Foto: Tsifrovoi_Kazahstan
Qazaqstannyń Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligi (QRTsIAP) IT salasyn retteý máselelerin sheshý úshin tsifrlyq kod ázirledi, – dep habarlaidy «Ult aqparat».
Bul jobany júzege asyrýǵa 120 mln teńge jumsaldy (jańalyq jariialanǵan kezdegi baǵam boiynsha 263 myńǵa jýyq – 2023 jylǵy 24 qarasha).
«Búginde tsifrlyq keńistik azamattardyń, biznestiń jáne memlekettiń ózara árekettesýiniń negizgi arnasyna ainaldy. Kodifikatsiia sonymen qatar zańdardy tsifrlyq ortada qoldanýdy azamattar men biznes úshin qoljetimdi jáne túsinikti etedi, aýyr talaptar men retteýshi kedergilerdi joiady. Tsifrlyq tehnologiialardyń damý qarqyny men taralý aýqymy normativtik aktilerdi qabyldaý jyldamdyǵyna ǵana emes, zańnama qurylymyna da jańa talaptar qoiady. Tsifrlyq kodekstiń qabyldanýy tsifrlyq ekonomikany damytý jáne memlekettik basqarýdy tsifrlyq transformatsiialaý úshin biryńǵai quqyqtyq keńistik qurýǵa múmkindik beredi, dep atap ótti ICRIAP vitse-ministri Asqar Jambakin.
Qujatqa sáikes, 2023 jyldyń qarashasyna qarai Qazaqstanda tsifrlandyrýdy damytýdaǵy negizgi kedergilerdiń biri:
– aýyr, qarama-qaishy jáne turaqsyz zańnama;
– ýákiletti organdardy derbestikten, sondai-aq syrtqy jáne ishki biznes-protsesterdi ońtailandyrý, ozyq tájiribe men tsifrlyq sheshimderdi engizý boiynsha jedel sheshimder qabyldaý múmkindiginen aiyratyn memlekettik organdardyń fýnktsiialaryn jáne ákimshilik rásimderdi zańnamalyq deńgeide shekten tys retteý;
– tsifrlyq adam jáne azamat quqyqtaryn retteýdegi zańnamalyq olqylyqtar;
úlken derekterdi baqylaýsyz paidalaný, AI kómegimen derekterdi óńdeý algoritmderi, «tsifrlyq baqylaý» úshin zattardyń interneti;
tsifrlyq qyzmet provaiderleriniń qyzmetin retteitin biryńǵai zańnamalyq bazanyń bolmaýy.
Qazaqstan Prezidenti elimizdiń aqparattyq-kommýnikatsiialyq tehnologiialaryn damytý boiynsha mindetter qoidy. Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev 2023 jyldyń qazan aiynda IT forýmdarynyń birinde sóilegen sózinde eldegi aqparattyq-kommýnikatsiialyq tehnologiialardy damytý mindetteri týraly aitty.
Qazaqstan basshysynyń aitýynsha, el jasandy intellektti damytýdyń aýqymyn, mindetteri men quraldaryn aiqyndaityn strategiialyq qujat qabyldaýy kerek.
«Bul ozyq halyqaralyq tájiribe, mundai qadam bizge eldiń tehnologiialyq progresiniń turaqty vektoryn belgileýge múmkindik beredi. Eń aldymen, munai-gaz sektory, energetika, aýyl sharýashylyǵy, kólik jáne logistika siiaqty ekonomikamyz úshin mańyzdy salalarǵa jasandy intellekt tehnologiialaryn engizýge kóńil bólý kerek dep esepteimin. Jasandy intellekt bizdiń qalalardy ómir súrýge jáne jumys isteýge qolaily tolyqqandy smart qalalarǵa ainaldyrý protsesin aitarlyqtai ońtailandyra alady», – dep túsindirdi Toqaev.
Onyń aitýynsha, elge de tsifrlyq infraqurylymdy nyǵaityp, esepteý qýatyn arttyrý qajet.
«Úkimetke eki jyl ishinde jasandy intellektke mamandandyrylǵan data ortalyqtarynyń qurylysyn qamtamasyz etýdi tapsyramyn. Bul úshin Amazon, Google, Mastercard jáne City Group siiaqty jahandyq oiynshylar tartylýy múmkin. Jýyrda Niý-Iorkke barǵan saparymda osy kompaniialardyń basshylarymen kezdesip, tiisti kelisimderge qol jetkizildi. Sondai-aq jasandy intellekt úshin derekter ekojúiesin damytý mańyzdy. Úlken derekter shyn máninde jasandy intellekt úshin «otyn» bolyp tabylady», – dep jalǵastyrdy Toqaev.
Qazaqstan Prezidentiniń taǵy bir tapsyrmasy – 2025 jyldyń sońyna deiin barlyq oblys ortalyqtarynda 5G jelisin engizý. Sonymen birge, bastapqyda keiinirek merzim jariialandy – 2027 jylǵa deiin.
