Búgin QR Premer-Ministri Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda ulttyq ekonomika ministri T. Súleimenov, qarjy ministri Á. Smaiylov jáne Ulttyq bank tóraǵasy D. Aqyshev 2019 jylǵy qańtardaǵy elimizdiń áleýmettik-ekonomikalyq damýynyń jáne respýblikalyq biýdjettiń oryndalýynyń qorytyndylary týraly baiandady.
Ulttyq ekonomika ministri T. Súleimenov esepti kezeńde JIÓ ósimi 2,9% quraǵanyn atap ótti. Ósim tutyný naryǵyndaǵy, sondai-aq ónerkásiptiń óndirýshi sektorlaryndaǵy suranystyń saqtalýymen qamtamasyz etildi.
Ónerkásipte sýsyndar (15,6%), rezeńke jáne plastmassa buiymdary (14,3%), jeńil ónerkásip (17,5%) jáne himiia ónerkásibi (6,6%) óndiristerinde joǵary ósim baiqaldy. Esepti kezeńde taý-ken ónerkásibinde óndiris kólemi 6,8%-ǵa ósti. Ulǵaiý munai óndirýdiń 5,3%-ǵa, tabiǵi gazdyń 6,1%-ǵa jáne tústi metaldar kenderiniń 15,8%-ǵa artýymen bailanysty.
Aýyl sharýashylyǵy salasy turaqty ósim qarqynyn kórsetýde. Óndiris kólemi 3,5%-ǵa ósti. Bul ósim mal sharýashylyǵy óndirisiniń 3,6%-ǵa ulǵaiýy esebinen boldy.
Qyzmet kórsetý salasynyń kórsetkishi 3,6%-ǵa ósti. Kólik salasynda ósim 3,7% qurady.
Saýda-sattyqta 7,5% deńgeiinde aitarlyqtai ósim belgilengen. Bul negizinen gaz, munai, munai ónimderi, qara jáne tústi metall kenderi, jabdyqtar, azyq-túlik taýarlary, sýsyndar jáne t.b. taýarlardyń bólshek jáne kóterme taýar ainalymynyń ulǵaiýymen bailanysty.
Ulttyq bank tóraǵasy D. Aqyshevtyń aitýynsha, 2019 jylǵy qańtarda ailyq infliatsiia 0,5% qurap, jyldyq infliatsiia 5,2% deiin báseńdedi. 14 qańtarda Ulttyq bank 9,25% deńgeiinde bazalyq mólsherlemeni saqtady. Kedergi bolmaǵan jaǵdaida bazalyq mólsherlemeniń aǵymdaǵy deńgeii infliatsiianyń 4-6% jańa dálizdiń ishinde qalyptasýyn qamtamasyz etedi. Jyl basynan bastap teńgeniń dollarǵa qatysty nyǵaiýy baiqalýda. Máselen, 8 aqpandaǵy jaǵdai boiynsha teńge baǵamy jyl basynan beri 1,4%-ǵa nyǵaiyp, bir dollarǵa 378,73 teńgeni qurady. Bul munai naryǵyndaǵy jaǵymdy koniýnktýra jáne Resei rýbliniń nyǵaiýy aiasynda oryn alýda.
D. Aqyshev Qazaqstan Ulttyq bankiniń erkin ózgermeli aiyrbastaý baǵamy rejimin ustanýdy jalǵastyratynyn atap ótti. Ulttyq banktiń valiýta naryǵyndaǵy netto-interventsiialarynyń kólemi 2019 jylǵy qańtarda nólge teń boldy.
Sondai-aq, Ulttyq bank tóraǵasy qarjy naryǵyndaǵy ahýal birtindep jaqsaryp kele jatqanyn atap ótti. Jyl qorytyndysy boiynsha bankterdiń aktivteri 25,2 trln teńgege deiin 4,5%-ǵa ulǵaidy. 90 kúnnen astam merzimi ótken bereshegi bar nesieler qaryz portfeliniń 7,4%-yn qurady. Bir jyl buryn bul kórsetkish 9,3% qurǵan edi. Saqtandyrý uiymdarynyń aktivteri 1 trln teńgege deiin 13%-ǵa ósti. Bul rette saqtandyrý rezervteri 13%-ǵa ulǵaiyp, 520 mlrd teńgeni qurady.
