Pavlodarda Ilon Maskpen hat almasqan zańger turady.
Biz onymen Zerendi kóliniń jaǵasynda tanystyq. «Zeren-2019» jastar lagerine «Jas kásipker» baǵdarlamasy boiynsha erekshe joba usynypty. «Ziiatkerlik menshikti kommertsiialaý ofisi» atty jobasy konkýrsta júldege ilinbegenimen, bizge óte utymdy kóringen. Avtoryn áńgimege tartyp kórdik. Erekshe ideiany qazylardyń qaperge ilmeýi kóńil kúiin túsirip jiberse kerek, bizben birazǵa deiin súlesoq otyryp sóilesti. Tek óz jobalarynyń ereksheligi týraly aitqan kezde ǵana júzine qan júgirip, ezýine jastyq jymiys úiirilgendei boldy.
«Negizi men zańgermin. Bul salany igerip jatqanyma 7 jyl boldy. 2 jyl kolledjde, 4 jyl ýniversitette oqydym. Endi magistratýrada bilim alyp júrmin. Kolledjde oqyp júrgen kezde-aq ónertabys taqyrybyn ózime tańdap alǵan bolatynmyn. Óitkeni ózim áýesqoi ónertapqyshpyn. Sý generatorynyń, spýtnik zymyrandarynyń túrli úlgisin jobalaǵanmyn. Byltyr «Meniń armanym» konkýrsynda ǵarysh qoqystaryn tazalaityn spýtniktiń jobasyn usynǵanym bar. Ol jobamdy tipti Ilon Maskqa usynyp, hat ta jazdym. Keiin ony basqa da ǵarysh agenttikterine joldadym», - deidi jas ónertapqysh Damir Bekbaev.
Ilon Mask talapty jastyń bul hatyna jaýap jazǵan eken.
«Maǵan kelgen hatta jobamnyń ideiasy óte ózekti ekeni aitylypty. «Jobańyz bolashaq úshin asa qajet. Biraq bizdiń kompaniia ondai spýtnikter shyǵarýmen ainalyspaidy. Qazirgi tańda basqa baǵyttarǵa kúsh salyp jatqandyqtan, sizdiń ideiańyzben jumys isteýge daiyn emespiz. Degenmen jobańyzdy osy salaǵa tikelei qatysy bar kompaniialar men agenttikterge usynyp kórýge keńes beremiz» dep jazypty», - deidi ol.
Al «Sý gerenatory» jobasyna japondar qyzyǵýshylyq tanytqan kórinedi.
«Qazir ónertapqyshtardyń aldynda jalǵyz múmkindik qaldy. Ol - halyqaralyq kórmelerge, syrttai konkýrstarǵa qatysý. Men jańaǵy aitqan sý generatoryn Qazaqstanda eshbir jerge ótkize almadym. Keiin sol jobam týraly aǵylshynsha maqala jazyp, syrttai konkýrsqa usyndym. Úzdik dep tanyldy. Óitkeni, men oilap tapqan generatordy sýdyń astyna tastaǵan soń umytýǵa bolady. Ózdiginen úzdiksiz qýat óndire beredi. Mysaly, Pavlodarda ornatsaq, Ertistiń aǵyny toqtaǵansha qýat beretin bolady. Al kún generatory bultty kezde, jel generatory tynyq kezde qýat óndire almaidy. Meniń generatorymnyń artyqshylyǵy osynda. Maǵan Japoniiadan habarlasyp, ózderine engizýdi usyndy. Biraq, usynys sharttaryn qarasam, meniń avtorlyq quqyǵym qatty shekteledi eken. Aqyry bas tartýǵa týra keldi. Keide sonym qate bolǵan joq pa dep oilap qoiamyn», - deidi jymiyp.
Talai-talai tyń jobasy qoldaý tappai, mańdaiy san márte tasqa tigen Damir aqyry ziiatkerlik menshikti saýdalaityn kásip ashý kerek degen oiǵa kelse kerek.
«Osyndai jobalardy júzege asyrýdyń tetigin taptym. Ózim siiaqty ónertapqyshtardyń tizimin jasap jatyrmyn. Bolashaqta solarǵa investorlar men «biznes-angelder» taýyp berýmen ainalysatyn bolamyz. Sol sebepti meniń jobam «Ziiatkerlik menshikti kommertsiialaý» dep atalady. Jaqsy bir ónertabys paida bolsa, oǵan qatysy bar kásiporyndar men joǵary oqý oryndarynyń barlyǵyna habarlasatyn bolamyz», - deidi ónertapqysh zańger.
