بٷگٸن قر پرەمەر-مينيسترٸ باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ ت. سٷلەيمەنوۆ, قارجى مينيسترٸ ە. سمايىلوۆ جەنە ۇلتتىق بانك تٶراعاسى د. اقىشەۆ 2019 جىلعى قاڭتارداعى ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ جەنە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ ورىندالۋىنىڭ قورىتىندىلارى تۋرالى باياندادى.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ ت. سٷلەيمەنوۆ ەسەپتٸ كەزەڭدە جٸٶ ٶسٸمٸ 2,9% قۇراعانىن اتاپ ٶتتٸ. ٶسٸم تۇتىنۋ نارىعىنداعى, سونداي-اق ٶنەركەسٸپتٸڭ ٶندٸرۋشٸ سەكتورلارىنداعى سۇرانىستىڭ ساقتالۋىمەن قامتاماسىز ەتٸلدٸ.
ٶنەركەسٸپتە سۋسىندار (15,6%), رەزەڭكە جەنە پلاستماسسا بۇيىمدارى (14,3%), جەڭٸل ٶنەركەسٸپ (17,5%) جەنە حيمييا ٶنەركەسٸبٸ (6,6%) ٶندٸرٸستەرٸندە جوعارى ٶسٸم بايقالدى. ەسەپتٸ كەزەڭدە تاۋ-كەن ٶنەركەسٸبٸندە ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 6,8%-عا ٶستٸ. ۇلعايۋ مۇناي ٶندٸرۋدٸڭ 5,3%-عا, تابيعي گازدىڭ 6,1%-عا جەنە تٷستٸ مەتالدار كەندەرٸنٸڭ 15,8%-عا ارتۋىمەن بايلانىستى.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى تۇراقتى ٶسٸم قارقىنىن كٶرسەتۋدە. ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 3,5%-عا ٶستٸ. بۇل ٶسٸم مال شارۋاشىلىعى ٶندٸرٸسٸنٸڭ 3,6%-عا ۇلعايۋى ەسەبٸنەن بولدى.
قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىنىڭ كٶرسەتكٸشٸ 3,6%-عا ٶستٸ. كٶلٸك سالاسىندا ٶسٸم 3,7% قۇرادى.
ساۋدا-ساتتىقتا 7,5% دەڭگەيٸندە ايتارلىقتاي ٶسٸم بەلگٸلەنگەن. بۇل نەگٸزٸنەن گاز, مۇناي, مۇناي ٶنٸمدەرٸ, قارا جەنە تٷستٸ مەتالل كەندەرٸ, جابدىقتار, ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى, سۋسىندار جەنە ت.ب. تاۋارلاردىڭ بٶلشەك جەنە كٶتەرمە تاۋار اينالىمىنىڭ ۇلعايۋىمەن بايلانىستى.
ۇلتتىق بانك تٶراعاسى د. اقىشەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2019 جىلعى قاڭتاردا ايلىق ينفلياتسييا 0,5% قۇراپ, جىلدىق ينفلياتسييا 5,2% دەيٸن بەسەڭدەدٸ. 14 قاڭتاردا ۇلتتىق بانك 9,25% دەڭگەيٸندە بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ ساقتادى. كەدەرگٸ بولماعان جاعدايدا بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ اعىمداعى دەڭگەيٸ ينفلياتسييانىڭ 4-6% جاڭا دەلٸزدٸڭ ٸشٸندە قالىپتاسۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ. جىل باسىنان باستاپ تەڭگەنٸڭ دوللارعا قاتىستى نىعايۋى بايقالۋدا. مەسەلەن, 8 اقپانداعى جاعداي بويىنشا تەڭگە باعامى جىل باسىنان بەرٸ 1,4%-عا نىعايىپ, بٸر دوللارعا 378,73 تەڭگەنٸ قۇرادى. بۇل مۇناي نارىعىنداعى جاعىمدى كونيۋنكتۋرا جەنە رەسەي رۋبلٸنٸڭ نىعايۋى اياسىندا ورىن الۋدا.
