عاني ٶمٸرزاقوۆ,
«وڭتٷستٸك» كەسٸپكەرلەرگە قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى
جۋىردا شىمكەنتتە روبوت تەحنيكاسىن قۇراستىراتىن مەكتەپ اشىلدى. ول كيبەرماشينالاردى قۇراستىرۋ نەگٸزٸندە بالالارعا ەلەكتروموبيلدەرمەن كۆادروكوپتەر قۇراستىرۋ, باعدارلاما جاساۋ, 3D مودەلدەۋ مەن باسىپ شىعارۋ, گادجەت, قوسىمشالار مەن سايت جاساۋدى ٷيرەتەدٸ. بۇل مەكتەپتٸ «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى – 2020» باعدارلاماسىنىڭ مەملەكەتتٸك گرانتىن جەڭٸپ العان تٷلەكتەر قولعا العان. 3 ملن تەڭگە كٶلەمٸندە قايتارىمسىز گرانت يەلەنگەن تٷلەكتەر بۇل قارجىعا عيمارات جالداپ, قاجەتتٸ تەحنيكا دا ساتىپ الىپتى.
مٸنەكەي, «وڭتٷستٸك» كەسٸپكەرلەرگە قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىعى وسىنداي تالاپتى جاستارعا ەردايىم قولداۋ كٶرسەتٸلٸپ كەلەدٸ. تەك ىنتاڭىز بولسىن. كەسٸپكەرلەردٸ وقىتۋ, بيزنەس-جوسپارىن, قۇجاتتارى ەزٸرلەۋ بويىنشا دا كٶمەك بەرۋدە. كەسٸپكە بەت بۇرعانداردى قانداي يدەيالار قىزىقتىرادى? ولاردىڭ بٸلٸم-بٸلٸكتٸلٸگٸ قانداي? بۇل – دا ٶزەكتٸ مەسەلە. كەسٸپكەرلەرگە قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى عاني ٶمٸرزاقوۆتىڭ ايتۋىنشا, ٶڭٸردە كەسٸپكە قىزىعۋشىلاردىڭ كٶبٸسٸ اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىندا جۇمىس ٸستەگەندٸ قولاي كٶرەدٸ. باسقا سالاعا بەت بۇرۋعا ىنتاسى جوق نەمەسە بٸلٸم-بٸلٸكتٸلٸگٸ جەتپەيدٸ. ورتالىق ديرەكتورىمەن كەسٸپكەرلٸكتٸڭ قىر-سىرى تٶڭٸرەگٸندە سۇحباتتاسقان ەدٸك.
كەڭسەمٸزدەن «كوۆوركينگ» ورتالىعى اشىلماق
– عاني ەرٸپۇلى, ازاماتتاردىڭ كەسٸپكەرلٸككە دەگەن قىزىعۋشىلىعى قانداي? ولارعا قانداي قولداۋلار بار?
– جالپى, وبلىستا كٶپشٸلٸكتٸڭ بۇل سالاعا قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلەدٸ. مەملەكەتتەن قولداۋ زور. ولار بٸزدە كەسٸپكەرلٸك نەگٸزدەرٸ, تاقىرىپتىق ترەنينگتەر, ماستەر-كلاسس بويىنشا تەگٸن بٸلٸم الادى.
بٷگٸنگە دەيٸن ورتالىقتان 33 مىڭ ادام كەسٸپكەرلٸك نەگٸزدەرٸ بويىنشا دەرٸس تىڭداپ, سەرتيفيكات الدى. قازٸر 9 ايدىڭ قورىتىندىسىنا ساراپتاما جاسادىق. كەسٸپكەرلٸك مەكتەبٸندە كەسٸپكەرلٸك نەگٸزدەرٸ تاقىرىبى بويىنشا - 1893 (ونىڭ ٸشٸندە جاستار - 416), تاقىرىپتىق ترەنينگتەر بويىنشا - 1325 (ونىڭ ٸشٸندە جاستار - 252), سالالىق ماستەر-كلاسس بويىنشا 1401 ادام دەرٸس تىڭدادى.
