Premer-Ministr Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministri Beibit Atamqulov Indýstriialyq-innovatsiialyq damýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde Indýstriialandyrý kartasynyń jobalaryn iske asyrý barysy týraly baiandady.
B. Atamqulov atap ótkendei, Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministrligi óńirlermen birlesip, ónerkásiptiń túrli sektorlaryn qamtityn Indýstriialandyrý kartalaryn jasady, onda oblystardyń erekshelikteri men básekelestik artyqshylyqtary eskerilgen. Biyl óńirlerde jalpy somasy 995 mlrd teńgeni quraityn 206 jobany iske qosý josparlanǵan, 18 myńnan astam jańa turaqty jumys orny ashylady.
Salalar boiynsha eń kóp jańa óndiris agroónerkásip kesheni men tamaq ónerkásibinde – 76 joba, qurylys materialdary men mashina jasaý salasynda tiisinshe 38 jáne 19 jobadan. 2020 jyldyń 8 aiynda jalpy somasy 204 mlrd teńgeni quraityn 28 joba paidalanýǵa berilip, 4,3 myń jańa jumys orny ashyldy. Úshinshi toqsanda jalpy somasy 97 mlrd teńgeden asatyn 14 joba iske qosylady dep josparlanyp otyr. Jobalardyń negizgi bóligi (164 joba) biyl tórtinshi toqsanynda iske qosylady. Jalpy jobalar keste boiynsha júzege asyrylýda. Aǵymdaǵy problemalyq máseleler óńirlerdiń ákimdikterimen birlesip sheshilýde.
Iske qosylatyn jobalardyń investitsiia kólemi boiynsha Qaraǵandy, Aqtóbe jáne Almaty oblystary aldyńǵy qatarda.
Biyl Qaraǵandy oblysynda «Linde Gas» JShS kompaniiasynyń tehnikalyq gaz óndirý boiynsha Ortalyq Aziiadaǵy eń iri jobasy iske qosyldy.
Budan basqa, 80% ónimi eksportqa baǵyttalǵan ferroqorytpa zaýytynyń («Ydd Corporation» JShS) 3 peshin iske qosý, sondai-aq quiý óndirisin jańǵyrtý jáne ken baiytý fabrikasyn («Qaz Carbon» JShS) salý josparlanyp otyr. Saran monoqalasynda avtobýstyń jáne arnaiy tehnikanyń jańa túrlerin shyǵarý jobasyn iske qosý josparlanýda («QazTehna» JShS). Biyl 30 shildede «Alliýr» kompaniialar toby» AQ men «Tatneft» JAQ arasynda Saran qalasynda shina shyǵaratyn zaýyt salý týraly kelisimge qol qoiyldy.
«Osy jobany iske asyrý otandyq naryqtyń qazirgi zamanǵy shina ónimine qajettiligin qamtamasyz etýge múmkindik beredi, sondai-aq avtomobil óndirisin oqshaýlaýdy ulǵaitady. Jańa óndiristerdi iske qosý qalanyń damýyna jańa serpin beredi. Nátijesinde tarihi taý-ken metallýrgiialy Qaraǵandy oblysy injenerlik-tehnikalyq áleýetimen búgingi tańda elimizdiń óńdeý ónerkásibiniń kóshbasshysy bolyp otyr», — dedi B. Atamqulov.
Ónerkásip salalarynyń ishinde mashina jasaý salasy jaqsy nátije kórsetip otyr, óndiris kólemi biylǵy 8 aida 16,3%-ǵa ósti.
Avtomobil jasaý sektory 51,8% ósimmen salanyń draiveri bolyp qala beredi. 45 myńǵa jýyq avtomobil shyǵaryldy.
Almaty qalasynda qýaty jylyna 45 myń birlikti quraityn «Hyundai» markaly («Hyundai Trans Kazakhstan» JShS) jeńil avtomobilder shyǵaratyn zaýytty iske qosý otandyq avtomobil jasaý naryǵynyń qýatyn eki ese arttyrady.
