Shartarapty shyr ainaldyrǵan pandemiianyń qyrsyǵy bizdiń eldi de ainalyp ótpegeni belgili. Zaýal shaqtyń zardaby timegen shańyraq kemde-kem. Indet indep, qalypty tirshiligimizden ájepteýir ainyp qaldyq, qanshama sharýa turalady. Jyl tolǵan ýaqytta memleket jamanat indetti jamaǵandardyń qataryn azaitýǵa, ahýaldy turaqtandyrýǵa barynsha kúsh sala júrip, pushaiman kúi keshken halyqtyń ál-aýqatyn da esten shyǵarǵan joq.
Byltyr jyl basynda koronavirýs infektsiiasy jer-jahanǵa qarqyndy jaiyla bastaǵanymen, bizdiń elge salqyny naýryz aiynan bastap sezile bastady. Sol ýaqytta indet kúnnen-kúnge órship, ahýal kúrdelenip, 16 naýryzda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Jarlyǵymen elimizde tótenshe jaǵdai rejimi engizildi. Sodan beri koronavirýs tolqyny birde kúsheiip, birde báseńsip, soǵan sáikes karantin deitin indettiń «buǵaýynan» da birjola qutyla qoiǵan joqpyz. Degenmen bul báleketpen kúres bir sát te toqtamai, eldegi epidemiialyq ahýal udaiy qadaǵalanyp otyr.
Indettiń taralýy birshama tyiylyp, shekteý sharalaryn álsiretkenimiz keri áser etip, jaǵdaidy qaitadan qiyndatyp alǵan kezder boldy. Buǵan mysal retinde byltyr 11 mamyrdan bastap karantin jeńildetilgennen keiin epidemiialyq ahýaldyń kúrdelengenin keltirýge bolady. Sodan 5 shildeden bastap talap-tártiptiń kúsheiýimen jaǵdai ońala bastady. Eýropa men Aziianyń birqatar elinde koronavirýs infektsiiasy kúrt kúsheiip, indettiń ekinshi tolqyny bastalǵanda elimizdegi ahýal turaqtalyp kele jatqan edi. Bul Úkimettiń der kezinde áreket etip, shilde-tamyz aralyǵynda engizgen shekteýi indettiń jaiylýyn aitarlyqtai shektegenin kórsetedi.
Indet qos búiirden qysqan qysyltaiań shaqta eń bastysy halyqtyń amandyǵy ekeni anyq. Bul rette densaýlyq saqtaý salasyna artylǵan jaýapkershiliktiń salmaǵy basym. Jaǵdaidy odan ári ýshyqtyrmaý úshin memlekettiń kúshimen kóptegen is-shara atqaryldy. Indet dúrbeleńi bastalǵan osy ýaqyt aralyǵynda ýaqtyly meditsinalyq kómek kórsetý úshin qalalarda 16 modýldik aýrýhana salyndy jáne 3 infektsiialyq aýrýhana qaitajańartyldy, sondai-aq 63 ambýlatoriialyq-emhanalyq uiym paidalanýǵa berildi. Halyqty dári-dármekpen jáne meditsinalyq buiymdarmen qamtamasyz etý boiynsha sharalar qabyldandy. 64 ottegi stansasy paidalanýǵa berildi, meditsinalyq uiymdar ÓJJ apparattarymen (3 264 birlik) tolyq qamtamasyz etildi. 185 aýdandyq aýrýhana 100% rentgen-diagnostikalyq quraldarmen jabdyqtaldy. Jedel meditsinalyq kómek qyzmetine 1 367 avtokólik satyp alyndy. Jyljymaly meditsinalyq keshender parki tolyqtai jabdyqtaldy.
Qazirgi ýaqytta koronavirýs infektsiiasymen aýyratyn naýqastarǵa meditsinalyq kómek kórsetý úshin 51 126 tósektik-oryn rezervi bar. Óńirlerge 100 jyljymaly meditsinalyq keshen jetkizildi. Aýdandyq aýrýhanalar ýaqytyly diagnostika júrgizý úshin 53 rentgen apparatymen tolyq jabdyqtaldy, onyń 49-y otandyq «Aqtóberentgen» zaýytynan satyp alyndy.
2020 jyly densaýlyq saqtaý salasyna investitsiialar ósimi 302,5 mlrd teńgeni qurady. Bul – 2019 jyldyń kórsetkishinen (2019 jyly – 124,6 mlrd teńge) 2,5 ese joǵary.
Densaýlyq saqtaý ministri Aleksei Tsoi osynaý kúrdeli kezeńde halyq alǵysyn arqalaǵan aq jeleńdi abzal jandarǵa memleket tarapynan zor qoldaý kórsetilip jatqanyn atap ótti. «Epidemiiaǵa qarsy is-sharalarǵa tartylǵan meditsina qyzmetkerlerine materialdyq qoldaý kórsetildi. KVI-men kúreske tikelei tartylǵan qyzmetkerlerge 3 táýekel toby boiynsha 116 mlrd teńge mólsherinde ústemeaqy tólendi. Barlyq dárigerlerdiń, medbikelerdiń, sanitarlardyń, jedel járdem brigadalarynyń, zerthanashylar men epidemiologtardyń virýs juqtyrý qaýpine qaramastan, indetpen kúrestegi erligi men qaisarlyǵyn erekshe atap ótkim keledi. Memleket basshysynyń sheshiminiń arqasynda ústemeaqylarmen qatar, 9 myńnan astam naýqas meditsinalyq kómekke áleýmettik tólemder aldy. Sonymen qatar 2020 jyly dárigerlerdiń ortasha jalaqysy 30%-ǵa, orta meditsinalyq qyzmetkerlerdiń jalaqysy 20%-ǵa ósti», dedi ministr.