جالپى, بٸزدٸڭ ٶڭٸر تۇرعىندارىنىڭ شاعىن كەسٸپكەرلٸككە يكەمٸ مول عوي. شىمكەنتتە دە كەسٸپتٸ دٶڭگەلەتۋگە بارلىق مٷمكٸندٸكتەر بار.
قازٸرگٸ تاڭدا قالالىق فرونت-وفيسپەن تىعىز جۇمىس ٸستەيمٸز. بٸزدە قۇجاتتاردى رەسٸمدەۋ بٶلٸمٸ بار. وقىتىپ قانا قويماي, كەسٸپكەرلەردٸڭ قۇجاتتارىن دا جٷيەلەپ بەرەمٸز. سەۋلەت-قۇرىلىس جوسپارىن الىپ بەرۋ, جەردٸڭ نىسانالى ماقساتىن ٶزگەرتۋ, سول ٶتٸنٸشتەردٸڭ بەرٸن فرونت-وفيس ارقىلى ٶتكٸزەمٸز. قازٸر ٶتٸنٸشتەر ەلەكتروندى تٷردە دە جولدانىپ جاتىر. قۇجاتتاردىڭ قاي ساتىدا ەكەنٸ اۆتوماتتى تٷردە كٶرسەتٸلٸپ تۇرادى. قالالىق جەر قاتىناستارى, سەۋلەت جەنە قالا قۇرىلىس بٶلٸمٸمەن تىعىز قارىم-قاتىناستامىز.
– شىمكەنت – شاعىن كەسٸپكەرلٸك سالاسى دامىعان شاھار. بيىل شاعىن كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸنە ٶز بيزنەسٸن باستاۋعا مەملەكەتتٸك گرانتتار بەرۋ بويىنشا 62 جوبا ۇسىنىلسا, ونىڭ 7 جوباسى قولداۋ تاۋىپتى. جالپى, جاستاردىڭ ٶز تاراپىنان قانداي بيزنەس-جوسپارلارى جٷزەگە اسۋدا?
– جالپى, تٶرت كٷندٸك كەسٸپكەرلٸك نەگٸزدەرٸ ساباعىندا بارلىعى جان-جاقتى تٷسٸندٸرٸلەدٸ. ازاماتتار ٷشٸن دايىن بيزنەس-جوسپارلارىمىز بار. ولار 100 جوبادان كەرەگٸن تاڭداپ الادى. ەرٸ قاراي جوبالارىن دامىتۋعا كٶمەكتەسەمٸز.
نەگٸزٸنەن, بٸزگە ٶز يدەياسىمەن كەلەتٸن ازاماتتار بار. بٸراق ونى بٸردەن ٸسكە اسىرىپ جاتقاندارى ٶتە سيرەك. قازٸرگٸ تاڭدا جاستاردىڭ ٶزدەرٸ ۇسىناتىن جاقسى يدەيالارى بارىن ايتۋ كەتۋ كەرەك. بٸراق ولارمەن قارجى تابۋ دا قيىنداۋ بولىپ تۇر.
بٸزدە وقىپ, ەرٸ قاراي نەسيە الىپ جاتقانداردىڭ كٶبٸسٸ – مال بورداقىلاۋ, زەرگەرلٸك بۇيىمدار شىعارۋ, ەسەمدٸك سالونىن اشامىن دەيتٸندەر. اتەلە, مەبەل تسەحتارى, تٸل كۋرستارى, جەكەمەنشٸك بالاباقشا اشىپ, كەسٸبٸن دٶڭگەلەتٸپ وتىرعاندار بار. ديزاينەرلٸك, IT سالاسىندا دا تىڭ جوبالاردى ۇسىنادى. سايت ارقىلى كيٸم ساتۋ, جارناما جاساۋ سىندى يدەيالار.
بٸزگە كەلٸپ, بيزنەس-جوسپار جاساعانداردىڭ 80 پايىزى – اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىندا. ٶيتكەنٸ, قارجىنىڭ كٶپ بٶلٸگٸ سول باعىتقا بٶلٸنەدٸ. «ىرىس» مقۇ, «قاز اگرو» بار, ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردەن نەسيە الادى. سونىمەن قاتار, كەي جاعدايدا نەسيە العىسى كەلەتٸن ادامداردىڭ كەپٸل مٷلٸكتەرٸ بولمايدى. نەسيە تاريحى ناشار. ۋاقىتىلى تٶلەمەگەن. سونىڭ كەسٸرٸنەن نەسيەگە قول جەتكٸزە الماي جٷرگەندەر دە كەزدەسەدٸ.