Bul jobany iske asyrý shanaǵyn qalyptaý jáne boiaýmen avtomobilderdi usaq túiindik qurastyrýǵa kóshýdi qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
2019 jyly 400 myń disk shyǵarylyp, Reseige eksporttaldy, jylyna 1 mln diskige deiin shyǵaratyn jobalyq qýattylyǵy bar.
Biyldan bastap otandyq avtoónerkásip («Azia-Avto» AQ) jáne metallýrgiialyq kompaniia («Vektor-Pavlodar» JShS) arasynda avtoónerkásipti oqshaýlaýdy ulǵaitý úshin avtomobil diskilerin qoldaný boiynsha kooperatsiia bastaldy.
Qostanai oblysynda iri mashina jasaý klasterin qalyptastyrý boiynsha aýqymdy joba iske qosylady, onda aýyl sharýashylyǵy tehnikasy men avtomobilderge arnalǵan komponentter shyǵarylady. Aýdany 38 myń sharshy metr bolatyn óndiristik keshen biyl jeltoqsan aiynda iske qosylyp, kelesi kóktemde jobalyq qýattylyǵyna shyǵady.
Biznes-inkýbator elde aýyl sharýashylyǵy tehnikasy men avtomobil óndirýshileri úshin qajetti 1 myńnan astam bólshek men toraptardy shyǵarý arqyly otandyq óndiris úlesiniń ósýine yqpal etedi ári jańa kadrlyq quzyretterdi ulǵaitýǵa áser etedi.
Qostanai qalasynyń ónerkásiptik aimaǵynda «KamAZ» qozǵaltqyshtaryna quramdas bólshekterin quiý óndirisi jolǵa qoiylady. Qazirgi ýaqytta tiisti investitsiialyq kelisimge qol qoiýǵa daiyndalyp, qyrkúiek aiynda qurylysty bastaý josparlanýda.
«Óndiriletin ónimniń 95% eksportqa baǵdarlanǵani jáne nátijesinde Reseidi, TMD-ny, sondai-aq Daimler AG nemis kontsernin qamtityn jahandyq qun jasaý tizbegine kiretin bolady. Osylaisha, óńir agrarlyq baǵyttan damýdyń indýstriialyq-innovatsiialyq kezeńine ótedi», — dedi ministr.
Elektrotehnikalyq mashina jasaý sektorynda aitarlyqtai ózgeris boldy. Biyl otandyq akkýmýliatorlar Italiia jáne Birikken Arab Ámirlikteriniń naryǵyna shyqty. Al akkýmýliatorlarǵa ishki qajettilik 65%-ǵa qamtylady.
«Biz sondai-aq túrli salalardaǵy el naryǵynyń 65% kabeldik ónimdermen qamtimyz. Kabel-sym ónimderi metallýrgiia salasynyń 5-shi qaita jasalýy bola otyryp, metaldardy tereń óńdeýdi jáne joǵary shekti qaita bólý ónimderin óndirýdi qamtamasyz etetinin atap ótý qajet. Oǵan qol jetkizý qajettiligin Memleket basshysy aǵymdaǵy jylǵy 1 qyrkúiekte óz Joldaýynda aitqan bolatyn», — dedi ministr.
Transformatorlarǵa qajettilik 85%-ǵa jabylady.
Petropavl qalasynda 5-shi transformator zaýyty («Alageum Electric» JShS) iske qosylǵan kezde jylyna taǵy 10 myń transformator óndirisi qamtamasyz etiledi, bul transformatorlar boiynsha qajettiliktiń barlyq jelisin jabýǵa múmkindik beredi.
Ishki naryq elektr ólsheý jabdyqtarymen 85%-ǵa qamtamasyz etiledi («Saiman Korporatsiiasy» JShS otandyq taýar óndirýshiler arasynda 95% úlesin alady) jáne Ortalyq Aziia elderine jetkizý áleýeti bar.
Búginde 33 farmatsevtikalyq kásiporyn dárilik zattardyń 922 túrli ónimin shyǵarady. Farmatsevtika ónerkásibindegi óndiris kólemi 34,1%-ǵa ósti. Pandemiia bastalǵannan beri jeke qorǵanys quraldaryn shyǵarý kólemi 10 jańa jobany iske qosý esebinen 10 ese artty.
