شارتاراپتى شىر اينالدىرعان پاندەمييانىڭ قىرسىعى بٸزدٸڭ ەلدٸ دە اينالىپ ٶتپەگەنٸ بەلگٸلٸ. زاۋال شاقتىڭ زاردابى تيمەگەن شاڭىراق كەمدە-كەم. ٸندەت ٸندەپ, قالىپتى تٸرشٸلٸگٸمٸزدەن ەجەپتەۋٸر اينىپ قالدىق, قانشاما شارۋا تۇرالادى. جىل تولعان ۋاقىتتا مەملەكەت جامانات ٸندەتتٸ جاماعانداردىڭ قاتارىن ازايتۋعا, احۋالدى تۇراقتاندىرۋعا بارىنشا كٷش سالا جٷرٸپ, پۇشايمان كٷي كەشكەن حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن دا ەستەن شىعارعان جوق.
بىلتىر جىل باسىندا كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسى جەر-جاھانعا قارقىندى جايىلا باستاعانىمەن, بٸزدٸڭ ەلگە سالقىنى ناۋرىز ايىنان باستاپ سەزٸلە باستادى. سول ۋاقىتتا ٸندەت كٷننەن-كٷنگە ٶرشٸپ, احۋال كٷردەلەنٸپ, 16 ناۋرىزدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن ەلٸمٸزدە تٶتەنشە جاعداي رەجٸمٸ ەنگٸزٸلدٸ. سودان بەرٸ كوروناۆيرۋس تولقىنى بٸردە كٷشەيٸپ, بٸردە بەسەڭسٸپ, سوعان سەيكەس كارانتين دەيتٸن ٸندەتتٸڭ «بۇعاۋىنان» دا بٸرجولا قۇتىلا قويعان جوقپىز. دەگەنمەن بۇل بەلەكەتپەن كٷرەس بٸر سەت تە توقتاماي, ەلدەگٸ ەپيدەمييالىق احۋال ۇدايى قاداعالانىپ وتىر.
ٸندەتتٸڭ تارالۋى بٸرشاما تىيىلىپ, شەكتەۋ شارالارىن ەلسٸرەتكەنٸمٸز كەرٸ ەسەر ەتٸپ, جاعدايدى قايتادان قيىنداتىپ العان كەزدەر بولدى. بۇعان مىسال رەتٸندە بىلتىر 11 مامىردان باستاپ كارانتين جەڭٸلدەتٸلگەننەن كەيٸن ەپيدەمييالىق احۋالدىڭ كٷردەلەنگەنٸن كەلتٸرۋگە بولادى. سودان 5 شٸلدەدەن باستاپ تالاپ-تەرتٸپتٸڭ كٷشەيۋٸمەن جاعداي وڭالا باستادى. ەۋروپا مەن ازييانىڭ بٸرقاتار ەلٸندە كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسى كٷرت كٷشەيٸپ, ٸندەتتٸڭ ەكٸنشٸ تولقىنى باستالعاندا ەلٸمٸزدەگٸ احۋال تۇراقتالىپ كەلە جاتقان ەدٸ. بۇل ٷكٸمەتتٸڭ دەر كەزٸندە ەرەكەت ەتٸپ, شٸلدە-تامىز ارالىعىندا ەنگٸزگەن شەكتەۋٸ ٸندەتتٸڭ جايىلۋىن ايتارلىقتاي شەكتەگەنٸن كٶرسەتەدٸ.
ٸندەت قوس بٷيٸردەن قىسقان قىسىلتاياڭ شاقتا ەڭ باستىسى حالىقتىڭ اماندىعى ەكەنٸ انىق. بۇل رەتتە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ارتىلعان جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ سالماعى باسىم. جاعدايدى ودان ەرٸ ۋشىقتىرماۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸڭ كٷشٸمەن كٶپتەگەن ٸس-شارا اتقارىلدى. ٸندەت دٷربەلەڭٸ باستالعان وسى ۋاقىت ارالىعىندا ۋاقتىلى مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتۋ ٷشٸن قالالاردا 16 مودۋلدٸك اۋرۋحانا سالىندى جەنە 3 ينفەكتسييالىق اۋرۋحانا قايتاجاڭارتىلدى, سونداي-اق 63 امبۋلاتورييالىق-ەمحانالىق ۇيىم پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. حالىقتى دەرٸ-دەرمەكپەن جەنە مەديتسينالىق بۇيىمدارمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا شارالار قابىلداندى. 64 وتتەگٸ ستانساسى پايدالانۋعا بەرٸلدٸ, مەديتسينالىق ۇيىمدار ٶجج اپپاراتتارىمەن (3 264 بٸرلٸك) تولىق قامتاماسىز ەتٸلدٸ. 185 اۋداندىق اۋرۋحانا 100% رەنتگەن-دياگنوستيكالىق قۇرالدارمەن جابدىقتالدى. جەدەل مەديتسينالىق كٶمەك قىزمەتٸنە 1 367 اۆتوكٶلٸك ساتىپ الىندى. جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەندەر پاركٸ تولىقتاي جابدىقتالدى.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىمەن اۋىراتىن ناۋقاستارعا مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتۋ ٷشٸن 51 126 تٶسەكتٸك-ورىن رەزەرۆٸ بار. ٶڭٸرلەرگە 100 جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەن جەتكٸزٸلدٸ. اۋداندىق اۋرۋحانالار ۋاقىتىلى دياگنوستيكا جٷرگٸزۋ ٷشٸن 53 رەنتگەن اپپاراتىمەن تولىق جابدىقتالدى, ونىڭ 49-ى وتاندىق «اقتٶبەرەنتگەن» زاۋىتىنان ساتىپ الىندى.
