پاۆلوداردا يلون ماسكپەن حات الماسقان زاڭگەر تۇرادى.
بٸز ونىمەن زەرەندٸ كٶلٸنٸڭ جاعاسىندا تانىستىق. «زەرەن-2019» جاستار لاگەرٸنە «جاس كەسٸپكەر» باعدارلاماسى بويىنشا ەرەكشە جوبا ۇسىنىپتى. «زيياتكەرلٸك مەنشٸكتٸ كوممەرتسييالاۋ وفيسٸ» اتتى جوباسى كونكۋرستا جٷلدەگە ٸلٸنبەگەنٸمەن, بٸزگە ٶتە ۇتىمدى كٶرٸنگەن. اۆتورىن ەڭگٸمەگە تارتىپ كٶردٸك. ەرەكشە يدەيانى قازىلاردىڭ قاپەرگە ٸلمەۋٸ كٶڭٸل كٷيٸن تٷسٸرٸپ جٸبەرسە كەرەك, بٸزبەن بٸرازعا دەيٸن سٷلەسوق وتىرىپ سٶيلەستٸ. تەك ٶز جوبالارىنىڭ ەرەكشەلٸگٸ تۋرالى ايتقان كەزدە عانا جٷزٸنە قان جٷگٸرٸپ, ەزۋٸنە جاستىق جىميىس ٷيٸرٸلگەندەي بولدى.
«نەگٸزٸ مەن زاڭگەرمٸن. بۇل سالانى يگەرٸپ جاتقانىما 7 جىل بولدى. 2 جىل كوللەدجدە, 4 جىل ۋنيۆەرسيتەتتە وقىدىم. ەندٸ ماگيستراتۋرادا بٸلٸم الىپ جٷرمٸن. كوللەدجدە وقىپ جٷرگەن كەزدە-اق ٶنەرتابىس تاقىرىبىن ٶزٸمە تاڭداپ العان بولاتىنمىن. ٶيتكەنٸ ٶزٸم ەۋەسقوي ٶنەرتاپقىشپىن. سۋ گەنەراتورىنىڭ, سپۋتنيك زىمىراندارىنىڭ تٷرلٸ ٷلگٸسٸن جوبالاعانمىن. بىلتىر «مەنٸڭ ارمانىم» كونكۋرسىندا عارىش قوقىستارىن تازالايتىن سپۋتنيكتٸڭ جوباسىن ۇسىنعانىم بار. ول جوبامدى تٸپتٸ يلون ماسكقا ۇسىنىپ, حات تا جازدىم. كەيٸن ونى باسقا دا عارىش اگەنتتٸكتەرٸنە جولدادىم», - دەيدٸ جاس ٶنەرتاپقىش دامير بەكباەۆ.
يلون ماسك تالاپتى جاستىڭ بۇل حاتىنا جاۋاپ جازعان ەكەن.
«ماعان كەلگەن حاتتا جوبامنىڭ يدەياسى ٶتە ٶزەكتٸ ەكەنٸ ايتىلىپتى. «جوباڭىز بولاشاق ٷشٸن اسا قاجەت. بٸراق بٸزدٸڭ كومپانييا ونداي سپۋتنيكتەر شىعارۋمەن اينالىسپايدى. قازٸرگٸ تاڭدا باسقا باعىتتارعا كٷش سالىپ جاتقاندىقتان, سٸزدٸڭ يدەياڭىزبەن جۇمىس ٸستەۋگە دايىن ەمەسپٸز. دەگەنمەن جوباڭىزدى وسى سالاعا تٸكەلەي قاتىسى بار كومپانييالار مەن اگەنتتٸكتەرگە ۇسىنىپ كٶرۋگە كەڭەس بەرەمٸز» دەپ جازىپتى», - دەيدٸ ول.
ال «سۋ گەرەناتورى» جوباسىنا جاپوندار قىزىعۋشىلىق تانىتقان كٶرٸنەدٸ.