د. اقىشەۆ قازاقستان ۇلتتىق بانكٸنٸڭ ەركٸن ٶزگەرمەلٸ ايىرباستاۋ باعامى رەجيمٸن ۇستانۋدى جالعاستىراتىنىن اتاپ ٶتتٸ. ۇلتتىق بانكتٸڭ ۆاليۋتا نارىعىنداعى نەتتو-ينتەرۆەنتسييالارىنىڭ كٶلەمٸ 2019 جىلعى قاڭتاردا نٶلگە تەڭ بولدى.
سونداي-اق, ۇلتتىق بانك تٶراعاسى قارجى نارىعىنداعى احۋال بٸرتٸندەپ جاقسارىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ. جىل قورىتىندىسى بويىنشا بانكتەردٸڭ اكتيۆتەرٸ 25,2 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 4,5%-عا ۇلعايدى. 90 كٷننەن استام مەرزٸمٸ ٶتكەن بەرەشەگٸ بار نەسيەلەر قارىز پورتفەلٸنٸڭ 7,4%-ىن قۇرادى. بٸر جىل بۇرىن بۇل كٶرسەتكٸش 9,3% قۇرعان ەدٸ. ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىنىڭ اكتيۆتەرٸ 1 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 13%-عا ٶستٸ. بۇل رەتتە ساقتاندىرۋ رەزەرۆتەرٸ 13%-عا ۇلعايىپ, 520 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى.
قر قارجى مينيسترٸ ە. سمايىلوۆ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ اتقارىلۋى تۋرالى باياندادى. ەسەپتٸ ايدا بيۋدجەتتٸڭ بارلىق دەڭگەيلەرٸندە كٸرٸستەر ارتىعىمەن ورىندالدى. مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸستەرٸ (ترانسفەرتتەردٸ ەسەپكە الماعاندا) ەسەپتٸلٸك كەزەڭنٸڭ جوسپارىنا قاراعاندا 117,9%-عا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸستەرٸ — 112,5%-عا, جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەردٸڭ كٸرٸستەرٸ — 134,6%-عا ورىندالدى. مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸستەرٸ (ترانسفەرتتەردٸ ەسەپكە الماعاندا) 593 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. ٶتكەن جىلدىڭ قاڭتار ايىنداعى كٶرسەتكٸشپەن سالىستىرعاندا ولاردىڭ ٶسۋ قارقىنى 128%-دى قۇرادى. بيۋدجەتكە 130 ملرد تەڭگەگە ارتىق كٸرٸس تٷستٸ. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 428 ملرد تەڭگە كٸرٸس تٷستٸ. بۇل جوسپاردان 47,6 ملرد تەڭگەگە, ال بىلتىرعى ۇقساس كەزەڭنٸڭ كٶرسەتكٸشٸنەن 129 ملرد تەڭگەگە ارتىق. ٶسۋ قارقىنى — 143,1%.
قر قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ دەرەكتەرٸنە سەيكەس, جوسپاردىڭ اسىرا ورىندالۋى نەگٸزٸنەن كورپوراتيۆتٸك تابىس جەنە قوسىمشا قۇن سالىقتارى بويىنشا قامتاماسىز ەتٸلدٸ. جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتەردٸڭ جەكە كٸرٸستەرٸ 43 ملرد تەڭگەگە ارتىعىمەن ورىندالىپ, 166 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. اسىرا ورىندالۋ سوماسىنىڭ 81%-ى نەمەسە 35 ملرد تەڭگەسٸ سالىقتىق تٷسٸمدەرگە جاتادى.