QR qarjy ministri Á. Smaiylov respýblikalyq biýdjettiń atqarylýy týraly baiandady. Esepti aida biýdjettiń barlyq deńgeilerinde kirister artyǵymen oryndaldy. Memlekettik biýdjettiń kiristeri (transfertterdi esepke almaǵanda) eseptilik kezeńniń josparyna qaraǵanda 117,9%-ǵa, respýblikalyq biýdjettiń kiristeri — 112,5%-ǵa, jergilikti biýdjetterdiń kiristeri — 134,6%-ǵa oryndaldy. Memlekettik biýdjettiń kiristeri (transfertterdi esepke almaǵanda) 593 mlrd teńgeni qurady. Ótken jyldyń qańtar aiyndaǵy kórsetkishpen salystyrǵanda olardyń ósý qarqyny 128%-dy qurady. Biýdjetke 130 mlrd teńgege artyq kiris tústi. Respýblikalyq biýdjetke 428 mlrd teńge kiris tústi. Bul jospardan 47,6 mlrd teńgege, al byltyrǵy uqsas kezeńniń kórsetkishinen 129 mlrd teńgege artyq. Ósý qarqyny — 143,1%.
QR qarjy ministrliginiń derekterine sáikes, jospardyń asyra oryndalýy negizinen korporativtik tabys jáne qosymsha qun salyqtary boiynsha qamtamasyz etildi. Jergilikti biýdjeterdiń jeke kiristeri 43 mlrd teńgege artyǵymen oryndalyp, 166 mlrd teńgeni qurady. Asyra oryndalý somasynyń 81%-y nemese 35 mlrd teńgesi salyqtyq túsimderge jatady.
Shyǵystardyń oryndalý paiyzy byltyrǵy jyldyń osyndai kezeńine qaraǵanda joǵary. Memlekettik biýdjet shyǵystary 94%-ǵa (2018 jyldyń 1 aqpanyndaǵy jaǵdai boiynsha — 90,5%), respýblikalyq — 95,3% (91,9%), jergilikti biýdjetter — 92,1%-ǵa (89,4%) atqaryldy. Jergilikti biýdjetterdiń shyǵystary 190 mlrd teńgege igerilgeni atalyp ótti. Óńirlerdiń shottaryndaǵy qaldyqtar 175 mlrd teńgeni qurap, jyl basymen salystyrǵanda eki ese ósti (83 mlrd teńge). Ósý barlyq óńirlerde belgilengen.
Esepti aidy biýdjet qarajatyn igerý úshin uiymdastyrý is-sharalaryn ótkizý kezeńi dep aitýǵa bolady. Biýdjet qarajatyn igerýdegi negizgi faktor — memlekettik satyp alýlar rásimderiniń ońai qoldanylýy. Osyǵan orai memlekettik satyp alýlar rásimderi tolyǵymen elektrondyq formatqa aýystyryldy, bul júieniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge jol ashady.
Qarjy ministrligi salyq jáne keden salalaryndaǵy ákimshilendirýdi ári qarai jaqsartý jumysyn júrgizedi. Memlekettik organdarmen birlesip biýdjet qarajatynyń ýaqytynda jáne tiimdi igerilýin qadaǵalaidy.
Máseleni qaraý qorytyndysyn shyǵara otyryp, Premer-Ministr Baqytjan Saǵyntaev birinshi aidyń qorytyndylary báseńdeý úderisin kórsetkenin atap ótti. Sonymen qatar, jyldyń jaqynda bastalǵanyn eskersek, Úkimet qarqyndy jaqsartý jumystaryn retke keltirýi tiis.
Qurylys sektoryna nazar aýdarý tapsyryldy. Qyzylorda, Soltústik Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Mańǵystaý, Aqmola oblystarynda jáne Astana qalasynda qurylys jumystarynyń kólemi tómendegen. Osyǵan orai óńirlerdiń ákimderine qurylys qarqynynyń qalpyna kelýin qamtamasyz etip, atalǵan jumysty jeke baqylaýǵa alý tapsyryldy.
Budan ózge, óńdeý ónerkásibiniń kólemin ulǵaitý úshin QR Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministrligine Qaraǵandy oblysynyń ákimimen birlesip, óndiris kólemin qalpyna keltirý maqsatynda Arselor Mittal Temirtaý zaýytynda qalpyna keltirý jumystaryn jedeldetý boiynsha operativti qoldaý kórsetý tapsyryldy.
Áleýmettik-ekonomikalyq damýdyń basqa baǵyttarynda eshqandai kedergi joq ekeni atalyp ótti. Osyǵan bailanysty Memleket basshysynyń Úkimettiń keńeitilgen otyrysynda bergen tapsyrmalaryn oryndaý úshin barlyq múmkindikter men qorlar bar. B. Saǵyntaev ekonomikanyń ár salasyna qatysty jumysty jandandyrýdy tapsyrdy.
