Foto: 365info.kz
Ótken jyldyń sońynda Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq ekonomika ministrliginiń biýdjettik táýekelder men qarjynyń 2056 jylǵa deiingi uzaq merzimdi turaqtylyǵy jónindegi taldamalyq esebin jariialady. Onda keltirilgen málimet boiynsha, Qazaqstan aýyldarynda 31 jyldan keiin halyqtyń nebári 28,5%-y ǵana qalýy múmkin.
«Boljam boiynsha, 2030 jylǵa qarai halyq sany 21,7 million adamǵa jetedi, onyń ishinde: erler – 10,6 million, áielder – 11,1 million. 2040 jylǵa qarai halyq sany 24,4 millionǵa deiin ósedi, onyń ishinde: erler – 12 million, áielder – 12,4 million. Al 2056 jylǵa qarai halyq sany 29,7 millionǵa jetip, erler – 14,6 million, áielder – 15 million bolady», delingen atalǵan qujatta.
Osy oraida Ult.kz tilshisi qazaq aýyldarynyń qalyn qarastyryp kórdi.
Joiylý qaýpi bar aýyldar
Ulttyq ekonomika ministrliginiń málimetinshe, 2024 jylǵy 1 shildedegi jaǵdai boiynsha respýblikada 6208 aýyldyq eldi meken bar. Sońǵy 5 jylda aýyldar sany 6341-den 6208-ge deiin nemese 133-ke azaidy. Munyń sebebin vedomstvo 50 adamnan az sharýa qonystary men ózge de qonystar eń jaqyn mańdaǵy eldi mekenniń quramyna engiziletinimen túsindirdi. Sondai-aq memleket basshysynyń Jarlyǵymen qurylǵan Alataý qalasyna sol mańdaǵy 12 aýyldyń biriktirilgeni ataldy.
Sondai-aq, Qazaqstan Respýblikasynyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy týraly" Qazaqstan Respýblikasynyń 1993 jylǵy 8 jeltoqsandaǵy Zańynyń (budan ári – Zań) 2-babynyń 3-tarmaǵyna sáikes halqynyń sany 50 adamnan az sharýa qonystary men ózge de qonystar eń jaqyn mańdaǵy eldi mekenniń quramyna engiziledi. Mundai AEM turǵyndary taratylǵan AEM-ge qonys aýdarmai-aq turýyn jalǵastyra alady. Sonymen qatar Memleket basshysynyń jańa Alataý qalasyn qurý týraly Jarlyǵyna sáikes Almaty oblysynda 12 aýyl Alataý qalasynyń quramyna engizilgen.
Iá, Qazaqstanda aýyldar sany azaiyp barady. Byltyr Ulttyq ekonomika ministri úkimet otyrysynda elde keiingi 10 jylda 582 aýyl joiylǵanyn aitqan-dy.
Resmi derek boiynsha, Qazaqstanda 6256 aýyl bar. Onda 7,6 million adam turady. Bul el halqynyń 38,4 paiyzyn qurap otyr. Ekonomist Baýyrjan Ysqaqov aýyldan adamdardyń ketýi eldegi eńbek naryǵyna áser etpei qoimaitynyn aitty.
«Búginde aýyldy jerlerge shikizat óndiretin, mal bordaqylaityn, sút óndiretin iaǵni turaqty jumyspen qamtamasyz etetin kásiporyndarǵa investorlar tabylǵan jaǵdaidyń ózinde iske aspaidy. Sebebi investorlar qarjy salýǵa daiyn bolsa da, sony igeretin mamandardyń tapshylyǵy baiqalady. Joǵarǵy bilimdi tehnologtar, argarlardy aitpaǵannyń ózinde qara jumys isteitin azamattardyń joqtyǵy aýyldan qalaǵa kóshý protsesiniń keri kórinisi», — dedi Baýyrjan Ysqaqov.
Kóktemgi jaidyń aýylǵa áseri
Aýyl sanynyń qysqarýyna kóktemgi tabiǵi jaǵdailardyń da áseri bar. Máselen, ótken jyly sý apaty saldarynan kóptegen aýyl-aimaq qalpyna kele almai, biraz ábigerge tústi. Atap aitqanda byltyr kóktem ailarynda 10 oblysta 11 865 úi zaqymdanǵan.