Prezident osy jyldan bastap dárigerlerdiń jalaqysyn kezeń-kezeńimen kóterý jáne 2023 jylǵa qarai ortasha jalaqydan eki jarym ese joǵary deńgeige jetkizý mindetin qoidy. 2021 jyly 247 myń meditsina qyzmetkerleriniń jalaqysyn kóterýge 222 mlrd teńgeden astam, 2022 jyly 362 mlrd teńge, 2023 jyly 557 mlrd teńge kóleminde qarjy bólý kózdelgen. Osylaisha 2021 jyly dárigerlerdiń ortasha jalaqysy shamamen 320 myń teńgeni quraidy. 2023 jyly bul kórsetkishti 561 myń teńgege deiin jetkizý josparlanǵan. 2021 jyly orta meditsinalyq qyzmetkerlerdiń ortasha jalaqysy 173 myń teńgeni quraidy, 2023 jyly 210 myń teńgege deiin jetkiziledi. Buǵan qosa 2022 jyldan bastap densaýlyq saqtaý uiymdarynyń meditsinalyq emes qyzmetkerleriniń de jalaqysyn kóterý máselesi pysyqtalyp jatyr.
COVID-19 beidaýa indet bolǵan soń osy ýaqytqa deiin bul aýrýmen kúrestiń jalǵyz joly saqtyq sharalaryn qatań ustaný ǵana boldy. Al biyldan bastap indettiń taralýyn birjola tyiýǵa bastaityn vaktsinalaý bastalyp ketti. Bul amal koronavirýspen kúresimizdi ájepteýir kúsheitti. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha 2021 jyldyń 1 aqpanynan bastap Qazaqstanda koronavirýs infektsiiasyna qarsy vaktsinalaý bastaldy. Birinshi kezeńde reseilik «Spýtnik V» vaktsinasy satyp alyndy. Rekordtyq qysqa merzimde Qaraǵandy farmatsevtikalyq kesheniniń bazasynda «Spýtnik V» vaktsinasy óndirisi júzege asyryldy. Sondai-aq sáýir aiynda ózimizdiń otandyq QazCovid-in vaktsinasyn qoldaný josparlanyp otyr.
«Halyqqa immýnoprofilaktika jasaý úshin biz e-gov mobile «Vaktsinalaý» servisin, sms-habarlamalardy, jeke kabinetti paidalaný, sondai-aq «Tsifrlyq qujattar» servisine vaktsinalaý pasportyn engizý arqyly IT-tehnologiialardyń múmkindikterin keńinen paidalanamyz. Vaktsinalaý júrgizý týraly derekter ministrliktiń ortalyqtandyrylǵan aqparattyq júiesinde elektrondy formatta júrgiziledi. Bul vaktsinalanǵandardyń sanyn esepke alýǵa jáne vaktsinalaý kólemin josparlaý men syrqattanýshylyqty boljaý úshin bolashaqta halyqtyń immýndyq mártebesin qadaǵalaýǵa múmkindik beredi. Sondai-aq ministrlik profilaktikalyq egýlerdi júrgizý, vaktsinany tasymaldaý jáne saqtaý kezinde sýyq tizbek sharttaryn saqtaý máseleleri boiynsha standartty operatsiialyq rásimderdi daiyndady jáne bekitti. KVI-ǵa qarsy vaktsinalaý taktikasy jáne vaktsinalaýdyń qaýipsizdigi men tiimdiligin qamtamasyz etý boiynsha 2 myńnan astam meditsina qyzmetkeri oqytyldy. Búginde búkil álem tek vaktsinalaý bárimizge karantinsiz tanys ómirge oralýǵa múmkindik beretinin túsindi. Osyǵan bailanysty barlyq óńir immýnoprofilaktika máseleleri boiynsha halyqpen aqparattyq-túsindirý jumystaryn kúsheitýi qajet», dedi A.Tsoi.
«Úirengen jaý atyspaqqa jaqsy» degendei, jalpy jaǵamyzdan alǵan bul jamanat indetpen qalai kúresý kerek ekenin kópshilik túsine bastady. Ainalamyzdaǵy adamdar betperde taǵyp, araqashyqtyq saqtap, talap-tártipti ustaný, aýrý juqtyrǵan kúnniń ózinde baibalamǵa salmai, em-dom jasaityn dárigerlerge júginý siiaqty qarapaiym erejelerdi únemi qaperinde ustaidy. Onyń ústine qazir burynǵydai emes ekpe saldyrýǵa niettilerdiń qatary da kóbeiip keledi. Munyń bári indet taralýyn shektep, epidemiialyq ahýaldyń turaqtanýyna yqpal etedi.
Orynbek Ótemurat,
"Egemen Qazaqstan" gazeti