2020 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ينۆەستيتسييالار ٶسٸمٸ 302,5 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. بۇل – 2019 جىلدىڭ كٶرسەتكٸشٸنەن (2019 جىلى – 124,6 ملرد تەڭگە) 2,5 ەسە جوعارى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸ الەكسەي تسوي وسىناۋ كٷردەلٸ كەزەڭدە حالىق العىسىن ارقالاعان اق جەلەڭدٸ ابزال جاندارعا مەملەكەت تاراپىنان زور قولداۋ كٶرسەتٸلٸپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ. «ەپيدەميياعا قارسى ٸس-شارالارعا تارتىلعان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنە ماتەريالدىق قولداۋ كٶرسەتٸلدٸ. كۆي-مەن كٷرەسكە تٸكەلەي تارتىلعان قىزمەتكەرلەرگە 3 تەۋەكەل توبى بويىنشا 116 ملرد تەڭگە مٶلشەرٸندە ٷستەمەاقى تٶلەندٸ. بارلىق دەرٸگەرلەردٸڭ, مەدبيكەلەردٸڭ, سانيتارلاردىڭ, جەدەل جەردەم بريگادالارىنىڭ, زەرتحاناشىلار مەن ەپيدەميولوگتاردىڭ ۆيرۋس جۇقتىرۋ قاۋپٸنە قاراماستان, ٸندەتپەن كٷرەستەگٸ ەرلٸگٸ مەن قايسارلىعىن ەرەكشە اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ شەشٸمٸنٸڭ ارقاسىندا ٷستەمەاقىلارمەن قاتار, 9 مىڭنان استام ناۋقاس مەديتسينالىق كٶمەككە ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر الدى. سونىمەن قاتار 2020 جىلى دەرٸگەرلەردٸڭ ورتاشا جالاقىسى 30%-عا, ورتا مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردٸڭ جالاقىسى 20%-عا ٶستٸ», دەدٸ مينيستر.
پرەزيدەنت وسى جىلدان باستاپ دەرٸگەرلەردٸڭ جالاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن كٶتەرۋ جەنە 2023 جىلعا قاراي ورتاشا جالاقىدان ەكٸ جارىم ەسە جوعارى دەڭگەيگە جەتكٸزۋ مٸندەتٸن قويدى. 2021 جىلى 247 مىڭ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جالاقىسىن كٶتەرۋگە 222 ملرد تەڭگەدەن استام, 2022 جىلى 362 ملرد تەڭگە, 2023 جىلى 557 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندە قارجى بٶلۋ كٶزدەلگەن. وسىلايشا 2021 جىلى دەرٸگەرلەردٸڭ ورتاشا جالاقىسى شامامەن 320 مىڭ تەڭگەنٸ قۇرايدى. 2023 جىلى بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 561 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن جەتكٸزۋ جوسپارلانعان. 2021 جىلى ورتا مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردٸڭ ورتاشا جالاقىسى 173 مىڭ تەڭگەنٸ قۇرايدى, 2023 جىلى 210 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن جەتكٸزٸلەدٸ. بۇعان قوسا 2022 جىلدان باستاپ دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ مەديتسينالىق ەمەس قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ دە جالاقىسىن كٶتەرۋ مەسەلەسٸ پىسىقتالىپ جاتىر.