Keibir aýyldar sý qaýpi bar aýmaqta ornalasqandyqtan, basqa aimaqtarǵa kóshirilgen. Qazaqstan ulttyq arnasynyń málimetinshe, qyrkúiekte Qazaqstan boiynsha sý tasqynynan zardap shekkenderge 2500 úi salynǵan.
Ulttyq ekonomika ministriliniń ótken jylǵy esebi boiynsha, Qazaqstan aýyldaryndaǵy halyqtyń 7,2 paiyzy eń tómengi kúnkóris deńgeiinen tómen tabysqa ómir súredi. Jalpy aýyldaǵy jumyssyzdyq 4,7 paiyz bolsa, al 33 paiyzy jeke sharýamen ainalysady.
Aýyldarda modernizatsiia júrmei, ekonomikalyq múmkindikter azaiǵannan keiin halyqtyń bir bóligi, ásirese jastar jańa múmkindikter izdep halyq kóp shoǵyrlanǵan, jumys múmkindigi kóbirek qalalarǵa kóshe bastaǵan.
Soltústikke kósh aýyldy saqtai ala ma?
Soltústikke qonys aýdarýshylardy qabyldaýdyń 2025 jylǵa arnalǵan óńirlik kvotasy bekitildi.
Sonymen, 2025 jyly óńirlik kvota oblystar boiynsha qonys aýdarýshylar úshin tómendegidei bólindi:
Pavlodar oblysy – 3 050 adam,
Soltústik Qazaqstan oblysy – 2 969 adam,
Qostanai oblysy – 535 adam,
Shyǵys Qazaqstan oblysy – 372 adam,
Abai oblysy – 255 adam,
Ulytaý oblysy – 125 adam,
Qaraǵandy oblysy – 38 adam.
Qonys aýdarýshylardy qabyldaýdyń óńirlik kvotasyna engizilgen adamdarǵa memlekettik qoldaý sharasy kórsetiletin bolady, atap aitqanda:
- kóshýge sýbsidiialar – otbasynyń árbir múshesine 70 AEK (275 240 tg) boiynsha birjolǵy tólem;Iaǵni sizdiń úiińizde 10 adam bolsa, sol on adamnyń ishinde eńkeigen qarttan bastap, eńbektegen qprtqa deiin osy aqshany alady. Biraq, bul bir rettik qana kómek. Jáne belgili bir ýaqytta kóship ketseńiz bul qarjyny qaitarýǵa mindettelesiz.
- 12 ai ishinde bir otbasyna 15-ten 30 AEK-ke (58 980 - 117 960 tg aralyǵy) deiin tólenetin turǵyn úidi jaldaý (jalǵa alý) jáne kommýnaldyq qyzmetterge aqy tóleý boiynsha shyǵystardy jabý úshin sýbsidiialar.( adam sanyna bailanysty)
- qysqa merzimdi kásiptik oqytýǵa joldama;
- jumysqa ornalasýǵa nemese kásipkerlik bastamany damytýǵa járdemdesý;( jumysqa ornalasý máselesi, suranys kózine bailanysty. Eger siz, ádebiet pániniń muǵalimi bolyp, bir aýylǵa kelseńiz, ol aýylda ádebiet pánine vakansiia bolmasa — siz jumysqa kire almaisyz. Sol sebepti aldymen jumys kózin rettep alyp, sosyn baryp kóshkenińiz jón.)
- turǵyn úi satyp alýǵa ekonomikalyq mobildilik sertifikattaryn berý (turǵyn úi qunynyń 50%).
Soltústikke kóshti bastap, sol aimaqtaǵy aýyldardy saqtap qalýdy nasihattap júrgen azamat Býrahan Daqanov bul baǵdaralama memleket baǵdarmalasy bolǵandyqtan, baǵdarlamanyń júrýine úkimettik jumyspen qaptý ortalyǵy jáne mansap ortalyqtary jaýap beretinin alǵa tartty.
«Mysaly, Soltústik, Shal aqyn aýdany Sergeevkanyń turǵylyqty adamy óz úiin sataiyn dep, úi baǵasyn 7 millionǵa qop qoisa, sol úidiń jarty bańasyn úkimet ótep beredi. Al qalǵan aqshany kóship kelýshiniń ózi tóleidi. Taǵy bir aita ketetin jáit. Bul baǵdarlama memleket baǵdarlamasy. Iaǵni, baǵdarlamanyń júrýine úkimettik jumyspen qaptý ortalyǵy jáne mansap ortalyqtary jaýap beredi. Eger tolyǵyraq málimetter bilgińiz kelse sol jerdiń mamandaryna baryp surańyz.
