QR Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi tóraǵasynyń birinshi orynbasary Rýstam Ahmetov elimizdegi munai ónimderi naryǵyndaǵy negizgi qatysýshylar arasynda básekelestik joq ekenin aitty, dep habarlaidy QazAqparat.
«Otyn-energetika kesheni, kólik jáne bailanys naryqtaryn tańdaý olardyń jalpy ishki ónimge qosqan úlesine, baǵanyń ózgerýine jáne naryq qatysýshylarynyń shaǵymdaryna negizdelgen. Barlyq bazalyq taýar naryqtarynda joǵary shoǵyrlaný baiqalady. Munai ónimderi, tabiǵi gaz, elektr energiiasy, kólik jáne bailanys naryqtaryna negizgi qatysýshylardyń úlesi 70 paiyzdan asady. Osylaisha, taýar naryqtarynyń monopoliialyq qurylymy qalyptasty. Garvard mektebi ókilderiniń pikirinshe, salanyń jumys isteý nátijesi satýshylar men satyp alýshylardyń áreketterine bailanysty. Olardyń áreketi salanyń qurylymymen anyqtalady. Sondyqtan naryqtar jetilmegen. Olardy túzetý úshin memlekettiń qatysýy talap etiledi. Dara kásipkerlikti retteýden bastap kásiporyndardy ielenýge deiin», - dedi Ahmetov Ortalyq kommýnikatsiialar qyzmetinde.
Osy oraida ol munai jáne munai ónimderi naryqtaryna toqtaldy.
«Munai jáne munai ónimderi naryǵynyń negizgi qatysýshylary - tiginen integratsiialanǵan eki kompaniia. SNPS jáne QazMunaiGaz ishki naryqqa jetkiziletin munaidyń 80%-yn óndiredi, 3 iri munai óńdeý zatyna jáne janar-jaǵarmai quiý stantsiialarynyń negizgi bólshek saýda jelilerine ie. Olardyń arasynda básekelestik joq. Bólshek saýdada ekeýi de naryqtaǵy aǵymdaǵy baǵalarǵa nemese is júzinde olardyń belgilengen baǵalaryna nazar aýdarady. Ishki naryqqa jetkiziletin munai baǵasyn jasyryn retteý qoldanylady. Ishki naryqqa jetkizý úshin iriktep alynatyn munai kólemi qandai da bir ólshemderdi qoldanbai aiqyndalady», - dedi Rýstam Ahmetov.
Onyń aitýynsha, kóterme saýda naryǵynda eki negizgi munai jetkizýshi bar. Olar - Petrosian jáne QazMunaiGaz. Eger QazMunaiGaz - 100% memlekettik kompaniia bolsa, onda Petrosannyń 50%-y SNPS-ke, al qalǵan jartysy - jeke kompaniiaǵa tiesili.
«11 mln tonna munai ónimderiniń úshten ekisi tikelei bólshek saýda jelilerine, úshten biri, ádette, qandai da bir infraqurylymy joq qaitalama kóterme saýda jetkizýshilerine satylady. Qazaqstandyq otyn qaýymdastyǵynyń derekteri boiynsha SNPS tobyna kirmeitin táýelsiz janarmai quiý stantsiialary jelileri nemese QazMunaiGaz deldaldardan munai ónimderiniń jetispeitin kólemin alady: Gelios - 65%, Gazprom Neft-Qazaqstan - 80%, usaq jeliler - 90% deiin. Osylaisha, munai ónimderi naryǵynda deldaldardyń eki býyny jumys isteidi - munai jetkizýshiler (Petrosan jáne QazMunaiGaz alý-berýshileri) jáne kóterme saýdada jetkizýshiler, ádette, olarmen affilirlengen jáne infraqurylymy joq. Sońǵy býyn artyqtaý. Munai jetkizýshilerdiń marjasy 30%-ǵa, al úlestes deldaldar 10-15% - ǵa jetedi», - dedi agenttik ókili.
Óz kezeginde MÓZ-de munai óńdeýdiń biryńǵai tehnologiialyq tsiklyn bólshekteý praktikasy qalyptasty. AMÓZ-de gaz saqtaý parki, Pavlodar MÓZ-de munai ónimderin baiytý jáne tasymaldaý boiynsha infraqurylym iske asyryldy. Olardyń jalpy tehnologiialyq tsiklden shyǵarylǵan qyzmetteri munai óniminiń qunyn arttyrady.
«Bólshek saýda naryǵynda eki negizgi jeli bar - Petro Retail (burynǵy QazMunaiGaz), Sinooil naryqtaǵy negizgi úleske ie. Sinooil tikelei óziniń úlestes Petrosun kompaniiasynan, Petro Retail - osy jeliniń burynǵy menshik iesi - QazMunaiGaz kompaniiasynan kólemderdi satyp alady. Qalǵan jeliler men usaq AJQS kóleminiń keminde úshten birin deldaldardan satyp alady», - dep túsindirdi ol.