شىعىستاردىڭ ورىندالۋ پايىزى بىلتىرعى جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭٸنە قاراعاندا جوعارى. مەملەكەتتٸك بيۋدجەت شىعىستارى 94%-عا (2018 جىلدىڭ 1 اقپانىنداعى جاعداي بويىنشا — 90,5%), رەسپۋبليكالىق — 95,3% (91,9%), جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەر — 92,1%-عا (89,4%) اتقارىلدى. جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەردٸڭ شىعىستارى 190 ملرد تەڭگەگە يگەرٸلگەنٸ اتالىپ ٶتتٸ. ٶڭٸرلەردٸڭ شوتتارىنداعى قالدىقتار 175 ملرد تەڭگەنٸ قۇراپ, جىل باسىمەن سالىستىرعاندا ەكٸ ەسە ٶستٸ (83 ملرد تەڭگە). ٶسۋ بارلىق ٶڭٸرلەردە بەلگٸلەنگەن.
ەسەپتٸ ايدى بيۋدجەت قاراجاتىن يگەرۋ ٷشٸن ۇيىمداستىرۋ ٸس-شارالارىن ٶتكٸزۋ كەزەڭٸ دەپ ايتۋعا بولادى. بيۋدجەت قاراجاتىن يگەرۋدەگٸ نەگٸزگٸ فاكتور — مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋلار رەسٸمدەرٸنٸڭ وڭاي قولدانىلۋى. وسىعان وراي مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋلار رەسٸمدەرٸ تولىعىمەن ەلەكتروندىق فورماتقا اۋىستىرىلدى, بۇل جٷيەنٸڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جول اشادى.
قارجى مينيسترلٸگٸ سالىق جەنە كەدەن سالالارىنداعى ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸ ەرٸ قاراي جاقسارتۋ جۇمىسىن جٷرگٸزەدٸ. مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن بٸرلەسٸپ بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ۋاقىتىندا جەنە تيٸمدٸ يگەرٸلۋٸن قاداعالايدى.
مەسەلەنٸ قاراۋ قورىتىندىسىن شىعارا وتىرىپ, پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ بٸرٸنشٸ ايدىڭ قورىتىندىلارى بەسەڭدەۋ ٷدەرٸسٸن كٶرسەتكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سونىمەن قاتار, جىلدىڭ جاقىندا باستالعانىن ەسكەرسەك, ٷكٸمەت قارقىندى جاقسارتۋ جۇمىستارىن رەتكە كەلتٸرۋٸ تيٸس.
قۇرىلىس سەكتورىنا نازار اۋدارۋ تاپسىرىلدى. قىزىلوردا, سولتٷستٸك قازاقستان, باتىس قازاقستان, ماڭعىستاۋ, اقمولا وبلىستارىندا جەنە استانا قالاسىندا قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كٶلەمٸ تٶمەندەگەن. وسىعان وراي ٶڭٸرلەردٸڭ ەكٸمدەرٸنە قۇرىلىس قارقىنىنىڭ قالپىنا كەلۋٸن قامتاماسىز ەتٸپ, اتالعان جۇمىستى جەكە باقىلاۋعا الۋ تاپسىرىلدى.
بۇدان ٶزگە, ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ كٶلەمٸن ۇلعايتۋ ٷشٸن قر يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلٸگٸنە قاراعاندى وبلىسىنىڭ ەكٸمٸمەن بٸرلەسٸپ, ٶندٸرٸس كٶلەمٸن قالپىنا كەلتٸرۋ ماقساتىندا ارسەلور ميتتال تەمٸرتاۋ زاۋىتىندا قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارىن جەدەلدەتۋ بويىنشا وپەراتيۆتٸ قولداۋ كٶرسەتۋ تاپسىرىلدى.
ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ باسقا باعىتتارىندا ەشقانداي كەدەرگٸ جوق ەكەنٸ اتالىپ ٶتتٸ. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ٷشٸن بارلىق مٷمكٸندٸكتەر مەن قورلار بار. ب. ساعىنتاەۆ ەكونوميكانىڭ ەر سالاسىنا قاتىستى جۇمىستى جانداندىرۋدى تاپسىردى.