Osylaisha, búgingi tańda otandyq kásiporyndar qaita paidalanylatyn qorǵanysh kostiýmderine (aiyna 504 myń dana) jáne meditsinalyq perchatkalarǵa (aiyna 330 myń dana), sondai-aq meditsinalyq maskalarǵa degen ishki qajettilikti tolyq qamtamasyz etýde (kúnine 1,2 mln dana).
Farmatsevtikalyq jáne meditsinalyq ónerkásipti damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan Keshendi josparyn iske asyrý sheńberinde josparlanǵan:
- Birinshi. Farmatsevtika salasynyń óndiris kólemin 2 esege ulǵaitý (92 mlrd-tan 184 mlrd teńgege deiin).
- Ekinshi. Dárilik zattar eksportynyń kólemin 2 ese $116 mln deiin ulǵaitý.
- Úshinshi. Bir ret paidalanylatyn maskalardy shyǵaratyn kásiporyndardyń óndiristik qýatyn táýligine 1 mln-nan 2 mln danaǵa deiin arttyrýdy qamtamasyz etý.
- Tórtinshi. 2021 jyldyń I toqsanyna qarai qorǵanysh kostiýmderi boiynsha óndiristik qýattardy aiyna 500 myńnan 1 mln danaǵa deiin ulǵaitýdy qamtamasyz etý.
Memleket basshysy alǵa qoiǵan mańyzdy mindetterdiń biri - turǵyn úi qurylysyndaǵy importty almastyrý jáne qazaqstandyq qamtýdy 90%-ǵa deiin jetkizý.
Qurylys naryǵynyń qajettiligin qamtamasyz etý úshin biyl quny 126 mlrd teńgeni quraityn 38 investitsiialyq joba iske qosylady.
Bul salada 2020 jyldyń negizgi jobalary - Nur-Sultan qalasyndaǵy kólemdik-bloktyq úi qurylysy zaýyty («ModeX Astana» JShS), sondai-aq, qurylys materialdary óndirisindegi birqatar iri jobalar. Jalpy, qurylys materialdary óndirisinde jobalardy iske asyrý import úlesin 15%-ǵa tómendetýge jáne turǵyn úi qurylysyndaǵy qazaqstandyq qamtý úlesin 90%-ǵa deiin arttyrýǵa múmkindik beredi.
B. Atamqulovtyń aitýynsha, aǵymdaǵy jylǵy jobalar tolyq qýatyna shyqqan kezde olardyń óndiris kólemi $3 mlrd-tan asady. Bul rette, óndirilgen ónimniń tórtten bir bóligi eksportqa shyǵarylady, bul $800 mln jýyqty quraidy.
Monoqalalarda jalpy somasy 132 mlrd teńgeni quraityn 15 joba iske asyrylyp, 1 myń turaqty jumys ornyn ashý josparlanýda.
Aýyldyq jerlerde jalpy somasy 376 mlrd teńgeni quraityn 77 joba iske asyrylyp, 5,8 myń turaqty jumys orny ashylady.
Budan basqa, Qazaqstanda buryn óndirilmegen jańa ónim túrlerin, atap aitqanda jylý bólgish quramalardy, kabel ónimderiniń 7 túrin, karerlik jáne jol tehnikasynyń jańa túrlerin, jańa túrdegi kompozitti koagýlianttardy, gaz taldaǵyshtardy, kishi jáne úlken diametrli qysymsyz temirbeton qubyrlardy jáne tyńaitqyshtardyń jańa túrlerin shyǵarý josparlanýda.
«Indýstriialandyrý kartasy jobalaryn tabysty iske asyrý bizge óńdeýshi ónerkásipti damytýdyń sapaly jańa baǵyttaryna shyǵýǵa múmkindik beredi, ishki naryqty molyqtyrý jáne eksportqa shyǵarý arqyly ulttyq ekonomikanyń ózin-ózi qamtýyn qamtamasyz etedi», — dedi B. Atamqulov.