COVID-19 بەيداۋا ٸندەت بولعان سوڭ وسى ۋاقىتقا دەيٸن بۇل اۋرۋمەن كٷرەستٸڭ جالعىز جولى ساقتىق شارالارىن قاتاڭ ۇستانۋ عانا بولدى. ال بيىلدان باستاپ ٸندەتتٸڭ تارالۋىن بٸرجولا تىيۋعا باستايتىن ۆاكتسينالاۋ باستالىپ كەتتٸ. بۇل امال كوروناۆيرۋسپەن كٷرەسٸمٸزدٸ ەجەپتەۋٸر كٷشەيتتٸ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2021 جىلدىڭ 1 اقپانىنان باستاپ قازاقستاندا كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىنا قارسى ۆاكتسينالاۋ باستالدى. بٸرٸنشٸ كەزەڭدە رەسەيلٸك «سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسى ساتىپ الىندى. رەكوردتىق قىسقا مەرزٸمدە قاراعاندى فارماتسەۆتيكالىق كەشەنٸنٸڭ بازاسىندا «سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسى ٶندٸرٸسٸ جٷزەگە اسىرىلدى. سونداي-اق سەۋٸر ايىندا ٶزٸمٸزدٸڭ وتاندىق QazCovid-in ۆاكتسيناسىن قولدانۋ جوسپارلانىپ وتىر.
«حالىققا يممۋنوپروفيلاكتيكا جاساۋ ٷشٸن بٸز e-gov mobile «ۆاكتسينالاۋ» سەرۆيسٸن, sms-حابارلامالاردى, جەكە كابينەتتٸ پايدالانۋ, سونداي-اق «تسيفرلىق قۇجاتتار» سەرۆيسٸنە ۆاكتسينالاۋ پاسپورتىن ەنگٸزۋ ارقىلى IT-تەحنولوگييالاردىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭٸنەن پايدالانامىز. ۆاكتسينالاۋ جٷرگٸزۋ تۋرالى دەرەكتەر مينيسترلٸكتٸڭ ورتالىقتاندىرىلعان اقپاراتتىق جٷيەسٸندە ەلەكتروندى فورماتتا جٷرگٸزٸلەدٸ. بۇل ۆاكتسينالانعانداردىڭ سانىن ەسەپكە الۋعا جەنە ۆاكتسينالاۋ كٶلەمٸن جوسپارلاۋ مەن سىرقاتتانۋشىلىقتى بولجاۋ ٷشٸن بولاشاقتا حالىقتىڭ يممۋندىق مەرتەبەسٸن قاداعالاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سونداي-اق مينيسترلٸك پروفيلاكتيكالىق ەگۋلەردٸ جٷرگٸزۋ, ۆاكتسينانى تاسىمالداۋ جەنە ساقتاۋ كەزٸندە سۋىق تٸزبەك شارتتارىن ساقتاۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ستاندارتتى وپەراتسييالىق رەسٸمدەردٸ دايىندادى جەنە بەكٸتتٸ. كۆي-عا قارسى ۆاكتسينالاۋ تاكتيكاسى جەنە ۆاكتسينالاۋدىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن تيٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا 2 مىڭنان استام مەديتسينا قىزمەتكەرٸ وقىتىلدى. بٷگٸندە بٷكٸل ەلەم تەك ۆاكتسينالاۋ بەرٸمٸزگە كارانتينسٸز تانىس ٶمٸرگە ورالۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن تٷسٸندٸ. وسىعان بايلانىستى بارلىق ٶڭٸر يممۋنوپروفيلاكتيكا مەسەلەلەرٸ بويىنشا حالىقپەن اقپاراتتىق-تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن كٷشەيتۋٸ قاجەت», دەدٸ ا.تسوي.
«ٷيرەنگەن جاۋ اتىسپاققا جاقسى» دەگەندەي, جالپى جاعامىزدان العان بۇل جامانات ٸندەتپەن قالاي كٷرەسۋ كەرەك ەكەنٸن كٶپشٸلٸك تٷسٸنە باستادى. اينالامىزداعى ادامدار بەتپەردە تاعىپ, اراقاشىقتىق ساقتاپ, تالاپ-تەرتٸپتٸ ۇستانۋ, اۋرۋ جۇقتىرعان كٷننٸڭ ٶزٸندە بايبالامعا سالماي, ەم-دوم جاسايتىن دەرٸگەرلەرگە جٷگٸنۋ سيياقتى قاراپايىم ەرەجەلەردٸ ٷنەمٸ قاپەرٸندە ۇستايدى. ونىڭ ٷستٸنە قازٸر بۇرىنعىداي ەمەس ەكپە سالدىرۋعا نيەتتٸلەردٸڭ قاتارى دا كٶبەيٸپ كەلەدٸ. مۇنىڭ بەرٸ ٸندەت تارالۋىن شەكتەپ, ەپيدەمييالىق احۋالدىڭ تۇراقتانۋىنا ىقپال ەتەدٸ.
ورىنبەك ٶتەمۇرات,
"ەگەمەن قازاقستان" گازەتٸ