Qazir ol S.Toraiǵyrov atyndaǵy Pavlodar memlekettik ýniversitetinde patent zertteýshi bolyp jumys istep júr. Jas ǵalym eldegi ónertabys retinde patenttelip jatqan jobanyń kóbi bir saryndas dep oilaidy.
«Qazaqstandaǵy ónertabystyń kóbi bir-birin jetildirý ǵana dep aitýǵa bolady. Bar dúnieni damytý baǵytynda bári. Tyńnan túren salyp jatqandar neken-saiaq», - deidi ol.
Damir Bekbaev jastardyń jańashyl ideialary keibir joǵary oqý oryndarynyń «shikizatyna» ainalyp jatqanyn aitady.
«Bizde, ásirese, jas ónertapqyshtarǵa investor men demeýshi tabý qiyn. Kimge barsań da, áýeli jobanyń prototipin suraidy. Prototip jasaýyń ózi qymbat. Óitkeni, oǵan bólinetin granttardy alý ońai emes. Ne senikinen úzdik joba ozyp ketedi, ne seniń jobańa tym aýqymdy degen baǵa berilýi múmkin. Mysaly «Jasyl energetika» boiynsha sý generatoryn jobaladym. Finalǵa jettim de, grantqa ilinbedim», - deidi ónertapqysh.
«Ónertapqyshtardy ótili men ataǵy úlken professorlarǵa telýdiń de kedergileri bar. Sóz joq, tájiribeli ǵalymdar jas ónertapqyshtan kóp biledi. Ony qalai jeteleýdiń joldaryna qanyq. Biraq, jobaǵa atsalysqannan keiin ol da avtor bolyp tirkelgisi keledi. Gáp osynda. Ónertabysyńdy bireýmen bólisý asa bir jaǵymdy dúnie emes. Osy ofisti oilap tabýyma bul da sebep boldy. Bizdiń ofis eshkimniń jobasyna jiendik jasamaidy. Ónertapqysh kelip ideiasyn aitsa boldy, biz ol usynǵan aqparattyń eshqaida taramaitynyna, óziniń kelisiminsiz paidalanbaýǵa kepildik beremiz. Sol printsippen investor izdeimiz. Bizdegi ǵylymǵa dál osy kópir jetpei tur qazir. Mundai ofister AQSh pen Japoniiada kóp. Áigili «Kremnii alqabynda», Garvard siiaqty úzdik ýniversitetter janynda osyndai ofister bar», - deidi Damir.
Ónertapqysh ázirge eshbir jobasyna patent almapty. Bul iske oiyndaǵy ofisti ashqannan keiin myqtap kirispekshi
«Qazir ónertapqyshtardyń kúii «jalǵyzdyń úni, jaiaýdyń shańy shyqpas» degen mátelmen úndes. Qarjynyń bári piary myqty nemese tiregi myqty jobalarǵa ketip jatyr. Bul ofiste zańgerden bólek ekonomister de, menedjerler de bolýy tiis. Óitkeni, jobany iske asyrý úshin túrli esepter men boljamdar, nasihat pen jarnama jumystary birdei júrýi kerek», - dedi ol sóz sońynda.
Ózi aitpaǵanmen, Damirdiń 15 jyl boiy áigili NASA-da erikti retinde jumys istegenin áleýmettik jelidegi málimetterinen bildik. Sóitsek, ol bala kúninen ǵarysh álemine erekshe yntyq bolǵan eken. Ózge balalar oiynshyq jinap júrgende bul ǵarysh týraly entsiklopediialardy «kemire» bergen. Ǵaryshker bolýǵa densaýlyǵy jaramaǵandyqtan, óz baǵyn ónertabys salasynda synap kórýge bekingen. Damir Bekbaev Ilon Masktan bólek Aidyn Aiymbetovpen de áleýmettik jeli arqyly hat almasyp turady. 2018 jyly NASA ushyrǵan InSight kemesi Marsqa kóptegen eriktilermen birge Damirdiń de esimi jazylǵan kremnii chipti jetkizgen bolatyn. Osylaisha, jas ónertapqyshtyń ózi ǵaryshqa aiaq baspasa da, esimi «Qyzyl ǵalamsharǵa» jetken.