«قازٸر ٶنەرتاپقىشتاردىڭ الدىندا جالعىز مٷمكٸندٸك قالدى. ول - حالىقارالىق كٶرمەلەرگە, سىرتتاي كونكۋرستارعا قاتىسۋ. مەن جاڭاعى ايتقان سۋ گەنەراتورىن قازاقستاندا ەشبٸر جەرگە ٶتكٸزە المادىم. كەيٸن سول جوبام تۋرالى اعىلشىنشا ماقالا جازىپ, سىرتتاي كونكۋرسقا ۇسىندىم. ٷزدٸك دەپ تانىلدى. ٶيتكەنٸ, مەن ويلاپ تاپقان گەنەراتوردى سۋدىڭ استىنا تاستاعان سوڭ ۇمىتۋعا بولادى. ٶزدٸگٸنەن ٷزدٸكسٸز قۋات ٶندٸرە بەرەدٸ. مىسالى, پاۆلوداردا ورناتساق, ەرتٸستٸڭ اعىنى توقتاعانشا قۋات بەرەتٸن بولادى. ال كٷن گەنەراتورى بۇلتتى كەزدە, جەل گەنەراتورى تىنىق كەزدە قۋات ٶندٸرە المايدى. مەنٸڭ گەنەراتورىمنىڭ ارتىقشىلىعى وسىندا. ماعان جاپونييادان حابارلاسىپ, ٶزدەرٸنە ەنگٸزۋدٸ ۇسىندى. بٸراق, ۇسىنىس شارتتارىن قاراسام, مەنٸڭ اۆتورلىق قۇقىعىم قاتتى شەكتەلەدٸ ەكەن. اقىرى باس تارتۋعا تۋرا كەلدٸ. كەيدە سونىم قاتە بولعان جوق پا دەپ ويلاپ قويامىن», - دەيدٸ جىميىپ.
تالاي-تالاي تىڭ جوباسى قولداۋ تاپپاي, ماڭدايى سان مەرتە تاسقا تيگەن دامير اقىرى زيياتكەرلٸك مەنشٸكتٸ ساۋدالايتىن كەسٸپ اشۋ كەرەك دەگەن ويعا كەلسە كەرەك.
«وسىنداي جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋدىڭ تەتٸگٸن تاپتىم. ٶزٸم سيياقتى ٶنەرتاپقىشتاردىڭ تٸزٸمٸن جاساپ جاتىرمىن. بولاشاقتا سولارعا ينۆەستورلار مەن «بيزنەس-انگەلدەر» تاۋىپ بەرۋمەن اينالىساتىن بولامىز. سول سەبەپتٸ مەنٸڭ جوبام «زيياتكەرلٸك مەنشٸكتٸ كوممەرتسييالاۋ» دەپ اتالادى. جاقسى بٸر ٶنەرتابىس پايدا بولسا, وعان قاتىسى بار كەسٸپورىندار مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بارلىعىنا حابارلاساتىن بولامىز», - دەيدٸ ٶنەرتاپقىش زاڭگەر.
قازٸر ول س.تورايعىروۆ اتىنداعى پاۆلودار مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸندە پاتەنت زەرتتەۋشٸ بولىپ جۇمىس ٸستەپ جٷر. جاس عالىم ەلدەگٸ ٶنەرتابىس رەتٸندە پاتەنتتەلٸپ جاتقان جوبانىڭ كٶبٸ بٸر سارىنداس دەپ ويلايدى.
«قازاقستانداعى ٶنەرتابىستىڭ كٶبٸ بٸر-بٸرٸن جەتٸلدٸرۋ عانا دەپ ايتۋعا بولادى. بار دٷنيەنٸ دامىتۋ باعىتىندا بەرٸ. تىڭنان تٷرەن سالىپ جاتقاندار نەكەن-ساياق», - دەيدٸ ول.
دامير بەكباەۆ جاستاردىڭ جاڭاشىل يدەيالارى كەيبٸر جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ «شيكٸزاتىنا» اينالىپ جاتقانىن ايتادى.
«بٸزدە, ەسٸرەسە, جاس ٶنەرتاپقىشتارعا ينۆەستور مەن دەمەۋشٸ تابۋ قيىن. كٸمگە بارساڭ دا, ەۋەلٸ جوبانىڭ پروتوتيپٸن سۇرايدى. پروتوتيپ جاساۋىڭ ٶزٸ قىمبات. ٶيتكەنٸ, وعان بٶلٸنەتٸن گرانتتاردى الۋ وڭاي ەمەس. نە سەنٸكٸنەن ٷزدٸك جوبا وزىپ كەتەدٸ, نە سەنٸڭ جوباڭا تىم اۋقىمدى دەگەن باعا بەرٸلۋٸ مٷمكٸن. مىسالى «جاسىل ەنەرگەتيكا» بويىنشا سۋ گەنەراتورىن جوبالادىم. فينالعا جەتتٸم دە, گرانتقا ٸلٸنبەدٸم», - دەيدٸ ٶنەرتاپقىش.