مەملەكەتتٸك گرانتتارعا ٶتٸنٸش بەرۋشٸلەر دە كٶپ. بٸز ولارعا بيزنەس-جوسپارىن دايىنداپ, كەڭەس بەرەمٸز. ەرٸ قاراي ٶزدەرٸ قورعايدى. ونداعى ٷزدٸك جوبالاردى كوميسسييا انىقتايدى. نەگٸزٸنەن, كەلگەن ازاماتتاردىڭ بارلىعى كەسٸپكەر بولىپ كەتەدٸ دەگەن سٶز ەمەس. بٸزدٸڭ ماقسات – ولارعا دۇرىس جول كٶرسەتۋ.
جاس كەسٸپكەرلەر ٷشٸن جاقسى جاڭالىق – كەلەسٸ جىلدىڭ باسىندا كەڭسەمٸزدەن «كوۆوركينگ» ورتالىعى اشىلماق. ول جاس ماماندار, باستاۋىش كەسٸپكەرلەر ٷشٸن تەگٸن. وسىندا وقىتامىز, كەڭەس بەرەمٸز. كەلٸسسٶز جٷرگٸزۋ ٷشٸن كونفەرەنتس-زال جۇمىس ٸستەمەك. ينتەرنەت, كومپيۋتەردٸ قولدانۋ بەرٸ تەگٸن. وسى جەردە يدەيالارىن دامىتۋعا بارلىق جاعداي بار. مەسەلەن, ديزاينەرلٸك بويىنشا, سايتپەن جۇمىس ٸستەيتٸن جاس كەسٸپكەرلەر جۇمىسىن باستايدى. وتىراتىن كەڭسەلەرٸ جوق. ٷيٸندە جۇمىس ٸستەۋگە مٷمكٸندٸكتەرٸ بولا بەرمەيدٸ. وسىندا كەلٸپ, 3-4 اداممەن بٸرلەسە جۇمىسىن بٸتٸرٸپ الۋىنا مٷمكٸندٸك جاسايمىز.
«بٸلٸكتٸ كەسٸپكەر دايىنداۋ – باستى ماقساتىمىز»
– ٶزٸڭٸز ايتقانداي, كٶپشٸلٸك جاڭالىق ويلاپ تاۋىپ, تىڭ جوبالاردى قولعا الۋعا مەن بەرمەيدٸ. ٷلكەن مەگاپوليستە قانداي نىساندار اشىلۋى قاجەت? جاستار نەگە مەن بەرۋٸ تيٸس?
– بٸز ٶنٸمدٸ شىعارامىز. ساتۋ جاعىنا كەلگەندە قينالامىز. كەسٸپ باستاۋ ٷشٸن ادام سول سالانى جٸتٸ مەڭگەرۋٸ تيٸس. جوق نەرسەنٸ ويلاپ تابۋ ٶتە قيىن. بار دٷنيەنٸ تٷرلٸ فورماتتا ٸستەۋگە دە مٷمكٸندٸك بار. ال نوۋ-حاۋ سىندى ەشكٸم قولدانىلىپ كٶرمەگەن زاتتى ساتۋ دا ٷلكەن مەسەلە. جاستار وسىنداي كەدەرگٸلەرگە تاپ بولىپ وتىر.
ەرينە, ٷلكەن مەگاپوليسكە اينالعان شاھارعا ەلٸ دە تىڭ جوبالار قاجەت-اق. مەسەلەن, بٸزدە قارييالارعا ارنالعان ورىن اشىلۋى تيٸس. زەينەتتەگٸ كٸسٸلەر كٶبٸنە ٷيدە وتىرادى. ولاردىڭ قوعاممەن ارالاسۋىنا جاعداي جاساساق. سول ورتالىققا تاڭەرتەڭ كەلٸپ, شاحمات وينايدى, بٸر-بٸرٸمەن سٶيلەسەدٸ. اۋىلدان كەلەتٸن اتا-ەجەلەرٸمٸز ٷيدەن تەز جالىعادى. مۇنداي جوبالار شەتەلدە اشىلىپ جاتىر.