«Úkimet bul máseleni jan-jaqty qarastyrýy kerek. Qajet bolǵan jaǵdaida zańnamaǵa ózgertýler engizińiz», - dep túiindedi sózin Qazaqstan prezidenti. Eń shalǵai eldi mekenderdiń turǵyndaryna tómen orbitalyq spýtniktik júielerdi paidalana otyryp, internetke qoljetimdilikti qamtamasyz etý kerektigin atap ótti.
Qazaqstandy IT eline ainaldyryńyz. Prezident Toqaev – tsifrlandyrý josparlary týraly
Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev jyl saiynǵy halyqqa joldaýynda respýblikanyń IT-elge ainalýy kerektigin atap ótti. Onyń sózin QR Prezidentiniń baspasóz qyzmetiniń resmi Telegram-kanaly keltiredi.
«Bilesiz be, men tsifrlandyrý men innovatsiia máselelerine kóbirek kóńil bólemin. Bizdiń aldymyzda strategiialyq mańyzdy mindet tur – Qazaqstandy IT-elge ainaldyrý. Tsifrlandyrý salasyndaǵy jetistikterimiz bar – biz elektrondy úkimet pen finteh damý indeksi boiynsha álemdik kóshbasshylardyń qataryndamyz», – dedi Qazaqstan basshysy.
Onyń aitýynsha, qazaqstandyq IT salasynyń eksport kólemi tek 2022 jyldyń ózinde bes esege artyp, 2023 jyldyń sońyna qarai 0,5 milliard dollardan asýy múmkin.
«Biraq bul shek emes. Úkimettiń jańa maqsaty – 2026 jylǵa qarai IT qyzmetteriniń eksportyn bir milliard dollarǵa deiin arttyrý. Buǵan iri sheteldik IT-kompaniialarmen birlesken kásiporyndar ashý septigin tigizedi. Úkimet bul másele boiynsha egjei-tegjeili usynystar engizýi kerek», – dedi prezident.
«Zerde» ulttyq infokommýnikatsiialyq holdingi basqarma tóraǵasynyń burynǵy orynbasary Pavel Koktyshev Qazaqstannyń belsendi tsifrlyq IT ekonomikaǵa ainalýǵa tolyq múmkindigi bar dep sanaidy. Munyń sebebin ol elimizde tek eksportta ǵana emes, tabystyń ósýi men jańa kompaniialardyń turaqty ósý tendentsiiasynyń bolýymen bailanystyrady.
«Naryq qazir ósý satysynda jáne bul kezeńde birshama ýaqyt saqtalady. Bir ǵana nárse, prezident aityp otyrǵan jyldamdyq Qazaqstanǵa iri halyqaralyq kompaniialardy tartýda, shynyn aitqanda, úlken jumyldyrýdy talap etedi. Sondai-aq qurylymdaý, mysaly, ol orta biznesti damytýǵa búkil blokty arnady. Birqatar baǵyttar boiynsha búgin prezidenttiń innovatsiiany damytý jáne eksportty damytý týraly aitqandary mańyzdy sheshýshi sheshimderdiń biri venchýrlyq indýstriiany damytý bolyp tabylady dep esepteimin jáne ol da osyny aitty», dep túsindirdi Pavel Koktyshev.
Qazaqstan Prezidenti Qazaqstannyń tsifrlyq transformatsiiasynyń 5 basymdyǵyn atady. 2023 jyldyń shildesinde Qazaqstan prezidenti Qasym-Jomart Toqaev eldiń tsifrlyq transformatsiiasynyń bes negizgi basymdyǵyn atady.
Qazaqstan innovatsiialardy, tsifrlyq óndiristi jáne shyǵarmashylyqty damytý úshin tartymdy keńistik retinde áreket etetini atap ótildi. Bul, ásirese, qazirgi geosaiasi jaǵdaiǵa jáne makroekonomikalyq syn-qaterlerge bailanysty mańyzdy. Sonymen qatar, tsifrlyq transformatsiia jekelegen kompaniialardyń da, iri aimaqtardyń da básekege qabilettiligin anyqtaityn faktorlardyń biri bolyp tabylady.
№1 basymdyq – adamǵa baǵdarlaný
Biz azamattardy zamanaýi qyzmettermen qamtamasyz etý týraly aityp otyrmyz. Atap aitqanda, memlekettik basqarýdy tsifrlandyrýdyń sapaly jańa formaty – Kórinbeitin úkimetke kóshý josparlanýda. Budan shyǵatyn qorytyndy: memlekettik saiasattyń basty nazary jeke tulǵaǵa, onyń qajettilikteri men múddelerine baǵyttalǵan. Barlyq memlekettik qyzmetter múmkindiginshe elektrondy formatqa kóshiriledi.