«ٶنەرتاپقىشتاردى ٶتٸلٸ مەن اتاعى ٷلكەن پروفەسسورلارعا تەلۋدٸڭ دە كەدەرگٸلەرٸ بار. سٶز جوق, تەجٸريبەلٸ عالىمدار جاس ٶنەرتاپقىشتان كٶپ بٸلەدٸ. ونى قالاي جەتەلەۋدٸڭ جولدارىنا قانىق. بٸراق, جوباعا اتسالىسقاننان كەيٸن ول دا اۆتور بولىپ تٸركەلگٸسٸ كەلەدٸ. گەپ وسىندا. ٶنەرتابىسىڭدى بٸرەۋمەن بٶلٸسۋ اسا بٸر جاعىمدى دٷنيە ەمەس. وسى وفيستٸ ويلاپ تابۋىما بۇل دا سەبەپ بولدى. بٸزدٸڭ وفيس ەشكٸمنٸڭ جوباسىنا جيەندٸك جاسامايدى. ٶنەرتاپقىش كەلٸپ يدەياسىن ايتسا بولدى, بٸز ول ۇسىنعان اقپاراتتىڭ ەشقايدا تارامايتىنىنا, ٶزٸنٸڭ كەلٸسٸمٸنسٸز پايدالانباۋعا كەپٸلدٸك بەرەمٸز. سول پرينتسيپپەن ينۆەستور ٸزدەيمٸز. بٸزدەگٸ عىلىمعا دەل وسى كٶپٸر جەتپەي تۇر قازٸر. مۇنداي وفيستەر اقش پەن جاپونييادا كٶپ. ەيگٸلٸ «كرەمنيي القابىندا», گارۆارد سيياقتى ٷزدٸك ۋنيۆەرسيتەتتەر جانىندا وسىنداي وفيستەر بار», - دەيدٸ دامير.
ٶنەرتاپقىش ەزٸرگە ەشبٸر جوباسىنا پاتەنت الماپتى. بۇل ٸسكە ويىنداعى وفيستٸ اشقاننان كەيٸن مىقتاپ كٸرٸسپەكشٸ
«قازٸر ٶنەرتاپقىشتاردىڭ كٷيٸ «جالعىزدىڭ ٷنٸ, جاياۋدىڭ شاڭى شىقپاس» دەگەن مەتەلمەن ٷندەس. قارجىنىڭ بەرٸ پيارى مىقتى نەمەسە تٸرەگٸ مىقتى جوبالارعا كەتٸپ جاتىر. بۇل وفيستە زاڭگەردەن بٶلەك ەكونوميستەر دە, مەنەدجەرلەر دە بولۋى تيٸس. ٶيتكەنٸ, جوبانى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن تٷرلٸ ەسەپتەر مەن بولجامدار, ناسيحات پەن جارناما جۇمىستارى بٸردەي جٷرۋٸ كەرەك», - دەدٸ ول سٶز سوڭىندا.
ٶزٸ ايتپاعانمەن, داميردٸڭ 15 جىل بويى ەيگٸلٸ NASA-دا ەرٸكتٸ رەتٸندە جۇمىس ٸستەگەنٸن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ مەلٸمەتتەرٸنەن بٸلدٸك. سٶيتسەك, ول بالا كٷنٸنەن عارىش ەلەمٸنە ەرەكشە ىنتىق بولعان ەكەن. ٶزگە بالالار ويىنشىق جيناپ جٷرگەندە بۇل عارىش تۋرالى ەنتسيكلوپەدييالاردى «كەمٸرە» بەرگەن. عارىشكەر بولۋعا دەنساۋلىعى جاراماعاندىقتان, ٶز باعىن ٶنەرتابىس سالاسىندا سىناپ كٶرۋگە بەكٸنگەن. دامير بەكباەۆ يلون ماسكتان بٶلەك ايدىن ايىمبەتوۆپەن دە ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ارقىلى حات الماسىپ تۇرادى. 2018 جىلى NASA ۇشىرعان InSight كەمەسٸ مارسقا كٶپتەگەن ەرٸكتٸلەرمەن بٸرگە داميردٸڭ دە ەسٸمٸ جازىلعان كرەمنيي چيپتٸ جەتكٸزگەن بولاتىن. وسىلايشا, جاس ٶنەرتاپقىشتىڭ ٶزٸ عارىشقا اياق باسپاسا دا, ەسٸمٸ «قىزىل عالامشارعا» جەتكەن.
