاعان قارجىسىنا سالىنعان جاپ-جاڭا جولدار مەرزٸمٸنەن بۇرىن ٸستەن شىعۋدا. كٶلٸك ينسپەكتسيياسى نەگە ولاردى تەرتٸپكە سالمايدى?
بەسٸنشٸ. ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى شەتپە كەنتٸنٸڭ جانىندا ورنالاسقان 30-عا جۋىق قيىرشىق تاس شىعاراتىن كارەرلەر, قاراتاۋدى ٷلكەن قۋاتپەن جارۋدا. سونىڭ سالدارىنان ويداعى كەنتتٸڭ ٷستٸن بٸرنەشە جىل شاڭ باسۋدا. ٷيلەردٸڭ قابىرعالارى جارىلعان. بۇرىنعى بۇلاقتاردىڭ كٶزٸ جابىلعان. بۇل مەسەلە حالىق اراسىندا نارازىلىق تۋدىرۋدا.
"پرەزيدەنت وسى مەسەلەنٸ رەتتەڭدەر دەپ 2022 جىلى تاپسىرما بەرگەن, بٸراق نەتيجە جوق. سوندا جەرگٸلٸكتٸ كەسٸپكەرلەرگە ۋپراۆا جوق پا? ەلدە جەرگٸلٸكتٸ قۇزىرلى جەنە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ولاردى قورعاشتاپ, ەدەيٸ كٶرمەي وتىر ما?" -دەگەن دەپۋتات جوعارىدا ايتىلعان پروبلەمالاردىڭ سەبەبٸ قايدان تۋىندادى دەگەن ساۋال قويدى.
ونىڭ ايتۋىنشا 2017 جىلى «جەر قويناۋى جەنە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكسكە ٶزگەرٸستەر ەنٸپ, كەڭٸنەن تارالعان كەندٸك ەمەس قاتتى قازبا بايلىقتاردى يگەرۋگە قاتىستى قۇزىرەتتەر جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸككە بەرٸلدٸ. سونىڭ سالدارىنان قازٸر ٶڭٸردە ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ٸستەردٸ قاراۋعا نە ٶكٸلەتتٸك, نە مامان جوق. ياعني, جەر قويناۋىن يگەرۋشٸلەردٸڭ بەرەتٸن ەسەپتەرٸ مەن مەلٸمەتتەرٸنٸڭ سەنٸمدٸلٸگٸ كٷمەندٸ. سونداي-اق, مينەرالدىق-شيكٸزات بازاسىنىڭ جاي-كٷيٸ, مەملەكەتتٸك ەسەپكە الۋدىڭ شىنايلىعى ٷلكەن سۇراق تۋدىرىپ وتىر. ەسەپ دۇرىس بولماسا, باسقارۋ تيٸمسٸز. ەركٸم ويىنا كەلگەنٸن جاساپ جاتىر.
"2017 جىلعى تيٸمسٸز شەشٸمدەر مەن زاڭعا ٶزگەرٸستەر جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارعا دەگەن مەملەكەت تاراپىنان باقىلاۋدى ەلسٸرەتتٸ. كەزٸندە مەملەكەتتٸك باقىلاۋ گەولوگييا كوميتەتٸنٸڭ ٶڭٸرارالىق گەولوگييا باسقارمالارىنا جٷكتەلگەن بولاتىن. تٸپتٸ زاڭنامالارعا ٶزگەرٸستەر ەنٸپ, ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردان قاتتى قازبا بايلىقتاردى بارلاۋعا 60-تان استام رۇقسات بەرٸلگەن. بٸزگە تازا ەكوجٷيە ماڭىزدى ما, ەلدە وليگارحتاردى بايىتۋ ماڭىزدى ما? سونىمەن قاتار, سول كەزدەگٸ كودەكسكە ەنگەن ٶزگەرٸستەر گەولوگييا كوميتەتٸنٸڭ قۇزىرەتٸن شەكتەپ تاستاعان", -دەپ وتىر ە. جاڭبىرشين.
مەجٸلٸس دەپۋتاتى ٷكٸمەت باسشىسىنا كەلەسٸ ساۋالداردى جولدادى:
1. گەولوگييا كوميتەتٸنٸڭ ٶڭٸرارالىق دەپارتامەنتتەرٸنە جەر قويناۋىن پايدالانۋ جٶنٸندەگٸ وپەراتسييالاردى مەملەكەت تاراپىنان باقىلاۋ قۇزىرەتٸ قايتا بەرٸلسٸن. سونىمەن قاتار پايدالى قازبالاردى بارلاۋ جەنە ٶندٸرۋ كەزٸندە جەر قويناۋىن ۇتىمدى جەنە كەشەندٸ پايدالانۋدىڭ بٸرىڭعاي ەرەجەلەرٸ جاساقتالسىن.
2. ەرەكشە قورعالاتىن اۋماقتاردا بارلاۋعا بەرٸلگەن رۇقساتتارعا قاتىستى ناقتى شەشٸمدەر قابىلدانسىن.
3. كارەرلەر رەكۋلتيۆاتسيياسىنىڭ جول كارتاسى جاساقتالسىن. كەن يگەرۋشٸلەردٸڭ تاراتۋ قورىنا قارجى اۋدارىلۋى تەكسەرٸلٸپ, رەكۋلتيۆاتسييا جۇمىستارى قاتاڭ باقىلاۋعا الىنسىن. يەسٸز كارەرلەرگە قاتىستى جٷيەلٸ شەشٸمدەر قابىلدانسىن.
4. كارەرلەردە تازا تەحنولوگييالار مەن ەدٸستەر ەنگٸزٸلسٸن. ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى شەتپە كەنتٸنٸڭ اينالاسىنداعى كارەرلەردە جاڭا ەدٸستەر ەنگٸزٸلگەنگە دەيٸن جارىلىستار توقتاتىلسىن نەمەسە كارەرلەر الىسقا كٶشٸرٸلسٸن. تالاپتاردى ورىنداماعان جەر قويناۋىن پايدالانۋشىنىڭ وپەراتسيياسى زاڭ اياسىندا توقتاتىلسىن.
5. ەلدٸ-مەكەن شەتٸنەن كەمٸ 10 كم راديۋستا جاڭا كارەرلەردٸ اشۋ توقتاتىلسىن.