سونداي-اق, بٸر ازاماتتار مىناداي ۇسىنىس ايتتى. قازٸر جوباسىن دايىنداپ جاتىر. ەلدٸمەكەندەردە جاستار فۋتبول ليگاسىن قۇرماق. ەر اۋدان بٸر-بٸر كوماندا دايىندايدى. بۇل – ەلەۋمەتتٸك جوبا. جوبادان باستاپ, كەلەشەكتە بيزنەسكە اينالدىرماقشى. قازٸر اۋىلدى جەرلەردە سپورتپەن شۇعىلداناتىن دارىندى جاستار كٶپ. جاتتىقتىرۋشىلاردى كەلٸسٸم-شارتپەن قالادان جالداپ, سپورت سٷيەر قاۋىمدى فۋتبول, بوكس, كٷرەس سىندى سپورتقا باۋلىماق. سولاردى وبلىس, رەسپۋبليكا دەگەيٸنە شىعارۋ ارقىلى قالاماقىسىن الىپ وتىرماق. ەرٸ سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن دامىتادى. بٸز قولداۋ كٶرسەتۋگە كەلٸستٸك.
اۋداندار بويىنشا دا ٸرٸكتەۋ ماكەتتەرٸن جاسادىق. ەلدٸمەكەنگە نە كەرەك? مەسەلەن, اتەلە سۇرانىسقا يە. كٸشٸگٸرٸم نەرسە بولسا دا, ودان زور تابىس تابۋعا بولادى. بٸز قازٸر سول باعىتتا جۇمىس جٷرگٸزٸپ جاتىرمىز. ەربٸر اۋىلعا سونداي قاجەت ورىندارىن انىقتايمىز. سول اۋىلدارعا بارىپ, ٷگٸت-ناسيحات جۇمىستارىن جٷرگٸزەمٸز.
قوعامدا جاقسى يدەيانى دامىتۋ ٷشٸن وعان جاقسى جارناما كەرەك. بٸزدەگٸ كەسٸپكەرلەردٸڭ جارناماعا اينالىم اقشالارى جەتپەي قالادى. قاراجاتتىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸنەن كەسٸبٸ توقتاپ جاتادى.
– كٶپ نەرسە بٸلٸمگە بايلانىستى ەكەنٸ بەلگٸلٸ. كەسٸپكەرلەر ەسكەرە بەرمەيتٸن قانداي جاعدايلار بار?
– بۇل رەتتە ايتار مەسەلە كٶپ. بٸزدە تٶرت كٷندٸك وقۋعا كەلەتٸندەردٸڭ بەرٸ دە جوو-دا وقىعان. ەرٸ قاراي ٶزٸن دامىتپاعان. شارۋالارىمەن شىرمالىپ قالعان. ٶزدەرٸنٸڭ دەڭگەيٸن كٶتەرۋگە ىنتاسى جوق. ولار ٶز كەسٸبٸن قالاي دامىتپاق? قازٸر بٸلٸم الامىن دەسە, بارلىق جاعداي بار عوي. مەملەكەتتەن عىلىمعا كٶڭٸل بٶلٸنٸپ جاتىر. بٸراق, ەلٸ دە قولداۋدى كٷشەيتۋ كەرەك.
مەسەلەن, ٶتكەن جىلى اۋىلشارۋاشىلىق سالاسى بويىنشا اگروكونسۋلتاتسييا ورتالىعىن اشپاقشى بولعان ەدٸك. عالىم مامانداردى ٸزدەدٸك. وبلىسىمىز اگروايماق بولىپ ەسەپتەلەدٸ. بٸراق مامان تاپپاي ەۋرە بولعانىمىز بار. قازٸرگٸ تاڭدا عىلىم مەن تەجٸريبەنٸ ۇشتاستىرعاندار ٶتە از.