Qaraǵandy oblysynyń ákimi Jeńis Qasymbek indýstriialandyrý jyldarynda 2010 jyldan bastap Indýstriialandyrý kartasy aiasynda oblysta 7,4 myń jumys ornyn qurýmen quny 353,2 mlrd teńge bolatyn 92 joba iske qosylǵanyn aitty.
Jobalardy iske asyrý óndiris kólemin 3,1 esege, eńbek ónimdiligin 1,5 esege, negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiialardy 2,5 esege arttyrýǵa múmkindik berdi.
Sonymen qatar bolat arqandar, ishki janý qozǵaltqyshtaryna arnalǵan filtrler, barittik kontsentrattar, dóńgelek shúmekter, oqshaýlandyrylǵan qubyrlar, otqa tózimdi materialdar, ferrosilitsii, baiytý fabrikalaryna arnalǵan diirmenderdiń rezeńke-metall fýterovkalary, sortty prokat jáne taǵy basqa jańa importty almastyratyn ónim túrleri shyǵaryldy.
«Qazirgi ýaqytta oblysta 13 myń jańa jumys ornyn qurýmen 2 trln. teńge somasyna 45 iri investitsiialyq joba iske asyrylýda, onyń ishinde úshinshi besjyldyq aiasynda Kartanyń 27 jobasy iske asyrylýda. Qalǵan jobalardy Kartaǵa engizý jumystary júrgizilýde», — dedi Qaraǵandy oblysynyń ákimi.
Aǵymdaǵy jylǵa keletin bolsaq, josparlanǵan 12 investitsiialyq jobanyń 6-y iske qosyldy.
Olar:
- «Dolinnoe» ken ornyndaǵy «Altyn almas» altyn óndirý fabrikasy, quny 46 mlrd teńge;
- quny 27,5 mlrd teńge bolatyn «Linde Gas» tehnikalyq gaz óndirisi. Bul gollandiialyq investorlardyń ekinshi zaýyty, sondai-aq olar jobanyń 3-kezeńin de júzege asyrýdy josparlap otyr;
- 27,3 mlrd teńge investitsiiany quraityn patron zaýyty;
- Qaraǵandy qalasyndaǵy kóterme-logistikalyq ortalyq, 24 mlrd teńge investitsiia tartylyp, 2000 jańa jumys orny quryldy;
- Aqadyr kentindegi kún-elektr stantsiiasy. Bul «Solarnet/Goldbek Solar» germaniialyq investorlarmen birlesip, «QazSolar» JShS jobasynyń ekinshi kezeńin iske asyrý bolyp tabylady.
- Hitachi Construction Machinery - iri gabaritti tehnikaǵa qyzmet kórsetý ortalyǵy.
Sondai-aq jyl sońyna deiin taǵy 6 jobany iske qosý josparlanýda:
- quny 12 mlrd teńge bolatyn Qaz Carbon kompaniiasynyń quiý óndirisin jańǵyrtý jáne ken baiytý fabrikasyn salý;
- oblystyń taý-ken baiytý kásiporyndaryna arnalǵan «Polymet Solutions Corporation» diirmenderdiń rezeńke-metall fýterovkalaryn óndirý;
- YDD Corporation ferrosilitsii óndiretin zaýyttyń 3-shi peshi, quny 34 mlrd teńge;
- 10 000 mal basyna arnalǵan bordaqylaý alańy jáne 400 basqa arnalǵan sút-taýar fermasy;
- Saran qalasynda «Yutong» avtobýstaryn, karer jáne jol-qurylys tehnikalaryn óndirý zaýyty, quny 22,1 mlrd teńge;
- qýattylyǵy jylyna 3,5 mln shinany quraityn avtomobil shinalarynyń óndirisi.
Sonymen qatar, indýstriialyq aimaq pen biznes-inkýbator (Ready Built Factory) qurý josparlanýda. Indýstriialyq aimaqtyń jumys isteýi odan ári shaǵyn jáne orta biznesti damytý úshin, onyń ishinde jiyntyqtaýshy jáne qurastyrý bólshekteriniń bazasyn qurý úshin múmkindik beredi.
