Ǵani ÓMIRZAQOV,
«Ońtústik» kásipkerlerge qyzmet kórsetý ortalyǵynyń direktory
Jýyrda Shymkentte robot tehnikasyn qurastyratyn mektep ashyldy. Ol Kibermashinalardy qurastyrý negizinde balalarǵa elektromobildermen kvadrokopter qurastyrý, baǵdarlama jasaý, 3D modeldeý men basyp shyǵarý, gadjet, qosymshalar men sait jasaýdy úiretedi. Bul mektepti «Biznestiń jol kartasy – 2020» baǵdarlamasynyń memlekettik grantyn jeńip alǵan túlekter qolǵa alǵan. 3 mln teńge kóleminde qaitarymsyz grant ielengen túlekter bul qarjyǵa ǵimarat jaldap, qajetti tehnika da satyp alypty.
Minekei, «Ońtústik» kásipkerlerge qyzmet kórsetý ortalyǵy osyndai talapty jastarǵa árdaiym qoldaý kórsetilip keledi. Tek yntańyz bolsyn. Kásipkerlerdi oqytý, biznes-josparyn, qujattary ázirleý boiynsha da kómek berýde. Kásipke bet burǵandardy qandai ideialar qyzyqtyrady? Olardyń bilim-biliktiligi qandai? Bul – da ózekti másele. Kásipkerlerge qyzmet kórsetý ortalyǵynyń direktory Ǵani Ómirzaqovtyń aitýynsha, óńirde kásipke qyzyǵýshylardyń kóbisi aýylsharýashylyq salasynda jumys istegendi qolai kóredi. Basqa salaǵa bet burýǵa yntasy joq nemese bilim-biliktiligi jetpeidi. Ortalyq direktorymen kásipkerliktiń qyr-syry tóńireginde suhbattasqan edik.
Keńsemizden «Kovorking» ortalyǵy ashylmaq
– Ǵani Áripuly, azamattardyń kásipkerlikke degen qyzyǵýshylyǵy qandai? Olarǵa qandai qoldaýlar bar?
– Jalpy, oblysta kópshiliktiń bul salaǵa qyzyǵýshylyǵy artyp keledi. Memleketten qoldaý zor. Olar bizde kásipkerlik negizderi, taqyryptyq treningter, master-klass boiynsha tegin bilim alady.
Búginge deiin ortalyqtan 33 myń adam kásipkerlik negizderi boiynsha dáris tyńdap, sertifikat aldy. Qazir 9 aidyń qorytyndysyna saraptama jasadyq. Kásipkerlik mektebinde kásipkerlik negizderi taqyryby boiynsha - 1893 (onyń ishinde jastar - 416), taqyryptyq treningter boiynsha - 1325 (onyń ishinde jastar - 252), salalyq master-klass boiynsha 1401 adam dáris tyńdady.
Jalpy, bizdiń óńir turǵyndarynyń shaǵyn kásipkerlikke ikemi mol ǵoi. Shymkentte de kásipti dóńgeletýge barlyq múmkindikter bar.
Qazirgi tańda qalalyq front-ofispen tyǵyz jumys isteimiz. Bizde qujattardy rásimdeý bólimi bar. Oqytyp qana qoimai, kásipkerlerdiń qujattaryn da júielep beremiz. Sáýlet-qurylys josparyn alyp berý, jerdiń nysanaly maqsatyn ózgertý, sol ótinishterdiń bárin front-ofis arqyly ótkizemiz. Qazir ótinishter elektrondy túrde de joldanyp jatyr. Qujattardyń qai satyda ekeni avtomatty túrde kórsetilip turady. Qalalyq jer qatynastary, sáýlet jáne qala qurylys bólimimen tyǵyz qarym-qatynastamyz.
– Shymkent – shaǵyn kásipkerlik salasy damyǵan shahar. Biyl shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine óz biznesin bastaýǵa memlekettik granttar berý boiynsha 62 joba usynylsa, onyń 7 jobasy qoldaý taýypty. Jalpy, jastardyń óz tarapynan qandai biznes-josparlary júzege asýda?
– Jalpy, tórt kúndik kásipkerlik negizderi sabaǵynda barlyǵy jan-jaqty túsindiriledi. Azamattar úshin daiyn biznes-josparlarymyz bar. Olar 100 jobadan keregin tańdap alady. Ári qarai jobalaryn damytýǵa kómektesemiz.
Negizinen, bizge óz ideiasymen keletin azamattar bar. Biraq ony birden iske asyryp jatqandary óte sirek. Qazirgi tańda jastardyń ózderi usynatyn jaqsy ideialary baryn aitý ketý kerek. Biraq olarmen qarjy tabý da qiyndaý bolyp tur.
