اقش-تا بٸر توپ دەپۋتات قىتايدا تٷرمەدە وتىرعان ۇيعىر عالىمى يلحام توحتيدٸڭ كانديداتۋراسىن بەيبٸتشٸلٸك سالاسىنداعى نوبەل سىيلىعىنا ۇسىندى. رەسپۋبليكاشىل سەناتور مارك رۋبيو مەن ۆەرمونت شتاتىنان سايلانعان تەۋەلسٸز سەناتور بەرني ساندەرس كونگرەسس جانىندا جۇمىس ٸستەيتٸن قىتاي جٶنٸندەگٸ قوسپارتييالى اتقارۋ كوميسسيياسىنىڭ توحتيدٸڭ كانديداتۋراسى تۋرالى حاتىنا قول قويدى.
"بۇل ۇسىنىس دەل ۋاقىتىندا جاسالدى دەۋگە كەلمەيدٸ. سەبەبٸ, قىتاي ٷكٸمەتٸ مەن كوممۋنيستٸك پارتيياسى ادام قۇقىعىن ٶرەسكەل بۇزۋىن توقتاتپاي وتىر. ونىڭ ٷستٸنە بٸر ميليلوننان استام ۇيعىر مەن مۇسىلمان ەتنيكالىق از ۇلتتار ٶكٸلدەرٸ "ساياسي قايتا وقىتۋ لاگەرلەرٸنە" جابىلعان" دەدٸ مارك رۋبيو.
"كوميتەت يلحام توحتيدٸڭ ۇيعىرلار مەن قىتايلار اراسىنداعى ەتنيكالىق كەلٸسٸم مەن تٷسٸنٸستٸككە بەيبٸت تٷردە قولداۋ كٶرسەتۋ تالپىنىسىن مويىندايدى" دەدٸ ول.
نوبەل كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى بەريت رەيسس-اندەرسەننٸڭ جەنە كوميتەت مٷشەلەرٸنٸڭ اتىنا جازىلعان حاتتا كونگرەسمەندەر "بٸز 2019 جىلى كوميتەتتٸ قىتايداعى ادام قۇقىقتارى مەن بەيبٸتشٸلٸك جولىندا زورلىق-زومبىلىقسىز كٷرەستٸڭ كٶرٸنٸسٸنە اينالعان توحتيدەن ارتىق ەشكٸم مويىنداتقان جوق دەپ سانايمىز" دەيدٸ.
توحتي 2014 جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە "سەپاراتيزم" ايىبىمەن ٶمٸر بويى تٷرمەدە وتىرۋ جازاسىنا كەسٸلگەن. 49 جاستاعى عالىم دەرٸستەرٸندە ايتقان پٸكٸرلەرٸ جەنە سۇحباتتارىندا قىتاي بيلٸگٸنٸڭ شىڭجاڭ ٶلكەسٸندەگٸ مۇسىلمان ۇيعىرلارعا قاتىستى ساياساتىن سىناعانى ٷشٸن سوتتالعان.