№2 basymdyq – IT salasy úshin qolaily jaǵdai jasaý
Qazaqstan jańa tsifrlyq tehnologiialar, kriptoindýstriia, sondai-aq retteletin jáne ashyq tsifrlyq maining salasyndaǵy jetekshi oiynshy bolýǵa nietti. IT sektoryn damytý memlekettik qyzmettiń mańyzdy baǵyty bolyp tabylady. Qazaqstandyq tsifrlyq ekojúiege halyqaralyq kapitaldy tartý úshin jaǵdai jasalady.
№3 basymdyq – IT-infraqurylymyn aýqymdy jańǵyrtý
Qazaqstan halyqaralyq dálizder men transshekaralyq derekter aǵyndaryna qosylǵan tsifrlyq infraqurylymdy qalyptastyrýda. Atap aitqanda, ázirbaijandyq seriktestermen birlesip, trafikti shoǵyrlandyrýdyń jahandyq ortalyqtaryna qosylý úshin transkaspiilik ýchaskede jumys bastaldy. Bultty esepteýler indýstriiasynyń eń iri oiynshylary jergilikti naryqqa tartylýda.
№4 basymdyq – tsifrlyq ekonomika men indýstriiany damytý 4.0
Bul baǵyt tehnologiialyq jańartý jáne tsifrlyq sheshimderdi qabyldaý úshin innovatsiialyq granttar men salyqtyq preferentsiialardy qarastyrady. Tsifrlyq ekonomikany odan ári damytý úshin úkimet jańa qoldaý sharalaryn der kezinde júzege asyrýy kerek.
№5 basymdyq – adami kapitalmen nyǵaitý
Tsifrlyq transformatsiia jalǵasýda bilikti IT mamandaryna degen qajettilik artady. 2025 jylǵa qarai kem degende 100 myń osyndai qyzmetkerdi oqytý mindeti tur. Osy maqsatqa jetý úshin mamandandyrylǵan ýniversitetterdiń óńirlik ýniversitetterge qamqorlyǵy engizildi, granttyq oqytý keńeitildi, 12 jeke innovatsiialyq IT mektep ashyldy.
Qazaqstannyń tsifrlyq transformatsiiasy qalai júrip jatyr?
2023 jyldyń shildesinde Global CIO portaly ártúrli salalardyń tsifrlyq transformatsiiasynyń erekshelikteri kontekstinde daiyndalǵan qazaqstandyq IT naryǵy týraly zertteý jariialady.
Baiandama avtorlarynyń aitýynsha, 2022 jyly Qazaqstan álemdegi tsifrlyq damyǵan 30 eldiń qataryna endi. Dúniejúzilik reitingte Qazaqstan AKT-ny damytý indeksi boiynsha 51-shi orynda jáne jelige daiyndyq indeksi boiynsha 58-shi orynda. 2025 jylǵa qarai Qazaqstan úkimeti BUU elektrondyq úkimetti damytý indeksinde alǵashqy 20 eldiń, B2C (biznes-tutynýshylar) elektrondyq kommertsiia indeksinde úzdik 50 jáne aqparat jáne kommýnikatsiia salasyndaǵy úzdik 40 eldiń qataryna kirýdi josparlap otyr. Tehnologiialardy damytý indeksi.
Qazaqstanda baǵdarlamalaý, konsalting jáne basqa da ilespe qyzmetter salasynda kórsetilgen qyzmetterdiń kólemi 2022 jyldyń aiaǵynda 772 mlrd teńgeni (2022 jylǵa arnalǵan dollar-teńgeniń ortasha baǵamy boiynsha shamamen $1,67 mlrd) qurady, bul 2022 jylǵa qaraǵanda 19,5%-ǵa artyq. bir jyl buryn.
Eń iri ekonomikalyq jáne IT ortalyqtary Astana jáne Almaty qalalary bolyp tabylady: bul qalalardyń kompaniialary IT qyzmetteriniń sáikesinshe 41,5% jáne 49% óndiredi. 2022 jylǵa arnalǵan zertteýge sáikes, sońǵy 4 jylda baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi ázirleýmen jáne AT-konsaltingtik qyzmettermen ainalysatyn kompaniialardyń sany 2,7 ese ósti.
Esterińizge sala keteiik, Qazaqstannyń Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligi (QRTsIAP) IT salasyn retteý máselelerin sheshý úshin tsifrlyq kod ázirledi. Bul jobany júzege asyrýǵa 120 mln teńge jumsaldy (jańalyq jariialanǵan kezdegi baǵam boiynsha 263 myńǵa jýyq – 2023 jylǵy 24 qarasha). Kodifikatsiia sonymen qatar zańdardy tsifrlyq ortada qoldanýdy azamattar men biznes úshin qoljetimdi jáne túsinikti etedi, aýyr talaptar men retteýshi kedergilerdi joiady. Tsifrlyq tehnologiialardyń damý qarqyny men taralý aýqymy normativtik aktilerdi qabyldaý jyldamdyǵyna ǵana emes, zańnama qurylymyna da jańa talaptar qoiady.