كەسٸپكەرلٸككە تەۋەكەل كەرەك دەيمٸز. بٸراق باتىلدىقتان بٶلەك, بٸلٸم كەرەك. بٸلٸمٸ جوق ادام قانشا جەردەن باتىل بولسا دا, ورتا جولدا كەسٸبٸ توقتايدى.
جارناما ٶتە ماڭىزدى. بٸزدە ماركەتولوگ, PR ماماندار ٶتە از. كەسٸپكەرلەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ برەندينگ, جارناما جاساۋعا مەن بەرمەيدٸ. بٸر ٶنٸم شىعارساق, جارناماعا كٶپ اقشا تٶلەمەيمٸز. ەرينە, بەرٸ قاراجاتقا كەلٸپ تٸرەلەدٸ. جالپى, بٸزدە جارنامانى قىسقا مەرزٸمگە بەرەدٸ. بٸر اپتاعا قارجى سالىپ, پايدا تٷسەتٸن جاقتارىن ٸزدەي باستايدى. دٷنيەجٷزٸلٸك تەجٸريبەدە قارجىنىڭ 25 پايىزىن جارناماعا سالۋى كەرەك. ودان دا كٶپ بولۋى مٷمكٸن. جارناما ٷزٸلٸسسٸز, توقتاماي بەرٸلۋٸ تيٸس. سوندا ول تاۋار ٶندٸرۋشٸ ۇتىلمايدى.
تاعى بٸر كەمشٸن تٷسٸپ جاتقان مەسەلە – سەرۆيستٸك قىزمەتتٸڭ وسالدىعى. بٸزدە تۇتىنۋشىلارعا جاعداي جاساماۋ, دٶرەكٸ سٶيلەۋ سىندى ەدەتتەر كەزدەسەدٸ. الماتىدا بٸر جٸگٸتتەر اۆتوجۋۋ ورنىن اشقان-تۇعىن. كەلۋشٸلەرگە تەگٸن شەي بەرەدٸ. وسىنى ٸستەگەننەن كەيٸن كٶلٸكتەردٸڭ دە قاتارى ارتىپ كەتكەن. مٸنە, بۇل دا ويلاناتىن جاعداي. تٷركييادا دا سونداي. دٷكەنگە بارساڭىز, ەشتەڭە الماساڭىز دا, شاي ەكەلٸپ بەرەدٸ.
– قازٸر رۋحاني جاڭعىرۋعا مەن بەرەتٸن كەزەڭ. تاياۋدا گازەتٸمٸزدە «شىمكەنتتەن ەتنواۋىل اشىلسا...» دەپ مەسەلە كٶتەرٸپ ەدٸك. مەسەلەن, جىل باسىنان بەرٸ قالادا ٸرٸ تۋريستٸك ٸس-شارالار ٶتكٸزٸلۋٸ نەتيجەسٸندە شاھارعا كەلگەن شەتەلدٸك تۋريستەر سانى 17 212 ادامعا جەتٸپتٸ...
– راس, قالادان, اۋىلدان دا ەتنوگرافييالىق تۋريزمدٸ دامىتۋ كەرەك. تاياۋدا قالالىق كەسٸپكەرلەر كيٸز ٷيدەن قوناقٷي جاساۋ يدەياسىن ۇسىندى. تاماشا باستاما. وتىرار اۋدانىندا اشىلعان ەتنواۋىل وسىنىڭ باستاماسى دەپ ويلايمىن. سونى كٶرگەن كەسٸپكەرلەر باسقا فورماتتا اشۋدى كٶزدەيدٸ عوي.
تۋريزم سالاسىندا نەگٸزٸنەن ٶڭٸردە دەمالىس ايماقتارى اشىلىپ جاتىر. ايماقتىق ينۆەستيتسيالىق ورتالىقتان نەسيە الىپ, كەسٸبٸن باستاعاندار. قازٸر سەرۆيستٸك قىزمەت كٶرسەتۋ, جاڭا تەحنولوگييالاردى ٷيرەنۋگە قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدٸ. وسى باعىتتا سەمينار وقىتىلادى. ۋاقىت سەتٸمەن بۇل ايتىلعان مەسەلەلەر شەشٸمٸن تابادى دەپ ويلايمىن.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
سۇحباتتاسقان تاعاباي قاسىم