«Atalǵan jobalardy iske asyrý Saran qalasynyń ǵana emes, oblystyń da ekonomikasyn damytýdyń qosymsha katalizatoryna ainalady. Investitsiialar 150 mlrd teńgeni quraidy. Qalanyń óndiris kólemi 2025 jylǵa qarai 6 esege, al oblystyń mashina jasaý salasynyń kólemi 2 esege ulǵaiady. Indýstriialyq-innovatsiialyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý monoqalaǵa mýltiplikativtik áser berip, halyqtyń ómir súrý jaǵdaiyn jaqsartady. Sol siiaqty infraqurylymdy jáne turǵyn úi qurylysyn damytatyn bolady. Jalpy, óńirde Indýstriialandyrý kartasyn iske asyrý boiynsha jumysqa erekshe kóńil bólinip otyr, bul jumystar meniń jeke baqylaýymda», — dedi J. Qasymbek.
Pavlodar oblysynyń ákimi Ábilqaiyr Sqaqov óz kezeginde 2020-2025 jyldarǵa óńirde 1,4 trln teńgege 44 investitsiialyq jobanyń pýly qurylǵanyn jetkizdi. Shamamen 10 myń jańa jumys ornyn qurý josparda. Búginge 31 joba iske asýda.
«Osy jyly 41,7 mlrd teńge somasyna 14 jobany iske qosý josparda bar, 560 jumys orny qurylady. Engiziletin 5 joba sheteldik qatysýmen iske asýda», — dedi ol.
Aǵymdaǵy jyly iske asyrylatyn jobalardyń negizgi salalary:
- mashina jasaý – 17,4 mlrd teńgege 3 joba;
- agroónerkásiptik keshen – 10,5 mlrd teńgege 1 joba;
- himiia ónerkásibi – 2,9 mlrd teńgege 5 joba;
- qurylys materialdary – 3,0 mlrd teńgege 2 joba;
- data-ortalyqtar (maining) – 10,8 mlrd teńgege 3 joba.
Mashina jasaý jáne maining salasyndaǵy jobalar aǵymdaǵy jyldyń negizgi jobalary bolyp tabylady.
Pavlodar oblysyn iri indýstriialyq óńir retinde odan ári strategiialyq damý maqsatynda metallýrgiia jáne himiia ónerkásibi óndiristeriniń qolda bar bazasynda jańa salalyq klasterlerdi iske asyrý josparlanýda.
Osy damý strategiiasyn tabysty iske asyrý óńirdiń ónerkásiptik óndiris kólemin ulǵaitýǵa jáne joǵary tehnologiialyq jáne ǵylymdy qajet etetin óndirister ortalyǵyn qurýǵa múmkindik beredi (metallýrgiiada - aliýminii jáne mys klasterleri; himiia salasynda - munai himiiasy jáne kómir himiiasy).
Indýstriialandyrý kartasy aiasynda oblysta birqatar iri strategiialyq jobalar iske asyrylýda:
- «Canarax» tehnikalyq kremnii óndirý zaýyty;
- «Pavlodar-Soda» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi (JShS) kaltsiilengen soda óndirý zaýyty;
- «Neftehim LTD» JShS suiytylǵan kómirsýtekti gazdar men polimerler alý jónindegi keshen;
- «ROSSDORKOM KZ» JShS ystyq myryshtaý zaýyty.
«Jalpy, aǵymdaǵy investitsiialyq jobalardy iske asyrý óńirdiń ónerkásiptik óndiris kólemin 15%-ǵa ulǵaitýǵa, 2 760 jumys ornyn qurýǵa jáne 12,3 mlrd teńge mólsherinde jyl saiyn qosymsha salyq túsimderin alýǵa múmkindik beredi. Kartany odan ári damytý jaǵynan biz Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministrliginiń usynystaryn qoldaimyz», — dedi Á. Sqaqov.
Qostanai oblysynyń ákimi Arhimed Muhambetov memlekettik indýstriialandyrý baǵdarlamasyn iske asyrý kezinde oblysta 6 myń jańa jumys orny ashylyp, somasy 157 mlrd teńge turatyn 92 joba paidalanýǵa berilgenin aitty.
