Fizika salasyndaǵy Nobel syilyǵyn úsh ǵalym – frantsýz Alan Aspe, amerikalyq Djon Klaýzer jáne avstriialyq Anton Tsailinger bólisti. Bul týraly keshe Nobel komiteti habarlady, dep jazady Sputnik Qazaqstan.
Mekemede atap ótkendei, fizikter bul syilyqty "shatasqan fotondarmen júrgizilgen eksperimentter, Bell teńsizdikteriniń buzylýyn anyqtaǵany jáne kvanttyq informatikadaǵy novatorlyq úshin" aldy.
Novatorlyq eksperimentterdi paidalana otyryp, ǵalymdar shatasqan kúidegi bólshekterdi zertteý jáne baqylaý múmkindigin kórsetti. Shatasqan juptaǵy bir bólshekpen ne bolatyny ekinshi bólshek bir-birine áser etý aýmaǵynan tym alys bolsa onyń qandai kúide bolatynyn anyqtaidy.
Laýreattardyń eksperimenttik quraldardy daiyndaýy kvanttyq tehnologiialardyń jańa dáýiriniń negizin qalady, dep atap ótti komitettegiler. Laýreattardyń biri Djon Klaýzer fotondarmen tájiribe júrgizdi.
Alan Aspe amerikalyq áriptesiniń zertteýlerindegi olqylyqtardy joidy. Úshinshi laýreat Anton Tsailinger "shatasqan kvanttyq kúilerdi" zerttedi. Onyń zertteý nátijeleriniń biri "kvanttyq teleportatsiia" dep atalatyn qubylys boldy. Bul kezde kvanttyq kúi qashyqtyqta bir bólshekten ekinshisine aýysady.
Ǵalymdar triosy 2010 jyly fizika salasyndaǵy eń bedeldi marapattardyń biri – Volf syilyǵyn aldy. Bul marapatty keide Nobel syilyǵyn alýǵa aparatyn "esik" dep ataidy.
Ótken jyly fizika boiynsha syilyq klimattyń ózgerýin zertteýmen ainalysatyn bir top ǵalymǵa berildi.
Fantastika álemindegi teleportatsiia
Marapattaýdan keiingi baspasóz konferentsiiasynda Anton Tsailinger kvanttyq fizikadaǵy jetistikter adamdarǵa birden ǵarysh arqyly oryn aýystyrýǵa múmkindik bermeitinin atap ótti.
"Bólshekterdiń shatasý qubylysyn qoldanýdyń arqasynda nysan tasymaldaityn barlyq aqparatty ol qaita ornalasatyn basqa jerge joldaýǵa bolady. Biraq qazirgi ýaqytta muny úlken fizikalyq denelerge qatysty qoldaný múmkin emes", - dedi ǵalym.
Sonymen qatar, Tsailinger búgingi kúni zertteýshiler tek usaq bólshekterdiń qozǵalysyna qol jetkizgenin aitty. Sondyqtan adamdardy teleportatsiialaý máselesi "áli de kóp jyl burynǵydai ǵylym emes, ǵylymi fantastika salasynda jatqanyn" jetkizdi.