Dál qazirgi ýaqyttarda, úi baǵasyn tolyq óndirip alý syndy alaiaqtyq is áreketter kóbeiip, birshama kóship kelýshi azamattar sotqa tartylyp jatyr. Sol sebepti bárin zańdy túrinde jasaýyńyz suralady. Jáne de, Ońtústikten Soltústikke kósh máselesinde, men sizderge úkimetten aqsha alýǵa kómektesem, jaqsy úi alyp berem, úitem súitem tek birshama qarjy berseń boldy degen "deldaldar" paida bopty. Ondailarǵa aldanyp qalmańyzdar!! Eger ondaidy baiqasańyz, birden quzyrly organdarǵa habarlaýyńyz suralady», dep jazdy «Táýekel» uiymynyń negizin qalaýshy Býrahan Daqanov.
Aýyl sharýashylyǵynyń úlesi
Aýyl sharýashylyǵy ministrligi jalpy óniminiń naqty kólem indeksin 111,6% —ǵa deiin, tamaq ónimderin óndirý – 105% -ǵa deiin, sýsyndardy óndirý – 109% -ǵa deiin ulǵaitý josparlanǵan. Ótken jyldyń alǵashqy 7 aiynda aýyl sharýashylyǵynyń jalpy óniminiń kólemi 3,7% -ǵa ulǵaiyp, 2,1 trln teńgeni qurady. Bul rette, mal sharýashylyǵynyń jalpy óniminiń naqty kólem indeksi 103,7% -ǵa jetti jáne mal sharýashylyǵy ónimin óndirý kólemi 1,7 trln teńgeni, ósimdik sharýashylyǵynyń naqty kólem indeksi 104% nemese ónim óndirý kólemi 402,9 mlrd teńgeni qurady.
Soltústik Qazaqstan, Qostanai, Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan, Qyzylorda jáne Aqmola oblystary ÁKK arqyly jeńildikti kreditteý boiynsha belsendi jumys isteýde, osy maqsattarǵa osy óńirlerde 75 mlrd teńge kózdelgen. QazAgroQarjy arqyly aýyl sharýashylyǵy tehnikasynyń jeńildikti lizingi boiynsha 62,7 mlrd.teńge somasyna 2 298 birlik aýyl sharýashylyǵy tehnikasyna sharttar jasaldy.
Otandyq óndirýshilerdi qoldaý maqsatynda aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaita óńdeýdi damytýdyń 2028 jylǵa deiingi Keshendi jospary ázirlendi, ony iske asyrý respýblikalyq biýdjetten 372 mlrd teńge mólsherinde qosymsha qarajat bólýdi talap etedi.
«Ótken jyly Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan jeńildetilgen qarjylandyrý kólemi rekordtyq kórsetkishke — 580 mlrd teńgege jetti. Bul qarajat agrariilerge tikelei kredit berý, paiyzdyq stavkalardy arzandatý jáne forvardtyq satyp alý úshin bólindi. Nátijesinde, elimizdiń aýyl sharýashylyǵy salasynda rekordtyq astyq jinaý kórsetkishi tirkeldi: ortasha ónimdiligi 16,1 tsentner/ga bolǵanda, jalpy 26,7 million tonna astyq jinaldy», — delingen vedomstvo taratqan málimette.
Sondai-aq, maily daqyldar, kartop, kókónis jáne qaýyn-qarbyz mol shyqty. Joǵary ónimdilikke agronomiialyq tehnologiialardy durys qoldaný, sapaly tuqymdar, mineraldy tyńaitqyshtar men tiimdi ósimdik qorǵaý ádisteriniń arqasynda qol jetkizildi. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha, 2025 jyldyń kóktemgi egistigi men jinaý jumystaryna arnalǵan qarjylandyrý 2024 jyldyń ózinde bastaldy.
Munyń bári ótken jyldyń kórsetkishi bolsa, jańa bastalǵan 2025 jyldyń josparynda áli talai atqarylýy tiis jumystar kútip tur.
Aqbota Musabekqyzy