Bizde oqyp, ári qarai nesie alyp jatqandardyń kóbisi – mal bordaqylaý, zergerlik buiymdar shyǵarý, ásemdik salonyn ashamyn deitinder. Atele, mebel tsehtary, til kýrstary, jekemenshik balabaqsha ashyp, kásibin dóńgeletip otyrǵandar bar. Dizainerlik, IT salasynda da tyń jobalardy usynady. Sait arqyly kiim satý, jarnama jasaý syndy ideialar.
Bizge kelip, biznes-jospar jasaǵandardyń 80 paiyzy – aýylsharýashylyq salasynda. Óitkeni, qarjynyń kóp bóligi sol baǵytqa bólinedi. «Yrys» MQU, «Qaz Agro» bar, ekinshi deńgeili bankterden nesie alady. Sonymen qatar, kei jaǵdaida nesie alǵysy keletin adamdardyń kepil múlikteri bolmaidy. Nesie tarihy nashar. Ýaqytyly tólemegen. Sonyń kesirinen nesiege qol jetkize almai júrgender de kezdesedi.
Memlekettik granttarǵa ótinish berýshiler de kóp. Biz olarǵa biznes-josparyn daiyndap, keńes beremiz. Ári qarai ózderi qorǵaidy. Ondaǵy úzdik jobalardy komissiia anyqtaidy. Negizinen, kelgen azamattardyń barlyǵy kásipker bolyp ketedi degen sóz emes. Bizdiń maqsat – olarǵa durys jol kórsetý.
Jas kásipkerler úshin jaqsy jańalyq – kelesi jyldyń basynda keńsemizden «Kovorking» ortalyǵy ashylmaq. Ol jas mamandar, bastaýysh kásipkerler úshin tegin. Osynda oqytamyz, keńes beremiz. Kelissóz júrgizý úshin konferents-zal jumys istemek. Internet, kompiýterdi qoldaný bári tegin. Osy jerde ideialaryn damytýǵa barlyq jaǵdai bar. Máselen, dizainerlik boiynsha, saitpen jumys isteitin jas kásipkerler jumysyn bastaidy. Otyratyn keńseleri joq. Úiinde jumys isteýge múmkindikteri bola bermeidi. Osynda kelip, 3-4 adammen birlese jumysyn bitirip alýyna múmkindik jasaimyz.
«Bilikti kásipker daiyndaý – basty maqsatymyz»
– Ózińiz aitqandai, kópshilik jańalyq oilap taýyp, tyń jobalardy qolǵa alýǵa mán bermeidi. Úlken megapoliste qandai nysandar ashylýy qajet? Jastar nege mán berýi tiis?
– Biz ónimdi shyǵaramyz. Satý jaǵyna kelgende qinalamyz. Kásip bastaý úshin adam sol salany jiti meńgerýi tiis. Joq nárseni oilap tabý óte qiyn. Bar dúnieni túrli formatta isteýge de múmkindik bar. Al noý-haý syndy eshkim qoldanylyp kórmegen zatty satý da úlken másele. Jastar osyndai kedergilerge tap bolyp otyr.
Árine, úlken megapoliske ainalǵan shaharǵa áli de tyń jobalar qajet-aq. Máselen, bizde qariialarǵa arnalǵan oryn ashylýy tiis. Zeinettegi kisiler kóbine úide otyrady. Olardyń qoǵammen aralasýyna jaǵdai jasasaq. Sol ortalyqqa tańerteń kelip, shahmat oinaidy, bir-birimen sóilesedi. Aýyldan keletin ata-ájelerimiz úiden tez jalyǵady. Mundai jobalar shetelde ashylyp jatyr.
Sondai-aq, bir azamattar mynadai usynys aitty. Qazir jobasyn daiyndap jatyr. Eldimekenderde jastar fýtbol ligasyn qurmaq. Ár aýdan bir-bir komanda daiyndaidy. Bul – áleýmettik joba. Jobadan bastap, keleshekte bizneske ainaldyrmaqshy. Qazir aýyldy jerlerde sportpen shuǵyldanatyn daryndy jastar kóp. Jattyqtyrýshylardy kelisim-shartpen qaladan jaldap, sport súier qaýymdy fýtbol, boks, kúres syndy sportqa baýlymaq. Solardy oblys, respýblika degeiine shyǵarý arqyly qalamaqysyn alyp otyrmaq. Ári salaýatty ómir saltyn damytady. Biz qoldaý kórsetýge kelistik.
