AQSh-ta bir top depýtat Qytaida túrmede otyrǵan uiǵyr ǵalymy Ilham Tohtidiń kandidatýrasyn beibitshilik salasyndaǵy Nobel syilyǵyna usyndy. Respýblikashyl senator Mark Rýbio men Vermont shtatynan sailanǵan táýelsiz senator Berni Sanders kongress janynda jumys isteitin Qytai jónindegi qospartiialy atqarý komissiiasynyń Tohtidiń kandidatýrasy týraly hatyna qol qoidy.
"Bul usynys dál ýaqytynda jasaldy deýge kelmeidi. Sebebi, Qytai úkimeti men kommýnistik partiiasy adam quqyǵyn óreskel buzýyn toqtatpai otyr. Onyń ústine bir mililonnan astam uiǵyr men musylman etnikalyq az ulttar ókilderi "saiasi qaita oqytý lagerlerine" jabylǵan" dedi Mark Rýbio.
"Komitet Ilham Tohtidiń uiǵyrlar men qytailar arasyndaǵy etnikalyq kelisim men túsinistikke beibit túrde qoldaý kórsetý talpynysyn moiyndaidy" dedi ol.
Nobel komitetiniń tóraǵasy Berit Reiss-Andersenniń jáne komitet músheleriniń atyna jazylǵan hatta kongresmender "Biz 2019 jyly komitetti Qytaidaǵy adam quqyqtary men beibitshilik jolynda zorlyq-zombylyqsyz kúrestiń kórinisine ainalǵan Tohtiden artyq eshkim moiyndatqan joq dep sanaimyz" deidi.
Tohti 2014 jyldyń qyrkúieginde "separatizm" aiybymen ómir boiy túrmede otyrý jazasyna kesilgen. 49 jastaǵy ǵalym dáristerinde aitqan pikirleri jáne suhbattarynda Qytai biliginiń Shyńjań ólkesindegi musylman uiǵyrlarǵa qatysty saiasatyn synaǵany úshin sottalǵan.