«Baǵdarlamany iske asyrýdyń arqasynda óńir kórsetkishteriniń ósýi baiqalady, máselen, aǵymdaǵy jyldyń 8 aiynda (qańtar-tamyz) oblystyń óńdeý ónerkásibiniń naqty kólem indeksi 119,9% qurady», — dedi Qostanai oblysynyń ákimi.
Baǵdarlamanyń úshinshi besjyldyǵy sheńberinde (IIDMB 2020-2025) sheńberinde 3,8 myń jumys ornyn ashýmen 400 mlrd teńgeden astam somaǵa 13 joba iske asyrylýda. Onyń ishinde, mashina jasaý salasynda óndiristi jergiliktendirý deńgeiin ulǵaitýǵa baǵyttalǵan 2 joba kózdelgen.
«AgromashHolding KZ» AQ 38 myń sh.m. alańda quny 11,2 mlrd teńge turatyn biznes-inkýbator jobasyn iske asyrýdy júrgizýde jáne 1500 jumys orny ashylatyn bolady. Bul jobanyń negizgi maqsaty quramdas bazany, onyń ishinde sheteldik kompaniialar-óndirýshilerdi tartý arqyly mashina jasaýdaǵy óndiristi jergiliktendirýdi arttyrý bolyp tabylady. Mysalǵa, egis keshenderi óndirisin uiymdastyrý úshin avstriialyq «PÖTTINGER» kompaniiasy tartyldy, sondai-aq reseilik «Riat» kompaniiasy avtomobil jáne aýyl sharýashylyǵy tehnikasyna arnalǵan plastikalyq bólshekter men oryndyqtar óndirisin uiymdastyrýdy kózdep otyr.
Jergiliktendirý úshin josparlanǵan ónimniń negizgi assortimenti: mashina jiyntyqtary, oryndyqtar, plastikalyq bólshekter, shiraqjipter men symdar jáne basqa da buiymdar. Jobany iske qosý 2020 jyldyń sońyna josparlanǵan, al 2021 jyly mashina jasaýdaǵy 2291 bólshekti jergiliktendirý josparlanyp otyr.
«Taǵy bir joba – bul «KAMAZ» reseilik kompaniiasynyń qatysýymen shoiyn quiý óndirisiniń jobasy. Quny shamamen 80 mlrd teńge turatyn jáne 600 jumys ornyn ashatyn «Kamlitkz» JShS birlesken kásipornynyń jobasyn Qostanai qalasynyń Indýstriialyq aimaǵynyń aýmaǵynda iske asyrý josparlanýda. Jobanyń qýattylyǵy jylyna shamamen 40 tonna quimany quraidy, bul rette ónimniń 90%-dan astamy Resei Federatsiiasyna KAMAZ zaýytyna eksportqa jiberiletin bolady. Aidyń sońynda zaýyt qurylysyn bastaýǵa kirisý josparlanýda», — dedi A. Muhambetov.
Sondai-aq Kásipkerlikti qoldaý kartasyna 36 mlrd teńge somasyna agroónerkásiptik kesheni, energetika jáne mashina jasaý salasynda 6 jobany engizý boiynsha jumys júrgizilýde:
- Qostanai oblysynda qýaty 50 MVt jel elektr stantsiiasy;
- quny 3,6 mlrd teńge turatyn, 5000 basyna arnalǵan mal bordaqylaý alańyn jáne 2500 mal basyna arnalǵan asyl tuqymdy reprodýktordy salý;
- Arqalyq qalasynda elevator, qurama jem zaýyty jáne diirmen kesheniniń qurylysy;
- Rýdnyi qalasynda shinalardy qaita óńdeý zaýyty;
- suly qaýyzynyń óndirisi;
- broiler etin óndirý.
Búgingi tańda qurylys-montajdaý jumystary belsendi júrgizilip jatyr. Jumystardy aiaqtaý aǵymdaǵy jyldyń 4-toqsanyna josparlanyp otyr. Jobalardy iske asyrý men indýstriialandyrý baǵdarlamasyna investorlardy tartý barysy jónindegi jumys erekshe baqylaýda.