Aýdandar boiynsha da irikteý maketterin jasadyq. Eldimekenge ne kerek? Máselen, atele suranysqa ie. Kishigirim nárse bolsa da, odan zor tabys tabýǵa bolady. Biz qazir sol baǵytta jumys júrgizip jatyrmyz. Árbir aýylǵa sondai qajet oryndaryn anyqtaimyz. Sol aýyldarǵa baryp, úgit-nasihat jumystaryn júrgizemiz.
Qoǵamda jaqsy ideiany damytý úshin oǵan jaqsy jarnama kerek. Bizdegi kásipkerlerdiń jarnamaǵa ainalym aqshalary jetpei qalady. Qarajattyń jetispeýshiliginen kásibi toqtap jatady.
– Kóp nárse bilimge bailanysty ekeni belgili. Kásipkerler eskere bermeitin qandai jaǵdailar bar?
– Bul rette aitar másele kóp. Bizde tórt kúndik oqýǵa keletinderdiń bári de JOO-da oqyǵan. Ári qarai ózin damytpaǵan. Sharýalarymen shyrmalyp qalǵan. Ózderiniń deńgeiin kóterýge yntasy joq. Olar óz kásibin qalai damytpaq? Qazir bilim alamyn dese, barlyq jaǵdai bar ǵoi. Memleketten ǵylymǵa kóńil bólinip jatyr. Biraq, áli de qoldaýdy kúsheitý kerek.
Máselen, ótken jyly aýylsharýashylyq salasy boiynsha agrokonsýltatsiia ortalyǵyn ashpaqshy bolǵan edik. Ǵalym mamandardy izdedik. Oblysymyz agroaimaq bolyp esepteledi. Biraq maman tappai áýre bolǵanymyz bar. Qazirgi tańda ǵylym men tájiribeni ushtastyrǵandar óte az.
Kásipkerlikke táýekel kerek deimiz. Biraq batyldyqtan bólek, bilim kerek. Bilimi joq adam qansha jerden batyl bolsa da, orta jolda kásibi toqtaidy.
Jarnama óte mańyzdy. Bizde marketolog, PR mamandar óte az. Kásipkerlerdiń kópshiligi brending, jarnama jasaýǵa mán bermeidi. Bir ónim shyǵarsaq, jarnamaǵa kóp aqsha tólemeimiz. Árine, bári qarajatqa kelip tireledi. Jalpy, bizde jarnamany qysqa merzimge beredi. Bir aptaǵa qarjy salyp, paida túsetin jaqtaryn izdei bastaidy. Dúniejúzilik tájiribede qarjynyń 25 paiyzyn jarnamaǵa salýy kerek. Odan da kóp bolýy múmkin. Jarnama úzilissiz, toqtamai berilýi tiis. Sonda ol taýar óndirýshi utylmaidy.
Taǵy bir kemshin túsip jatqan másele – servistik qyzmettiń osaldyǵy. Bizde tutynýshylarǵa jaǵdai jasamaý, dóreki sóileý syndy ádetter kezdesedi. Almatyda bir jigitter avtojýý ornyn ashqan-tuǵyn. Kelýshilerge tegin shái beredi. Osyny istegennen keiin kólikterdiń de qatary artyp ketken. Mine, bul da oilanatyn jaǵdai. Túrkiiada da sondai. Dúkenge barsańyz, eshteńe almasańyz da, shai ákelip beredi.
– Qazir rýhani jańǵyrýǵa mán beretin kezeń. Taiaýda gazetimizde «Shymkentten etnoaýyl ashylsa...» dep másele kóterip edik. Máselen, jyl basynan beri qalada iri týristik is-sharalar ótkizilýi nátijesinde shaharǵa kelgen sheteldik týrister sany 17 212 adamǵa jetipti...
– Ras, qaladan, aýyldan da etnografiialyq týrizmdi damytý kerek. Taiaýda qalalyq kásipkerler kiiz úiden qonaqúi jasaý ideiasyn usyndy. Tamasha bastama. Otyrar aýdanynda ashylǵan etnoaýyl osynyń bastamasy dep oilaimyn. Sony kórgen kásipkerler basqa formatta ashýdy kózdeidi ǵoi.
Týrizm salasynda negizinen óńirde demalys aimaqtary ashylyp jatyr. Aimaqtyq investitsialyq ortalyqtan nesie alyp, kásibin bastaǵandar. Qazir servistik qyzmet kórsetý, jańa tehnologiialardy úirenýge qyzyǵýshylyq artyp keledi. Osy baǵytta seminar oqytylady. Ýaqyt sátimen bul aitylǵan máseleler sheshimin tabady dep oilaimyn.
– Áńgimeńizge rahmet!
Suhbattasqan Taǵabai QASYM
